د تاجیکستان سیاسی گوندونه

                              د تاجیکستان سیاسی گوندونه

په تا جیکستان کی د پخوا شوروی د تیری په موده کی د مارکسیستی عقاید و پر اساس  واک د پرولتاریا تر لاس لاندی  و او له همدی کبله د کارگرانو کمونستی گوند  یوازنی سیاسی گوند و چی په  دغو هیوادونوکی  فعالیت درلوده . پر همدی اساس د مرکزی اسیا په جمهوریتونو کی  کمونستی سیاسی گوندونه حکومت کوله . په هره جمهوریت کی د گوند عمومی منشی  د  هغه جمهوریت د خلگو څخه و خو دهغه مرستیال حتماً یو روسی  و. د گورباچف د واک په دوره کی چی په دغه جمهوریتونو کی یوڅه خپلواکی پیدا سو. او ازاده سیاسی فضاء جوړ سو. نو په د غو جمهوریتونو کی ورو ورو  نوی  سیاسی گوندونه پیدا سوله .  همدغه شان د تاجیکستان په جمهوریت کی هم څینی نوی سیاسی احزاب  جوړ سو . چی   دلته  دهغوی په باب  یو څه لنډ معلومات  به تر لاسه  کړو. 

                                                      د کمونست گوند

پر تاجیکستان باند د پخوا شوروی اتحاد د سیطری د لومړنیو ورڅو څخه  دغه د کمونستانو گوند جوړ سو. او دهغوی د واک په ټوله موده کی دغه حزب په تاجیکستان کی یوازنی فعال حزب و. په تاجیکستان کی د ۱۹۹۱ عیسوی کال د کودتا نه وروسته  د دغه گوند فعالیتونه متوقف سو. ترڅو چی دغه گوند دکودتا په موضوع کی بیگناه  و بلل سو . نو وروسته بیا  د تاجیکستان دکمونست گوند د۱۹۹۱ عیسوی کال د دسامبر په میاشت کی د همغه خپل پخوانی نوم تر عنوان لاندی خپل سیاسی فغالیتونه د سره پیل کړ. او د همدغه نوم سره په رسمی توگه قانونی بڼه ونیول.

                                               د تاجیکستان دیموکرات گوند

د تاجیکستان دیموکرات گوند په ۱۹۹۰ عیسوی کال کی جوړ سوی دی . د دغه گوند غړی د پوهنتون محصلان او د عالیه تحصیلاتو خاوندان دی . د ۱۹۹۲ کال نه تر ۱۹۹۴ عیسوی کال پوری په تا جیکستان کی د کورنیو جگړو نه وروسته  د دغه گوند فعالیتونه ممنوع سوله .  خو دوی د تاجیکستان د اسلامی غورزنگ او د تاجیکستان د رستاخیز گوند سره  یو څای سو . او تر ۱۹۹۵ عیسوی کال پوری د هغوی سره په گډه  سیاسی فعالیتونه درلوده. ورو سته بیا خپل تگ لاره کی بدلون راوستله او دتاجیکستا د حکومت ته ور نږدی سو او د حکومت کارونه یی تا ئید ول ترڅو چی  د تاجیکستان د دولت  څخه د رسمی فعالیت اجازه تر لاسه کړه  او په  خپل پخوانی نوم سره یعنی د تاجیکستان دیموکرات گوند تر عنوان لاندی خپل رسمی فعالیتونه یی بیرته دسره پیل کړه.  اوس د دغه گوند مشر ښاغلی  مسعود صابروف او د هغه مرستیال جعفر عثمانف دی .

                                             د تاجیکستان اسلامی غورزنگ

د تاجیکستان اسلامی غورزنگ د ډیرو پخوا کلونو څخه یعنی د شوروی د تیری د مهال څخه په مخفی توگه سیاسی فعالیتونه در لوده . خو د ۱۹۹۱عیسوی کال د اکتوبر په ۲۶ نیټه کی د احزابو د ازادی د قانون د انفاذ نه وروسته  په رسمی او قانونی تو گه خپل فعالیتونه پیل کړه . ښاغلی سید عبدالله نوری  د دغه گوند مشر او حاجی اکبر تور جان زاده د هغوی لومړنی مرستیال دی .

                                                       د رستا خیز گوند 

د رستاخیز گوند د ۱۹۸۹ عیسوی کال د سپټامبر په میاشتی کی د پروستروئیکا د گوند د ملاتړ دپاره  منڅ ته راغلی .  د دغه گوند غړی منورین او شاری روشنفکران دی . دوی  ټولنپاله ناسیونالیستی  فکرونه لری . او د خپل پخوانی مورنی ژبی یعنی د تاجکی  د ژبی د بیا ژوندی کولو طرفداران دی . او غوا ړی چی د تاجیکی پارسی  ژبی ته په تاجیکستان کی  د رسمی ژبی په حیث قانونی بڼه ور کړی . او دروسی د ژبو او روسی توری او  روسی لیک پر څا د تاجیکی لیک او لوست  ته رواج ورکړی . همدا رنگه دوی د اقتصادی ملی خپلواکی طرفداران هم دی .

                                                د لعل بدخشان گوند 

د لعل بدخشان گوند هم ۱۹۹۲ عیسوی کال نه وروسته خپل سیاسی فعالیتونه په رسمی توگه پیل کړی دی . د تاجیکستان مهم شخصیتونه لکه اکبرشاه اسکندرف د دغه گوند  غړی دی . دغه گوند تقریباً  در ی زره غړی لری . او ټول پا میریان د دغه گو ند طرپداران دی . د دغه گوند سیاسی هدف یو دموکرات او خپلواک تا جیکستان  جوړول دی . دوی د تاجیکستان تر چوکات لاندی د بدخشان دسمی خپلواکی هم غواړی .

                             د تاجیکستان د اقتصادی او سیاسی بیا رغونی گوند

د تاجیکستان د اقتصادی او سیاسی بیا رغونی گوند په ۱۹۹۳ عیسوس کال کی تاسیس سوی دی . او د تاجیکستان د شمالی سیمو او د خجند د سیمی د اقوامو د گټی ساتونکی دی . هغه سیمی چی پکی ازبکان ژوند کوی  .

                                                       د لوی اریانا گوند

د احزابو د ازادی د قانون د انفاذ نه وروسته په تاجیکستان کی رنگارنگ حزبونه  پیداسول . دتا جیکستان څینی ملتپال کسان د کورش کبیر په نامه یو تنظیم یی جوړکړه خو وروسته بیا خپل نوم یی  د لوی آریانا گوند با ندی بدله  کړه . دغه گوند ژبنی پارسی پاله فکرونه لری او د ایران اود افغانستان د پارسی ژبو خلگو سره یوالی غو اړی.

                                                           ازادڅوانان

د تاجیکستان د ازادڅوانانو تنظیم هم لکه نور احزاب د تا جیکستان د ورستیو بدلونونو او د احزابو د ازادی او د کمونستانو د واک د نسکوریدو نه وروسته جوړسو. دغه تنظیم  د تاجیکستان د پخوانی دکمونست څوانانو    ( کموسومول ) د گوند سره توپیر لری.  او یو جلا تنظیم دی.

                                                                   ( مهندس داود عطایی قندهاری)