پایگاه خبری پیام آفتاب 9 اسد 1399 ساعت 13:47 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/93592/رویارویی-آمریکا-چین-گستردگی-چرایی -------------------------------------------------- عنوان : ​رویارویی آمریکا و چین گستردگی و چرایی امین الاسلام تهرانی -------------------------------------------------- از زمان روی کار آمدن «باراک اوباما» به عنوان رئیس‌جمهور آمریکا، اختلافات چین و آمریکا در مسائل مختلف سیاسی، نظامی و اقتصادی شدت گرفت. متن : اشاره: چند سالی است که تنش های میان چین و آمریکا در حال گسترده شدن است؛ این تنش ها در دوره باراک اوباما (رئیس جمهور سابق آمریکا) بالا گرفت، اما کنترل شد. با روی کار آمدن دونالد ترامپ، که از همان دوره تبلیغات انتخاباتی، شمشیرش را علیه چین، از رو بسته بود، اوضاع بسیار پیچیده شد. ابتدا جنگ اقتصادی این دو کشور، که با تعرفه گذاری های آمریکا بر کالاهای چینی شروع شده بود، ابعاد تازه ای یافت و کم کم از حوزه اقتصاد فراتر رفت و به ناوکشی های آمریکا در آب های چین کشیده شد و اکنون نیز یک جنگ دیپلماتیک سنگین میان دو طرف در جریان است. در مقاله پیشِ رو نیم نگاهی به ریشه های این مشکل انداختیم و با بیان گستردگی آن و در لابه لای فهرست تنش ها، کم وبیش علل آن را نیز واکاویدیم. نهایتاً نیز در حد وسع، به آنچه پیش خواهد آمد نیز اشاراتی کردیم. از زمان روی کار آمدن باراک اوباما به عنوان رئیس جمهور آمریکا، اختلافات چین و آمریکا در مسائل مختلف سیاسی، نظامی و اقتصادی شدت گرفت. اعلانِ مقاماتِ وقتِ پنتاگون مبنی بر فروش تسلیحات پیشرفته نظامی به تایوان موجب خشم و نگرانی مقامات پکن شد و وزارت امور خارجه چین در پی فاش شدن این تصمیم ضمن محکوم کردن این اقدام، آن را مصداق بارز مداخله آمریکا در امور داخلی این کشور دانسته و با ارسال پیامی به سفارت آمریکا در پکن، این اقدام کاخ سفید را موجب تیره شدن و حتی کاهش و قطع روابط میان دو کشور عنوان کرده است. ظاهراً وزارت دفاع آمریکا در معامله ای تسلیحاتی با تایوان، تصمیم به فروش ۱۱۴ فروند موشک پاتریوت به ارزش ۸۱/۲ میلیارد دلار و ۶۰ فروند هلی کوپتر بلک هاوک به ارزش ۱/۳ میلیارد و مقادیری تجهیزات مخابراتی برای هواپیماهای جت اف ۱۶ گرفته است که ارزش این معامله حدود ۴/۶ میلیارد برآورد می شد که این مسئله بنابه دلایلی موجب خشم و انزجار بی سابقه دولت و ملت چین شد. تحلیل گران سیاسی بر این عقیده بودند که افزایش تمایلات ضدآمریکایی در چین، برای مقامات واشینگتن نیز غافل گیرکننده بوده و آنها نیز انتظار نداشتند که فروش تسلیحات نظامی به تایوان و درخواست اوباما برای رعایت حقوق بشر در تبت، تا این اندازه واکنش منفی مقامات پکن را در پی داشته باشد. به اعتقاد آنان، واکنش دولت و مردم چین به اقدامات تحریک آمیز آمریکا، هیچ گاه این قدر تند نبود، در حالی که یک دهه پیش از آن، در برخی موارد، آمریکا اقدامات آشکاری علیه چین انجام داده بود؛ مثلاً، سفارت چین در کشور یوگسلاوی در سال ۱۹۹۹ توسط آمریکا بمباران شد و در سال ۲۰۰۱، چینی ها موفق به شناسایی هواپیمای جاسوسی آمریکا بر فراز یکی از جزایر چین شدند، اما در عین حال روابط دو کشور تا روی کار آمدن اوباما رو به پیشرفت بود. اینکه چرا چنین شد، دلایل مختلفی دارد، آمریکا تقریباً از دوران بوشِ پسر نگران چین بود، اما درگیری گسترده آمریکا در آن سال ها و وارد شدن به دو جنگِ بزرگ در غرب آسیا مانع تمرکز بر چین بود. اما از زمان اوباما این فرصت ایجاد شد تا تمرکز بیشتری بر چین شود. آمریکا نگران بود که بزرگ شدن اقتصاد چین که با سرعت بسیار بالایی در جریان بود و به ویژه تبدیل شدن این قدرت اقتصادی به قدرت نظامیِ غیرقابل کنترل منافع آمریکا در شرق آسیا به خصوص و دیگر نقاط جهان به طور کلی را به خطر بیاندازد، از این رو مواضع آمریکا در قبال چین تغییرات اساسی کرد و آمریکا برای کنترل چین رویکردی مقابله جویانه را پی گرفت و حاضر نشد کیکِ قدرت را با این رقیب جدی اش تقسیم کند (آن طور که کسانی چون هنری کیسینجر پیشنهاد می دادند). اما با روی کار آمدن دونالد ترامپ، اوضاع نه تنها بهتر نشد، بلکه بسیار بدتر هم شد. ترامپ سال ۲۰۱۶ به کاخ سفید آمد. گزارشِ استراتژی امنیت ملی آمریکا، که در سال ۲۰۱۷ منتشر شد، به روشنی استراتژیِ امنیتیِ دولت ترامپ را نشان می داد؛ چرخش به شرق و کم کردن تمرکز در غرب آسیا. اما شکل اجرایی شدن آن از طرف ترامپ بسیار خشن بود. جنگ تجاری آمریکا و چین از یک سال پس از انتشار این سند یعنی در سال ۲۰۱۸ آغاز شد. جنگ تجاری آمریکا و جمهوری خلق چین، با تصمیم ترامپ، در ۶ ژوئیه ۲۰۱۸ (۱۵ سرطان/تیر ۱۳۹۷)، بر اعمال ۳۴ میلیارد دلار تعرفه گمرکی بر واردات کالاهای چینی و اقدامات متقابل چین شروع شد. ترامپ در تبلیغات انتخاباتی خود وعده داده بود سوءاستفاده های چین از سامانه نابسامان بین المللی و روش های نامنصفانه را از میان بردارد و اما این وعده ها تعبیرش یک سلسله حماقت های بی پایان شد. ابعاد رویارویی آمریکا و چین گرچه ۶ ماه پیش، چندی پس از جنگِ تعرفه ها که مطلعِ جنگ تجاری شد، دو کشور یک توافق تجاری را به امضا رساندند و دونالد ترامپ که به ابراز نظرهای شتابزده و بی خردانه مشهور است، با ذوق زدگی می گفت روابط آمریکا و چین در بهترین حالت است، اما کارشناسانان همان موقع هم می توانستند حدس بزنند که تضاد منافع و حتی تضاد ایدئولوژیک دو طرف به قدری هست که با یک توافق نتوان به آینده روابطشان امیدوار بود. حالا که این توافق عقیم مانده و ترامپ می گوید میلی به توافقات بعدی ندارد، کار به جایی رسیده آمریکا و چین اکنون در لبه پرتگاهی هستند که اگر در آن سقوط کنند، این دو رقیب تبدیل به دو دشمن خواهند شد. پس از اِعمال محدودیت برای واردات کالا و تعرفه گذاری های سنگین، طرفین واردات برخی کالاها از طرف مقابل را قطع و محدود کردند و بر برخی کالاهای یکدیگر تعرفه های سنگین وضع کردند، تا جنگ اقتصادی دو کشور بالا بگیرد. با همه گیری بیماری کرونا یک جنگ تبلیغاتی نیز ضمیمه این جنگ اقتصادی شد و طرفین یکدیگر را به گونه ای برای این بیماری و همه گیر شدنش متهم می کردند. همه این ها در حالی است که در این دو سال طرفین از نظر نظامی هم یکدیگر را تهدید می کردند و می کنند، یک نمونه از آن را می توان در ناوکشی های طرفین در آب های بین المللی جست و جو کرد. البته جنگ دیپلماتیک بین آمریکا و چین را نیز نباید از قلم انداخت، این دو با ایجاد محدودیت برای دیپلمات های یکدیگر، کارزار دیپلماتیک را نیز داغ نگه داشته اند و البته کار به جایی رسیده که وزیر امور خارجه آمریکا خواستار آن شده، واشینگتن و هم پیمانانش از راه های خلاقانه تر و جسورانه تر برای تحت فشار قرار دادن حزب کمونیست چین جهت تغییر مسیرش استفاده کنند و این کار را مأموریت زمان ما خوانده است. آمریکا هفته پیش در جریان همین رویارویی ها که به تعبیر پایگاه خبری هیل جنگِ سردِ ارث رسیده از ترامپ است دستور داد تا چین کنسولگری خود در شهر هیوستون واقع در ایالت تگزاس را تعطیل کند. چین نیز در واکنش به این اقدام آمریکا، از این کشور خواسته کنسولگری خود در شهر چنگدو واقع در جنوب غرب چین را ببندد و تمام فعالیت ها و عملیات های خود را در این کنسولگری تعطیل کند. اما این ها تمام ماجرا نیست، خبرهایی نیز از جنگ اطلاعاتیِ این دو کشور می آید. کریستوفر ری، رئیس پلیس فدرال آمریکا (اف.بی. آی)، چندی پیش در اندیشکده راستگرای هادسن ادعا کرد که دولت چین کارزاری چند لایه و چند وجهی را علیه آمریکا آغاز کرده و با هدف قرار دادن شهروندان خود در خارج از این کشور از آنان می خواهد که به چین بازگردند. ری گفت: به طور متوسط هر ۱۰ ساعت یک پرونده ضدجاسوسی مرتبط با چین تشکیل می دهیم و تقریباً نیمی از ۵ هزار پرونده ضدجاسوسی جاری در آمریکا مربوط به چین است. او همچنین، عملیات ضداطلاعات پکن را بزرگ ترین و طولانی ترین تهدید علیه اطلاع رسانی و مالکیت معنوی کشور آمریکا و علیه اقتصاد آمریکا، خواند. البته دخالت های آمریکا در مسئله هنگ کنگ هم خود ماجرای دیگری است که روابط دو کشور را شدیداً متشنج کرده است که بررسی آن مجال دیگری می طلبد. به خوبی پیداست، جنگی که با تعرفه گذاری شروع شد حالا با گسترده تر شدن روابط دو کشور را به نقطه بی بازگشت نزدیک می کند. وقتی مقامات آمریکایی به جای لفظ رئیس جمهور از لفظ دبیرکل برای خطاب قرار دادن شی جینپینگ استفاده می کنند، ذهن تحلیل گران بیش از هر چیزی متوجه دوران جنگ سرد می شود زمانی که رهبران آمریکا، رهبران شوروی را رئیس جمهور مشروع نمی دانستند. حالا باید معلوم شود که آیا آمریکایی ها می خواهند پرونده جنگ سرد دیگری را بگشایند؟ البته این تصمیم لوازم و پیامدهایی دارد، آیا سیاستمداران آمریکایی متوجه آنها هستند و آیا آنها را می پذیرند؟ از چین هم باید پرسید که آیا انتخاب های رهبران شوروی را می کند یا نه؟ آیا چین بر سر مالکیت آب های مناقشه با کشورهای همسایه اش و موضوعاتی همچون آن موضع سیطره طلبانه پیش خواهد کرد اجازه تشکیل اجماعی علیه خود را خواهد داد یا نه؟ به هر حال آغاز یک جنگ سرد واقعی حداقل دو طرف دارد، حماقت های یکی از دو طرف چندان کافی نیست. البته طبیعی است که اقدامات اشتباه یک طرف حتماً باید واکنشی در پی داشته باشد، اما جنس این واکنش ها خواهد بود که به طور نسبی تنش های بعدی را کنترل می کند. جالب خواهد بود که نظر چند تن از کارشناسان غربی را با نشریه آتلانتیک از نظر بگذرانیم، تا ببینیم آنها اقدامات ترامپ را چگونه ارزیابی می کنند؟ برای مثال رابرت ای. منینگ، عضو ارشد مرکز اسکوکرافت می گوید: تیره ترین ابرها بر سر مردم هنگ کنگ سایه انداخته است. سخنان و اقدامات دونالد ترامپ، سرعت سقوط آزاد روابط آمریکا و چین را افزایش داده و نابودی هنگ کنگ به عنوان کانون برتر سرمایه گذاری در آسیا و نقش آن به عنوان پایگاه عملیاتی کسب و کارهای جهانی فعال در چین و گستره آسیا را تسریع خواهد کرد. این باعث می شود تیره ترین ابرها بر سر بیش از یک هزار و ۳۰۰ شرکت آمریکایی و ۸۰هزار فعال اقتصادی آمریکایی در هنگ کنگ و همچنین ۶۷ میلیارد روابط تجاری سالانه، سایه بیندازد. یا دکستر رابرتز، عضو ارشد راهکار امنیت آسیا در مرکز اسکوکرافت می گوید، روابط آمریکا و چین به اندازه ای کاهش یافته که از زمان اعتراضات تیانانمن، بی سابقه بوده است. تصمیم ترامپ نیز ضربه ویرانگری بر آینده هنگ کنگ و همچنین روابط اقتصادی و سیاسی آمریکا چین وارد می کند. کاهش روزافزون در روابط دوجانبه اکنون به جایی رسیده که از زمان قتل عام میدان تیانانمن در ۴ ژوئن ۱۹۸۹ بی سابقه بوده است و هیچ دلیلی وجود ندارد که شرایط در آینده نزدیک بهبود یابد. سخنان مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا در کتابخانه نیکسون آخرین میخ بر این تابوت بود تا کسی هیچ امیدی به بهبود روابط دو کشور نداشته باشد. او چین را غول فرانکشتاین خواند، در سخنانی بسیار تند مدعی شد: حقیقت این است که سیاست های ما و همچنین سیاست های دیگر کشورهای آزاد باعث احیاء اقتصاد در حال شکست چین شده و حالا پکن دست های بین المللی که داشتند عسل در دهانش می گذاشتند را گاز گرفت. سخنانی که طرف چینی را واداشت تا پمپئو را به مورچه ای تشبیه کند که با حرکتش می خواهد درخت را تکان دهد. او چندی پیش نیز در کنفرانس مجازیِ دموکراسیِ کپنهاگِ ۲۰۲۰ تأکید کرده بود: امیدوارم حزب کمونیست درک کند که اگر می خواهد پیشرفت کند و به تقویت ملت اش ادامه دهد باید این کار را بر مبنای یک قاعده مشخص غربی، انجام دهد! به نظر نمی رسد رویارویی آمریکا و چین به یک جنگ نظامیِ تمام عیار مبدل شود، اما به نظر هم نمی رسد اوضاع دو کشور حدأقل در کوتاه مدت هیچ بهبودی پیدا کند. مواضع چین در مقابله با اقدامات آمریکا، بیانگر آن است که رشد قدرت اقتصادی و نظامی چین به دولت مردان و مردم این کشور قدرت انتخاب بیشتری نسبت به گذشته داده است، ضمن اینکه با توجه به فضای حاکم در روابط بین کشورها که رقابت برای کسب منافع بیشتر است، افزایش قدرت چین در آینده و تلاش برای یافتن فضای حیاتی، قدرت مانور آمریکا در مناسبات جهانی را کاهش خواهد داد و این امر تشدید رقابت بین این دو قدرت راگریز ناپذیر می کند. پیش بینی بدبینانه بسیاری از کارشناسان این است که این تنش کوتاه مدت و مقطعی نیست و می توان پیش بینی کرد که این مسئله، در آینده ابعاد گسترده تری نیز به خود بگیرد به ویژه آن که بودجه نظامی چین افزایش قابل توجهی یافته و در همین راستا، این کشور تلاش زیادی را در جهت مدرنیزه کردن ارتش خود انجام می دهد. با این حال به راحتی می توان پیش بینی کرد که چین، استقرار نیروهای نظامی خود را در مرزهای با تایوان افزایش دهد و با تقویت نیروهای دریایی و هوایی و موشکی خود، آمریکا و نیروهای آمریکایی را در منطقه آسیای شرقی با اقدامات تلافی جویانه مواجه سازد. برخی کارشناسان باور داشتند، هر دو کشور پیوندهای عمیق اقتصادی و دارند، از این رو پیش بینی یک جنگ سرد بین آمریکا و چین، آن طور که بین آمریکا و شوروی وجود داشت، چندان محتمل نیست، چرا که امروز دیگر دیوار آهنین به معنای آن روزش وجود ندارد. اما یک چیز را نباید از نظر دور داشت، و آن این که جهتِ رویارویی طرفین، تشدید تنش ها را نشان می دهد و آینده روشنی را برای روابط واشینگتن-پکن نشان نمی دهد. نسبت به این تحلیل باید گفت که دیگر نمی توان چندان مطمئن بود، گرچه واقع بینانه می نماید. فرجام بحث در پایان باید گفت، آنچه آمریکا را به اقدام علیه چین وامی دارد، قدرت و پیشروی های سریع چین در میدان اقتصاد است، البته خود این به تنهایی این وحشت را نساخته است، بلکه پیش بینی تبدیل شدنِ این سیطره اقتصادی به سیطره نظامی و سیاسی است که عامل وحشت است، گرچه چین بارها تأکید کرده است که قصد این را ندارد که جای آمریکا را بگیرد، اما گویا سیاستمداران آمریکایی چندان باوری به این حرف ها ندارند و همچنان از سست شدن جایگاه خود در شرق آسیا و تبع آن در کل جهان وحشت دارند، و تا وقتی این وحشت هست، این تنش ها هم باقی خواهد ماند، اما آنچه تفاوت می کند حضور یا عدم حضور حکمرانانی چون ترامپ و حزب کمونیست چین است که می توانند، تنش ها را تبدیل به فاجعه کنند یا کنترل کنند.