پایگاه خبری پیام آفتاب 31 اسد 1391 ساعت 11:51 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/18567/محمد-رحیم-الهام -------------------------------------------------- عنوان : محمد رحیم الهام -------------------------------------------------- متن : زبانشناس، پژوهشگر و شاعر استاد محمد رحیم الهام فرزند فضل الدین در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی در چهاردهی کابل چشم به جهان گشود. تعلیمات اسلامی و مروج آن زمان را نزد عم خود حاجی صدرالدین مشهور به حاجی ملا فرا گرفت. تعلیمات ابتدایی را در لیسۀ نوی کابل (محمود طرزی) آغاز نمود. در سال ۱۳۲۸ در لیسۀ غازی تحصیلات ثانوی خویش را ادامه داد و در سال ۱۳۳۱ فارغ مکتب گردید. در سال ۱۳۳۲ شامل پوهنځی (دانشکدۀ) زبان و ادبیات پوهنتون (دانشگاه) کابل گردید. در سال ۱۳۳۵ تحصیلات خویش را به پایان رسانید و به حیث اسیستانت به رتبه علمی پوهیالی در پوهنتون کابل و پوهنځی ادبیات شروع به کار کرد. در سال ۱۹۶۲ میلادی برای فراگیری تحصیلات به ایالات متحدۀ امریکا سفر کرد و در سال ۱۹۶۵ پس از دریافت ماستری در زبانشناسی و دیپلوم تخصص در زبان انگلیسی به کابل آمد. همچنان برای شش ماه جهت آموختن ادبیات انگلیسی به هند سفر کرد. استاد الهام در سال ۱۳۵۶ یکسال برای تدریس زبان و ادبیات فارسی دری به پوهنتون اومها به ایالات متحده امریکا سفر کرد. همچنان سفر های به هند، پاکستان، ایران،روسیه، یونان و انگلستان داشت. وظایفی چون مسوول دیپارتمنت ادبیات زبان دری پوهنڅی ادبیات، مسوول موسسۀ زبانشناسی افغانستان، ترجمان دربخش نشرات خارجی آژنس باختر، عضو هئیت تحریر مجلۀ ادب و وږمه (نسیم)، مجلۀ پشتون ږغ (صدای افغان)، مجلۀ هنر، مدیر مسوول مجلۀ علوم اجتماعی، نطاق رادیو، پرودیوسر پروگرامهای دگلو کاروان (کاروان گلها) و هنر او ژوند (هنر و زندگی) و دیگر پروگرامهای ادبی رادیو افغانستان، رئیس کمیسیون انسجام تحقیقات زبان و ادبیات اکادمی علوم افغانستان وعضو دارالانشاء کمیسیون تحقیقات زبانی و ادبی اکادمی علوم را به عهده داشت. استاد الهام شاعر و نویسندۀ بزرگ کشور بوده که در حدود یکصد و هفتاد اثر علمی، کتابها و مقالات به زبانهای دری، پشتو و انگلیسی تالیف و ترجمه کرده است که شامل موضوعات زبانشناسی، فلسفه، زیبایی شناسی و جامعه شناسی میباشد. همچنان به ابتکار اودر دیپارتمنت ژورنالیزم پوهنځی علوم اجتماعی مضمون جدیدی به نام پروسِۀ ارتباط همگانی تدریس میگردید. پوهاند (پروفیسور) الهام در کنفرانسها و سیمینار های بین المللی در کشور های مختلف اشتراک فغال داشته و جوایز ی مانند جایزۀ رحمان بابا در شعر دری (اطلاعات و کلتور) جایزۀ درجه اول پیر روشان در زبانشناسی (اطلاعات و کلتور)مدال پوهنه (دانش) از وزارت تعلیم و تربیه، و تحسین نامه های وزارت تحصیلات عالی و مسلکی را کسب نموده است. در سال ۱۹۸۹ به تاجکستان سفرکرد و پس از گرفتن درجۀ دکتورا در زبانشناسی دوباره به کابل برگشت. درسال ۱۹۹۲ بعد شروع جنگهای داخلی و تنظیمی درافغانستان به شهر پشاور پاکستان مهاجرشد و در همانجا به حیث مدیر مسوول نشریۀ اتحادیۀ نویسندگان آزاد افغانستان (وفا) ایفای وظیفه کرد. درعین حال مدیریت نشرات کتب درسی در(جی. تی. زید بیفایر) موسسۀ کمک برای معارف مهاجرین افغان در پشاور پاکستان نیز به عهده داشت. استاد الهام در سالهای مهاجرتش در پاکستان اشعار، نوشته ها و مصاحبه های بیشماری داشت که در آن از مداخلۀ پاکستان در امور داخلی افغانستان بار ها یاد کرده اند. به همین دلیل دولت پاکستان پوهاند الهام را از آن کشور اخراج و به افغانستان فرستاد. او پس از پشت سر گذشتاندن مشکلات زیاد در ماه جولای سال ۲۰۰۰ میلادی با فامیلش به ایالت اریزونیای ایالات متحده امریکا پناهنده شد. در امریکا مدتی به تدریس زبان انگلیسی در کورسها (آی آر سی) پرداخت. همچنان به کار های علمی و ادبی اش ادامه داد و در نشریه های مختلف مانند درد دل افغان ونشریه های دیگر آثار اش به چاپ میرسید. در سال ۲۰۰۱ در کنفرانس بیدل شناسی که از طرف خانۀ آیینه در ویرجینای امریکا به خاطر بزرگداشت از سالروز وفات میرزا عبدالقادر بیدل دایر گردید شرکت نمود. استاد در کنفرانسهای آگاهی مهاجرین از قوانین امریکا و آشنا ساختن آنان بازندگی اجتماعی و فرهنگ امریکا به طور متداوم اشتراک می نمود. استادالهام، به زبانهای دري وپشتو مي نوشت و همچنان به زبان انگليسي كاملاٌ مسلط بود كه ترجمه هاي خوبي ازاشعار انگليسي ازايشان برجامانده است. تخصص استاد الهام درزبانشناسي است واما استاد درزمينة زبانشناسي، تيوري ادبيات، تيوري هنر، نقد شعر وترجمة شعر آثار ناب وبكري ازخويش بيادگارمانده اس استاد كارهاي ژورنالستيك نيزداشته است كه درآن شمار مي شود حد اقل ازسه نشريه نام برد كه استاد موسس ومدير مسوول آن بوده است: ۱- مجلة وژمه: نشرية علمي تحقيقي زبان وادبيات پشتوي دانشگاه كابل ۲- جريدة مساوات:نشرية آزادملي كه ازسياست دولت انتقاد مي كرد. ۳- مجلة علوم اجتماعي: نشرية علمي تحقيقي علوم بشري دانشگاه كابل. ازاستاد الهام به زبانهاي دري ،پشتو وانگليسي اشعاري زیادی برجا مانده است.يك مجموعة شعري استاد بنام نغمه هاي بي اثر درسال ۱۳۴۰ برندة جايزة ادبي رحمان بابا گرديد. درسال ۱۳۴۶ ازاستادالهام مجموعة شعري دشت بدست نشر رفت. درسال ۱۳۵۰ بارديگر شعر استاد الهام برندة جايزة رحمان بابا گرديد. آثار تحقيقي علمي: ازاستاد پروفيسورالهام آثار علمي به چهار گونه بر جا مانده است: كتابهاي چاپي، كتابهايي درسي كه به گونة گستتنر براي دانشجويان توزيع گرديده است، رساله هاي كه به گونة مسلسل درچندين شمارة يك مجله چاپ گريده است ومقالات تحقيقي آماده شده درسمينار ها و دررابطه به موضوعات مهم علمي وادبي كه درمجلات ادب، كابل، علوم اجتماعي، عرفان، وژمه، خراسان، فولكلور، رهنماي كتاب ژوندون؛ روزنامه هاي زيري، پامير ، مساوات ،انيس وهمچنان دردايره المعارف آريانا، سالنامة كابل و مجموعه هاي مقالات نشرشده به مناسبت هاي چون: سمينار رسانه هاي گروهي، امير خسرو دهلوي، يادي ازماركس، دهجري ياد، ياد محي الدين افغان، سمينار بين المللي پير روشان و نشر گرديده است. پروفیسور الهام پس از نیم قرن خدمت به مردم، زبان؛ فرهنگ و ادبیات کشورش به تاریخ ۳ اپریل سال ۲۰۰۳ به عمر هفتاد سالگی در اثر بیماری لاعلاج جهان فانی را وداع ګفت و نظر به وصیت خود ش که همیشه می ګفت خانۀ واقعی من افغانستان است در حضیره آبایی شان در کابل به خاک سپرده شد. از استاد الهام دوپسر به نامهای کنشکا و یما و هشت دختر به نامهای قدسیه، صوفیه، سلما، لیلا، فریده، میترا، ستاره و مریم به جا مانده است. فهرست كتابهاي چاپي شماره نام كتاب ناشر سال چاپ صفحه 1 - روش جديددر تحقيق دستورزبان دري دانشگاه كابل 1349 171 2- تيوري نحو دانشگاه كابل 1358 137 3- دپشتو گرامر (ترجمه ازانگليسي هربرت پنزل) دانشگاه كابل 1320 240 4- دگرامري اصطلاحاتولندكي قاموس (قاموس مختصر اصطلاحات ) دانشگاه كابل 1320 40 5- دپشتو اساس كورس مطبعه معارف 1349 231 6- تيوري هاي ادبي ونقد ادبي دانشگاه كابل 1358 150 7- دشت (مجموعة شعر ) اطلاعات وكلتور 1346 44 8- لندي هاي پشتو( با ترجمه فارسي وانگليسي) تاجكستان 9- مقدمه يي بردستورزبان دانشگاه كابل 1344 73 10 بحث هاي درعلم زبان دانشگاه كابل 1345 73 11 پشتو خج حيرنه (فشارشناسي پشتو ترجمه ازانگليسي يرژي بچكا ) اكادمي علوم 200 2-رساله هاي گستتنر شده و نشر شده درمجلات علمي وادبي كشور شماره نام رساله سال چاپ مجله شماره مجلات تعداد صفحه 1- مقدمه يي بردستور زبان دري 1344 گستتنر 73 2- بحثهاي درعلم زبانشناسي 1345 -- 73 3- گزيدة ازكلاسيك هاي شعردري 1355 --- 4- دبلوحي ژبي ژغ جورشت (ترجه ازانگليسي محمدعبدالرحمان و عاقلخان 1364 مجلة كابل شماره 7 23 5- دژبپوهني بنسيتونه (اساسات زبانشناسي) 1359 وژمه 31 6- ابوالحسن علي هجويري 1334 1335-1335 ادب 2-4 2-6 1-2 7- ادب شفاهي ترجمه ازانگليسي 1353 1354 مجله فلكلور 4-6 1-2 16 8- تدريس ربان يك روش علمي (ترجمه ازانگليسي رابرت لادو ) 1346 عرفان 1-11 200 9- نقد بردستور زبان حميدي 1347 1348 ادب 3-6 3-4 45 10- تصوير درشعردري وپيوند آن بازندگي 1363 ژوندون 6 48 11- مفهوم دريادرشعر مولانا 1353 ادب 3 15 3-مقالات ارائه شده درسمينار ها و ترجمه ها كه در مجلات كشور چاپ گرديده است شماره نام مقاله سال چاپ نام مجله يا روزنامه تعداد صفحه 1 روش نو در تحقيق دستور زبان دري 1348 ادب (دانشگاه كابل) شمارة 1-2 11 2 دستور زبان چيست؟ 1339 1340 مجلة كابل: شمارة 6 8 شمارة 1 18 3 بحث انتقادي راجع به علم زبان 1338 مجلة ادب: شمارة 2-3 15 4 زبان چيست؟ (ترجمة انگليسي: ف.بريزين) 1360 مجلة اجتماعي علوم شماره 3 14 5 زبانشناسي چيست؟ 1362 عرفان (وزارت معارف) شمارة 11 10 6 علم زبان 1339 ادب: شمارة 2 6 7 مسالة پيدايش و تكامل تاريخي زبان 1362 عرفان: شمارة 10 23 8 نگارش و رسم الخط ترجمه از انگليسي: ف. بريزين 1362 اجتماعي علوم: شمارة اول 13 9 زبان چگونه به وجود آمد ترجمه از انگليسي: ف. بريزين 1361 اجتماعي علوم: شمارة 2 12 10 تكامل جامعه شناسي زبان ترجمه از انگليسي: يونس ديشيرف 1359 اجتماعي علوم: شمارة 3-4 22 11 منشا صيغة ماضي در افعال پشتو ترجمه از انگليسي: هربرت نيزل 1348 ادب: شمارة 6 4 12 دستور زبان 1340 ادب: شمارة 1 18 13 نكته هاي در باب تيوري ترجمه 1366 مجلة خراسان (اكادمي علوم) شمارة 1 8 14 (نقد بر) دستور زبان حميدي 1347 ادب: شمارة 5-6 48 15 زبانهاي بشر 1337 ادب: شمارة 4-6 44 16 سير تاريخي علم زبان 1338 ادب: شمارة 4-5 22 17 فونولوژي دري 1340 ادب: شمارة 16 16 18 مبدا زبان دري 1359 سالنامة كابل 27 19 تدريس زبان: يك روش علمي (ترجمه از انگليسي: رابرت لادو) 1346 1347 عرفان: شمارة 1-11 شمارة 1 200 20 جغرافياي لهجه يي (ترجمه از انگليسي: ليونارد بلوم فيلد) 1339 ادب: شمارة 5-6 22 21 روش قياسي(ترجمه از انگليسي: فيلد) 1344 ادب: شمارة 5-6 23 22 كلمه و معني (ترجمه از انگليسي: ف.بريزين) 1362 خراسان (اكادمي علوم شمارة اول 20 23 زبانهاي ملي و لهجه ها(ترجمه از انگليسي ف. بريزين 1361 اجتماعي علوم: شمارة 3 27 24 ساختار دستوري در رسانه هاي همگاني 1367 مجموعة مقالات سيمينار زبان رسانه ها 25 زبان و ادبيات (ترجمه از انگليسي: ادوارد پيسير) 1338 ادب: شمارة 6 5 26 بحثي در نظام آوازشناسي ابن سينا مجموعة مقالات سيمينار علمي ابن سينا 12 27 خصوصيات لساني طريق الارشاد 1364 مجموعة سيمينار فقيرالله جلال آبادي 8 28 گرامر چيست؟ 1339 كابل: شمارة 6-9 28 29 دستور زبان دري 1339 ادب: شمارة 5-6 18 30 ژبپوهنه په آريانا كي(زبانشناسي در آريانا) 1351 1352 1353 مجلة وژمه (دانشكدة ادبيات: شمارة 3 شمارة 6 شمارة 6 17 31 د ژبي علم 1358 1359 وژمه: شمارة 2 شمارة 2-3 32 د ژبي علم 1339 1340 كابل: شمارة 3-12 شمارة 12 18 33 د ژبي د حيرني اصول 1339 كابل: شمارة 11 9 34 حيني تصريفي كتگوري 1340 كابل: شمارة اول 7 35 گرامر 1340 كابل: شمارة 3 13 36 دژبينيو مطالعاتو د تعول سير 1340 1341 كابل: شمارة 4 شمارة 1-3 28 37 ژبه حه ته وايي 1355 جريدة زيري (اكادمي علوم) شمارة 35 38 بياهم د پشتو ژبي د تاريخ په باره كي 1358 كابل: شمارة 19-20 4 39 د اشتقاق علم 1356 زيري: شمارة 29 4 40 ژبه او لهجه 1356 زيري: شمارة 36 3 41 د تولو ژبو مور 1356 زيري: شمارة 3 3 42 ژبه او د انسان مفهوم 1356 زيري: شمارة اول 4 43 د ژبي د ماهيت په باب حيني نظري 1355 زيري: شمارة 46 9 44 عاميانه ايتمولوژي 1355 وژمه: شمارة 4 8 45 د گرامر په باب يوه نوي نظريه 1355 وژمه: شمارة 4 14 46 د فلالوجي لنده تاريخچه 1337 وژمه: شمارة 2 10 47 د يورپ پرژپوهنه باندي د پاني ني د گرامر اغيزي 1351 وژمه: شمارة 6 5 48 د هنري والتر بليو د پشتو گرامر حيني خصوصيات 1356 وژمه: شمارة 3 6 49 د ژبي پيدايشت 1355 وژمه: شمارة 2 12 50 د ژبي علم (ترجمه از انگليسي: جان گرول) 1362 وژمه: شمارة 3-5 10 51 د ژبي گته(ترجمه: ليونارد بلوم فلد) 1337 وژمه: شمارة 4-6 12 52 د پشتو ژبي اهميت د اوستا اشعار و په ترجمه كي 1340 وژمه: شمارة 6 5 53 د جملي اجزا 1356 زيري: شمارة 49 2 54 مختلطي جملي 1356 زيري: شمارة 48 3 55 ساده جمله او مركبه جمله 1356 زيري: شمارة 47 2 56 جمله حه ته وايي 1356 زيري: شمارة 46 2 57 تگميمونه او ترانسفارم (ترجمه:والتركوك) 1356 وژمه: شمارة 2 16 58 د گرامر د كلمي تحليل 1356 زيري: شمارة 21 4 59 د پشتو اريكي له نورو ايراني ژبو سره 1340 وژمه: شمارة 5 5 60 د پشتو ژبي ميدا 1354 وژمه: شمارة 4 7 61 د ژبپوهني بنستونه 1359 1360 وژمه: شمارة 2 شمارة 2-3 31 62 ژبه او گردود (زبان و لهجه) 1366 كابل: شمارة 8-9 19 63 مقدمة بر مطالعات ادبي 1340 1342 ادب: شمارة 3-4 شمارة 2-4 32 64 بديع, بلاغت, بيان دايره المعارف آريانا 65 بحثي بر گشتاسپنامة دقيقي بلخي و گرشاسپنامة اسدي توسي سال 24 ادب: شمارة 2 25 66 افكار ترقيخواهانه در اشعار مستغني 1353 ادب: شمارة 2 5 67 جلوه هاي سبك هندي در اشعار امير خسرو دهلوي 1353 ادب: شمارة 4 10 68 كيفيت انتقال يافتن ثقافت و ادب افغاني به هند 1337 ادب: شمارة 3 7 69 نقش افغانستان در ورود و انتشار زبان دري در هندوستان 1354 ادب: شمارة 4 22 70 مفهوم دريا در اشعار مولانا 1353 ادب: شمارة 3 22 71 رهنماي مطالعة ادب (ترجمه: ليو ديكنس 1354 ادب: شمارة 3 47 72 ماهيت سبك و تحليل سبكشناسي (ترجمه: يو. اي. يوريف) 1362 اجتماعي علوم: شمارة 4 13 73 موقف ادبشناسي در ساختار عمومي فرهنگ (ترجمه: ليديا گينزبورگ) 1366 خراسان (اكادمي علوم) شمارة 24 74 مسايل نقد ادبي دوران ما (ترجمه از انگليسي: لونا چارسكي) 1358 درسي براي دانشگاه 22 75 ويژگيهاي شعر (ترجمه: كرتو فركادول) 1359 خراسان: شمارة 1 16 76 نظريات ماركس و انگلز در بارة هنر و ادبيات 1363 ژوندون (انجمن نويسندگان) 16 77 بي وزني در شعر انارشيزم هنريست جريدة پامير(شهرداري كابل) 78 كلاسيكهاي ماركسيزم لينينزم در بارة ابداع هنري به مثابة تبارز نيروهاي ذاتي انسان (ترجمه: اس. كبوكيلا) 1363 مجموعة (ديادي از ماركس) 79 تصوير در شعر دري و پيوند آن با زندگي و زبان 1364 مجلة ژوندون: شمارة 6 48 80 ادبيات و هنر در جهان امروز (ترجمه از انگليسي: خراچينكو) 1358 درسي براي دانشگاه 27 81 تاثير زبان و ادب دري بر عربي 1337 ادب: شمارة 1-2 19 82 د رحمان په شعر كي د خيال صورتونه 1356 جريدة زيري: شمارة 5 9 83 د هجري په شعر كي تخيل 1364 در مجموعة د هجري ياد 10 84 ادبي كره كتنه 1364 ژوندون: شمارة 3 10 85 ز موژ د دوران د ادبي كره كتني مساُلي 1346 كابل: شمارة 2-3 18 86 د شعر د پيدايشت په باب نظريات 1356 زيري: شمارة 2 8 87 د شعر د پيدايشت په باب د پوهانو نظريات 1356 زيري: شمارة 12 6 88 موژ ولي خپل ادبي تاريخونه دميتود په رناكي وليكو 1366 مجموعة مقالات سمپوزيم بين المللي تاريخ 7 89 په پشتو ادب كي د كره كتني ضرورت 1360 مجموعة مقالات سمينار غلام محي الدين افغان (د افغان ياد) 9 90 شعر او واقعي دنيا 1336 وژمه: شمارة اول 3 91 ادب د غربيانو په نزد 1355 زيري: شمارة 42 4 92 93 هنر به حيث سوُ تعبير واقعيت (ترجمه از جمهوريت افلاطون 1342 ادب: شارة 5-6 18 94 شعور ناخود آگاه در آفرينش هنري (ترجمه از: فليب ياسين) 1358 درسي براي دانشگاه 21 95 ايديولوژي و هنر (ترجمه از: يوا. لوكن) 1361 1364 اجتماعي علوم: شمارة اول خراسان: شمارة 3 96 هدفمندي زيبايي شناختي اجتماعي هنر (ترجمه از: جي. ل. ارماش) 1360 اجتماعي علوم: شمارة 4 17 97 شخصيت, استعداد و ضبط نفس 1361 ژوندون: شمارة 2 98 محتوا و شكل در هنر (ترجمه از: و. و. وانسلوف) 1362 اجتماعي علوم: شمارة 3 99 بعضي از عوامل كه دموكراسي را مختل ميسازد 1345 جريدة مساوات 5 دلو 100 احزاب سياسي 1346 // 21 قوس 101 احزاب سياسي: منشاٌ پارلماني 1346 // 5 جدي 102 اهداف ملي در كشورهاي عقبمانده 1346 // 7 قوس 103 شرايط دموكراسي // // 7 قوس 104 قدرت سياسي // // 23 عقرب 105 در جستجوي دموكراسي // // 29 سنبله 106 دموكراسي در جامعة اولي // // 2 اسد 107 مسالة بي طرفي // // 20 سرطان 108 چگونگي تشكل احزاب سياسي 1345 // 10 حوت ۱۰۹ مساوات چيست؟ ۱۳۴۵ // ۲۵ دلو ۱۱۰ بحثي در بارة فرهنگ ادب: شمارة ۳ شمارة 4 ۱۱۱ فلسفة تمدن البرت وايت حيد(ترجمه از: جانسن) ۱۳۵۳ ۱۳۴۵ ادب: شمارة ۴ شمارة ۱ ۱۶ ۱۱۲ طبقات و مبارزة طبقاتي (ترجمه از: اساسات ماركسيزم- لينينزم) ۱۳۴۶ اجتماعي علوم: شمارة۱ ۱۱۳ احساسات استقلال خواهي افغانها ۱۳۶۴ روزنامة انيس (جبهة ملي) ۱۱۴ د حكومتونو ماهيت ۱۳۴۶ مساوات: 23 عقرب ۱۱۵ د دموكراسي او ارتقا په لور ۱۳۴۶ مساوات: 5 جدي ۱۱۶ انسان او تولنه // // 11 ميزان ۱۱۷ ارتقا او د اجتماعي موسساتو تحول // // 12 سرطان ۱۱۸ كلتور حه ته وايي ۱۳۵۵ وژمه: شمارة 3 ۱۲ ۱۱۹ مسايل تاسيس نظرية دانش (ترجمه از: نيكولاي انجينكو) ۱۳۵۵ اجتماعي علوم: شمارة 1-2 وقتی به این همه کار بزرګ پژوهشی و علمی استاد وسهم فعال شان در عرصه فرهنګی نظر می اندازیم ، سکوت مرګبار بالا نشینان در برابراین همکار های باعظمت ایشان برایمسوال بر انګیز تر میشود. جناب نعمت حسینی باری نوشته بود: باوجود که پروفیسور استاد رحیم الهام کارهای درخور ارزشی در فرهنگ و دانش انجام داده است ولی با دریغ، که در باره ی این استاد و کارهای ارزشمند نوعی سکوت شده و در جایگاه اش کسانی دیگر قرار داده شده اند . رزاق ویدی منابع : ــ یادداشت ها یاعضای فامیل استاد الهام -- پروفيسور محمد رحيم الهام درگسترة دانش وپژوهش، دکتور آریانفر برگرفته از سایت افغان موج