پایگاه خبری پیام آفتاب 3 دلو 1400 ساعت 13:27 http://www.payam-aftab.com/fa/news/98855/نظم-نوین-جهانی-چینی-یک-مدل-حال-تکوین -------------------------------------------------- عنوان : ​نظم نوین جهانی چینی: یک مدل در حال تکوین بهزاد شاهنده -------------------------------------------------- شواهد به‌وضوح نشان می‌دهد که چین برنامه درازمدتی را برای دستیابی به موقعیت قدرت جهانی دارد و در تلاش است نظم موجود بین‌المللی تحت زعامت آمریکا را به چالش کشیده و نظمی جدید را بر پایه «نظم شبه‌جهانی» خود جایگزین کند. چین در این راستا و در مبارزه با آمریکا قصد به‌کرسی‌نشاندن نظم خاص خود را ندارد ولی در کوتاه تا میان‌مدت طالب این است که در ترسیم و اجرای خواست‌های خود حضور قوی داشته باشد و منتظر زمان مناسب است که به ارکان عمده قدرت دست یابد. متن : تحولات جهان و سیاست های چین به هم گره خورده اند. چند سالی است که جهان با پویش های جغرافیایی و اقتصادی نو مواجه است که برخی آن را در قالب ظهور نظمی جدید می دانند که نشانه هایی از پایان استیلای ۵۰۰ساله غرب بر جهان را دربردارد. در این میان، قدرت برجسته ای همچون چین، طلایه دار این تحول است و امپراتوری میانه (جونگ گو)، نامی که چینی ها کشورشان را با آن خطاب می کنند، به قوی ترین مدافع تجارت آزاد و مدافع جهانی مقابله با تغییرات اقلیمی بدل شده است. چین با توجه به تغییر و تحولات غیرقابل پیش بینی، طرحی انعطاف پذیر را مدنظر دارد که چراغ راه آینده این کشور برای تبدیل شدن به یک قدرت تمام عیار در سال ۲۰۴۹، مصادف با تأسیس نظام جمهوری خلق چین است. پکن بر این موضوع واقف است که کمبودها و اشکالاتی در نظام کشور موجود است که در صورت اصلاح نشدن می تواند نظام را از تحقق ایجاد نظمی نو بازدارد. پکن عمده ترین معضل را در گسترش نابرابری در این کشور به واسطه ثروتمندشدن فزاینده صاحبان شرکت ها و تصاعد روزافزون دارایی های تعداد اندکی از افراد در چین می داند. جوزف استیگلیتز، اقتصاددان سرشناس، خطر بزرگ جهانی را نابرابری در ایجاد قدرت روزافزون سیاسی تعداد اندکی از افراد متمول می داند که با ثروت خود فعالیت نهادهای قانون گذاری را در اختیار می گیرند. او انباشت قدرت بازار در دستان تعداد اندک را خطرناک تر از مقررات بیش از حد جوامع می داند. در این راستا، حزب کمونیست چین مبارزه برای کنترل دارایی های افراد و سازمان های تجاری را آغاز کرده و قرار است تعداد درخور توجهی از این افراد بازخواست شوند و دارایی های آنها تحت کنترل نهادهای کشوری قرار بگیرد. فرار مالیاتی، پنهان کردن سرمایه ها، تمرکز دارایی ها در دستان تعداد کمی از مردم، سوءاستفاده از قدرت اقتصادی و تشکیل نهادهای غول آسا که هر روزه کنترل آنها سخت تر می شود، از جمله نگرانی های حزب کمونیست در تعمیم نظام سرمایه داری و اثرات منفی آن بر آینده کشور است. در نمونه ای دیگر، این کشور به افراد مشهور چینی توصیه می کند تا جایی که مقدور و لازم است خودشان را مطرح و تبلیغ نکنند؛ نه این دلیل که نتایج نامطلوبی برای فضای روانی کشور دارد، بلکه به این دلیل که تجمل و تشریفات نامتعارف در جامعه به موضوعاتی مانند تمایز طبقاتی، تنش و تفرقه دامن خواهد زد. همچنین به ورزشکاران چینی توصیه می شود که طرح و نقش های تتوشده در بدنشان را در انظار عمومی قرار ندهند، آنها را بپوشانند یا از بین ببرند؛ اما جلوه های مختلفی از این رفتارها از نگاه مدیران اجتماعی می تواند موجب بروز مشکلات جدید شده و تبعاتی منفی بر انسجام ملی داشته باشد. با این حال، اگر این دقت و ظرافت با سایر سیاست های متناسب و عادلانه سیاسی-اقتصادی در جامعه مدیریت شود، بدون تردید با اقبال و حمایت مردمی نیز همراه خواهد شد. چینی ها بسیار هوشمنانه به حساسیت امور می نگرند. نظام آموزشی و حکمرانی داخلی ایجاد عدالت آموزشی در چین یک هدف بنیادی است. ممنوع کردن برگزاری کلاس های تقویتی دانش آموزان در کلاس های کنکور و تدریس کلاس های خصوصی از جمله اقدامات جدید در گسترش سیاست های مساوات طلبانه و کاهش فشار مضاعف بر دانش آموزان چینی است که همه ساله در آخرین سال دبیرستان با آن دسته وپنجه نرم می کنند. در چین امتحان سراسری دانشگاهی به نام گاووکا برگزار می شود که در سال ۲۰۲۱ بیش از ۱۰ میلیون شرکت کننده داشت. در این آزمون بسیار دشوار، دانش آموزان در سه زمینه ادبیات، ریاضیات و زبان خارجی (عمدتا زبان انگلیسی) مورد امتحان قرار می گیرند و در صورت عدم موفقیت می توانند سال های متوالی در این آزمون شرکت کنند که نمونه های ۱۰ بار تلاش هم وجود دارد. در چین قبولی در امتحان جامع، کلید راهیابی افراد به شغل های دولتی و خصوصی است و عملاً بدون موفقیت در آن، راه برای آنان مسدود است. این آزمون امتحانات دوران امپراتوری چین را تداعی می کند که موقفیت در آن عملاً جواز ترقی در جامعه علم محور چین بود. این امتحان سالانه از سخت ترین امتحانات ورودی در جهان است که به خشن ترین آنها نیز معروف است. افراد متمول چین از توان مالی خود برای اعزام فرزندانشان به کلاس های کنکور که بسیار گران است یا تدریس در منزل که آن هم هزینه زیادی دارد و با نزدیک شدن زمان امتحان گاووکا رقم نجومی پیدا می کند، برخوردارند و می توانند آینده فرزندان خود را تأمین کنند؛ زیرا قبولی در این امتحان جواز موفقیت در آینده است. به عبارت دیگر، عدم قبولی نیز باعث توقف در پیمودن مراحل بالاتر می شود. رویکرد چین به نظم و نظام بین المللی بسیاری از چین شناسان بر این باورند که رهبران این کشور خودشان نمی دانند چه چیزهایی را در راه رسیدن به نظمی نو در جهان طلب کنند و هنوز تعیین نکرده اند که تا چه حد نفوذ چین در دنیا باید گسترش یابد تا تعادل حفظ شود و به بحران کشیده نشود؛ چراکه چنین شرایطی باعث کندشدن و بازنگه داشتن چین در مسیر تبدیل شدن به ابرقدرت جهانی می شود. تمام نشانه ها دال بر این است که چین مثل آمریکا در قرن نوزدهم میلادی که قصد تسخیر جهان را کرد، در مسیر سلطه جویی حرکت می کند. اما چین در این راستا طالب چیزی شبیه نظم نو جهانی است. این اولین بار نیست که چین شناسان عمدتاً غرب گرا به اشتباه سیاست های این کشور را درک کرده و بر پایه درک غلط خود، سیاست هایشان را در مقابل چین بنا نهاده اند. عمده ترین این اشتباهات، برداشت غلط آمریکا از اصلاحات دنگ شیائوپنگ رهبر سابق چین بوده است. آنان باور داشتند این اصلاحات چین را به تدریج در مسیر نوسازی مدل غربی قرار خواهد داد و این کشور به مرور به حامی نظام لیبرال دموکراتیک و به عضو بزرگ آن نظام، تبدیل خواهد شد. چینی ها اصلاً قصد این کار را نداشتند و اگر به ظاهر در مسیر همراهی و هماهنگی قدم برداشتند، فقط خواهان استفاده از فضای سرمایه داری جهت رفع عقب ماندگی اقتصادی و بهره گرفتن از شرایط موجود برای اهداف توسعه ای خود بدون تنش و درگیرشدن با نظام غربی بودند. وقتی دنگ جمله معروف خود را که توسعه و پیشرفت خودتان را در بوته ها پنهان کنید و منتظر زمان باشید عنوان می کرد، مؤید آن است که آرام و بدون ایجاد حساسیت عمل کنید تا زمان آن برسد که به طور آشکار حضوری قوی در راستای تقویت نظام را داشته باشید. چین شناسان هم اکنون دریافته اند که این کشور هیچ گاه قصد همراه و همگام شدن با نظملیبرال-دموکرات را نداشته بلکه دنبال فرصتی بوده که از موضع قدرت وارد عمل شود. به همین دلیل است که چین قدرتمند هم اکنون طالب جایگاه قوی خود در نظام بین الملل است و دیگر سر خود را در بوته ها پنهان نمی کند. چین پس از ۴۰ سال امتناع از رویارویی با جهان، امروز به قدرتی تبدیل شده است که همراه با ایالات متحده آمریکا، اثرگذارترین کشور جهان در نظام جهانی فعلی به شمار می رود که در آینده ای نه چندان دور و با تشدید افول قدرت آمریکا در جهان، اثرگذاری بیشتری هم خواهد داشت. چین با تکیه بر همین راه و تفکر به جایگاهی رسیده که در تاریخ معاصر جهان بی سابقه است؛ قدرتی که بدون کمک آمریکا امکان پذیر نبود و این کشور در توسعه اقتصادی و تبدیل شدن به ابرقدرت اقتصادی به طور غیرمستقیم مدیون آمریکاست (بلومبرگ در آخرین سنجش خود اعلام کرده که چین در سال ۲۰۲۵ به جایگاه بزرگ ترین قدرت اقتصادی جهان صعود خواهد کرد و رشد ۳۰ برابری اقتصاد چین در چهار دهه، مؤید داشتن برنامه و تلاش برای تحقق آن است). چین درحال حاضر در حوزه های حساس قدرت از آمریکا پیشی گرفته است؛ هوش مصنوعی، بیوتکنولوژی، انرژی سبز، تکنولوژی و شبکه نسل پنجم ارتباطات سیار، نمونه ای از این موارد است (اخیرا دولت واشینگتن از ابوظبی خواسته که شبکه جی فایو چینی مستقر در امارات متحده را در کنترل گیرد؛ زیرا این شبکه می تواند در سیستم ناوبری جنگنده اف-۳۵ اختلال ایجاد کند. آمریکایی ها این هواپیما را سوپرمدل هواپیماهای جنگی در جهان می دانند که اوج فناوری این کشور با رایانه کوانتومی است). آمریکا در حوزه پزشکی، هوا-فضا و نانوتکنولوژی همچنان برتری دارد، هرچند در این موضوعات هم چینی ها پیشرفت چشمگیری داشته اند و با آمریکا در یک رقابت جدی هستند. شواهد به وضوح نشان می دهد که چین برنامه درازمدتی را برای دستیابی به موقعیت قدرت جهانی دارد و در تلاش است نظم موجود بین المللی تحت زعامت آمریکا را به چالش کشیده و نظمی جدید را بر پایه نظم شبه جهانی خود جایگزین کند. چین در این راستا و در مبارزه با آمریکا قصد به کرسی نشاندن نظم خاص خود را ندارد ولی در کوتاه تا میان مدت طالب این است که در ترسیم و اجرای خواست های خود حضور قوی داشته باشد و منتظر زمان مناسب است که به ارکان عمده قدرت دست یابد. رویکرد سیاست در حاشیه نشستن و از دور اوضاع را اداره و کنترل کردن (راه و روش چین در کنترل مناطق حاشیه ای که با دادن باج و خراج به چین استقلال خود را تأمین می کردند) و عدم حضور مستقیم در اداره امور، سیستمی بود که چین بدون حضور نظامی و اقتصادی، استیلای خود را در مناطق هم جوار جاری و حاکم کرده است؛ اما در این برهه چین همکاری لازم با آمریکا را دنبال می کند و بر این باور است که باید حداقل پنج دهه همکاری مستمر با آمریکا داشته باشد و از تکنولوژی آن کشور بهره گیرد، زیرا بر این باور است که با همکاری و بهره گیری از پیشرفت های علمی آمریکاست که می تواند به قدرتی تمام عیار مبدل شود. تلاش چین برای حفظ روابط با آمریکا هم در همین راستا تعریف می شود که بر اساس آن از قدرت تکنولوژیک استفاده کند. اعتراف به این موضوع و تلاش در رفع کمبودها یک نکته کلیدی است که چین یک بار در ۴۰ سال گذشته با اقدام به سیاست درهای باز اتخاذ و با موفقیت سپری کرده است. ولی اکنون چین به سبب قدرتمندی، از موضع قوی تر وارد شده و مع ذالک همان سیاست همراهی با آمریکا را دنبال می کند و تلاش دارد تنش ها را مدیریت کند اما آمریکایی ها سیاست به مراتب خصمانه تری را در مقابل چین در پیش گرفته اند. چین ستیزی آمریکا در حقیقت به یک موضوع فراجناحی در کنگره آمریکا تبدیل شده و هرکدام از اعضای کنگره تلاش می کنند که در چین ستیزبودن گوی سبقت را از دیگری بربایند. شی جین پینگ در نوزدهمین اجلاس کنگره حزب کمونیست چین در ماه اکتبر سال ۲۰۱۷ اعلام کرد که چین ایستاده است، ثروتمند شده، در حال قدرتمندشدن است و مدلی برای دیگر کشورهای درحال توسعه است. شی اعلام کرده است که در سال ۲۰۴۹ مصادف با صدمین سالگرد تأسیس جمهوری خلق چین، این کشور از لحاظ قدرت ترکیبی در سطح داخلی و بین المللی رهبر جهان خواهد شد که طی آن یک نظام باثبات بین المللی را بنا خواهد کرد که براساس آن جوان سازی ملی (چینی) محقق خواهد شد. زمانی که از جوان سازی ملی صحبت می شود، منظور خانه تکانی در کشور است و جمهوری خلق چین صدساله، در سال ۲۰۴۹ کشوری نوساز و پالایش شده خواهد بود. این کشور توان آن را خواهد داشت آرزوهای چینی را تبدیل به فعل کند؛ آرزویی که حتی تصور آن در چهار دهه گذشته خواب وخیالی بیش نبود. مقامات چین در تاریخ معاصر خود دو بار این جمله را مورد تأکید قرار داده اند: ما ایستاده ایم یک بار در سال ۱۹۴۹ به وسیله مائو زدونگ و هم زمان با تأسیس حکومت جمهوری خلق چین و بار دیگر در سال ۲۰۱۷ که از سوی شی جین پینگ بیان شد. بار اول مائو زدونگ، کشوری ویران شده پس از ۲۲ سال جنگ داخلی و مبارزه با ژاپن را که از سال ۱۹۳۷ به چین یورش برده بود، تحویل گرفته بود. چینی که صد سال حقارت، سرکوب و ازبین رفتن اقتصاد و معیشت را پشت سر گذاشته بود، اعلام کرد که ما ایستاده ایم؛ یعنی مقابله با ورشکستگی، حل سایر مشکلات و برگرداندن منزلت تاریخی چین. بار دوم نوبت شی جین پینگ است که نمی خواهد چین به واسطه سیاست های اقتصادی طبقات حاکم، به جامعه ای متفرق و طبقاتی مبدل شود و چین قدرتمند بتواند آرزوهای چینی را محقق کنند؛ چراکه شکاف ایجادشده در چین مانند دشمنی در راه پویایی این کشور است. شی به تازگی اعلام کرده است که فروپاشی نظام اتحاد جماهیر شوروی به واسطه گسترش نظامی گری و هزینه های نجومی نظامی که این کشور در تقابل با آمریکا داشته است، صورت گرفته و ماحصل آن چیزی به غیر از ورشکستگی اقتصادی نبوده است. شی جین پینگ غافل شدن از نظام لنینیستی، اقتدارطلبی و تمامیت خواهی را علل اصلی سقوط اتحاد جماهیر شوروی تلقی می کند که این قدرت بزرگ را از درون تهی کرده بود. مسئله اصلی این است که چین چگونه می تواند از اتفاق فوق جلوگیری کند. آیا چین که به واسطه موفقیت در حوزه اقتصادی به قدرتی بزرگ در صحنه بین المللی مبدل شده است، خواهد توانست بر پایه قدرت به دست آمده نظم جدیدی را در مقابل نظام جهانی آمریکا شکل دهد و ابتکار عمل را در اختیار بگیرد. این کسب هژمونی فعلاً با حفظ نظام موجود ممکن است و چین در چنین شرایطی می تواند تقویت نظام خود را کامل کند و با تنش کمتر به هدف خود برسد. کلید اصلی این است که چین در سال ۲۰۴۹ هم زمان با صدمین سال بنیان گذاری جمهوری خلق چین طالب چه جهانی خواهد بود؟ آیا چین نظام لیبرالی را حفظ خواهد کرد یا نظمی جدید را در راستای قدرت خود مطالبه خواهد کرد. تاریخ هفت هزارساله چین دومین سناریو را تداعی می کند. شی عنوان کرده است که باید ابتکار را در اختیار گرفت و بر جهان فائق شد. بدون تردید چین برای حفاظت از خود باید سیاستی را دنبال کند که از قدرت خود حراست کرده و آن را تقویت کند که اولویت اصلی آن، حفظ پویایی و ثبات اقتصادی است که آن هم مستلزم افزایش قدرت نظامی است؛ بنابراین شناخت جهانی که با سیاست های چین نوسازی شده، الزامی است و باید بدانیم چین کدامین موازین نظم جهانی را حفظ و کدام را کنار خواهد گذاشت. ثانیاً باید بپذیریم که دنیای مورد علاقه چین در سال ۲۰۴۹ کاملاً با آن چیزی که امروز وجود دارد، بسیار متفاوت است. چین در صدمین سالگرد تأسیس نظام سوسیالیستی در سال ۲۰۴۹، قدرت اول اقتصادی و سیاسی جهان خواهد بود. چین در آن زمان دیگر یک قدرت صرفاً اقتصادی نخواهد بود؛ بلکه ترکیبی از سه قدرت اقتصادی، سیاسی و نظامی را تشکیل می دهد؛ بنابراین نظم مدنظر خود را با قدرت طلب خواهد کرد. در حوزه اقتصادی هم آن چیزی که می شود از طرح در حال شکل گیری برداشت کرد، جایگزین کردن اصول لیبرالی و اجماع واشینگتن همراه با مدل توسعه آن است. در مجموع، این طرح جدید ترکیبی از نظام سرمایه داری با سیاست های تجاری نو است که خصوصیت این مدل عاری بودن از ارزش های مدنی و تمکین نکردن در برابر اصول ارزشی جامعه است. طبق این مدل، دولت ها ملزم نیستند برای حراست از حقوق بشر، اصول دموکراتیک را رعایت کنند. مدلی که چین مدنظر دارد، اجرای آن در دو مرحله مدنظر است؛ مرحله اول رسیدن به اهداف کوتاه مدت است و سپس اهداف میان مدت تا بلندمدت. در مرحله نخست چین در چارچوب نظام جاری تجاری عمل خواهد کرد و در این راستا از هنجارهای تثبیت شده موجود پیروی خواهد کرد و از آن در پیشبرد سیاست خارجی خود که به سیاست تجارت محور معروف شده است، بهره خواهد گرفت. سیاست فعلی حفظ نظم موجود به اصطلاح متکی بر اصول موازین سازمان تجارت جهانی است. درحال حاضر چین قدرت کافی در تغییر و تحول در قوانین و مقررات تدوین شده را ندارد؛ بنابراین در چارچوب موجود و تا زمانی که قدرت لازم را برای تحول آن داشته باشد، فعالیت خواهد کرد. نسخه فعلی چین سازش و همکاری است که دوری جستن از بحران ها به خصوص در کوتاه مدت را در بر می گیرد. تقاضای چین برای حضور و به چالش کشیدن وضع موجود با تقویت اقتصاد این کشور رو به افزایش است؛ به طوری که دیگر عملاً نمی شود چین را در مشارکت جهانی نادیده گرفت. براساس این هیچ اقدام بین المللی بدون همکاری و همراهی چین امکان پذیر نیست؛ توافق اقلیمی پاریس و امضای دو سند همکاری های بین المللی، موتور حرکت جهان در مقابله با بحران اقلیمی، همگی نشان دهنده حضور قوی چین در به تصویب رساندن موافقت نامه های جهانی است. در این راستا، چین به همراهی با آمریکا نیاز دارد؛ اما بدون شک با گذشت زمان این نیازمندی هم کاهش خواهد یافت.