پایگاه خبری پیام آفتاب 14 عقرب 1398 ساعت 13:12 http://www.payam-aftab.com/fa/doc/news/91157/حیات-طیبه-حضرت-امام-حسن-عسکری-ع -------------------------------------------------- عنوان : حیات طیبه حضرت امام حسن عسکری (ع) -------------------------------------------------- ​ ۲۲ یا ۲۳ سال داشت که پس از وفات پدر بزرگوارش (۲۵۴ق) به امامت رسید و در هشتم ربیع‌الاول سال ۲۶۰ق که حدود ۲۸ یا ۲۹ سال داشت، وفات یافت و در خانه خود و جوار تربت پدر خویش در سامرا به خاک سپرده شد. متن : حضرت ابومحمد حسن بن علی، امام یازدهم از ائمه اثنی عشر و سیزدهمین معصوم از چهارده معصوم است. پدر بزرگوارش امام علی هادی (ع) و مادرش بانویی صالح و عارف به نام سوسن (یا حدیثه یا سلیل) بود. تولد حضرت به اختلاف روایات در ماه ربیع الاول یا ربیع الآخر سال ۲۳۱ یا ۲۳۲ق و بنا به اکثر روایات در مدینه اتفاق افتاد. ۲۲ یا ۲۳ سال داشت که پس از وفات پدر بزرگوارش (۲۵۴ق) به امامت رسید و در هشتم ربیع الاول سال ۲۶۰ق که حدود ۲۸ یا ۲۹ سال داشت، وفات یافت و در خانه خود و جوار تربت پدر خویش در سامرا به خاک سپرده شد. در شمایل آن حضرت آورده اند که: رنگش گندمگون، چشمانش درشت و سیاه، رویش زیبا، قامتش معتدل و اندامش متناسب بود و با آنکه جوان بود، مشایخ قریش و رجال و علمای زمان را تحت تأثیر خود قرار می داد. دوست و دشمن به برتری او در علم و حلم و جود و زهد و تقوا و سایر مکارم اخلاق اذعان داشتند. چون او و پدر بزرگوارش امام هادی (ع) در محله عسکر (قرارگاه سپاه) در شهر سامرا زندگی می کردند، به عسکری لقب یافتند و نیز این دو امام مانند امام جواد (ع) به احترام جد بزرگوارشان حضرت رضا (ع) به ابن الرّضا مشهور بودند. سه دوره زندگی مدت کوتاه حیات امام به سه دوره تقسیم می گردد: تا چهار سال و چند ماهگی (و به قولی تا ۱۳ سالگی) از عمر شریفش را در مدینه به سر برد؛ تا ۲۳ سالگی به اتفاق پدر بزرگوارش در سامرا می زیست (۲۵۴ق)؛ و تا ۲۹ سالگی یعنی شش سال و اندی پس از رحلت امام دهم (ع) در سامرا ولایت بر امور و پیشوایی شیعیان را به عهده داشتند. امام هادی (ع) پسر دیگری به نام ابوجعفر محمد داشت که مردی با ورع و پارسا، دارای جلالت قدر و نبالت شأن و مورد احترام اصحاب پدر خویش بود؛ اما در زمان حیات امام از دنیا رفت و برادر دیگری به نام جعفر داشتند که نزد شیعیان به لقب کذاب معروف شد. بعد از آنکه امام عسکری (ع) از سوی پدر به امامت منصوب گردید، جعفر مدعی وی گردید و شروع به کارشکنی و توطئه گری و فتنه انگیزی بسیار نمود و بعد از رحلت حضرت امام حسن عسکری (ع) هم دعوی امامت کرد و منکر وجود امام غایت (عج) شد. در حوادث رجب سال ۲۵۵ق گفته اند که دو تن از سادات علوی حسنی (به نام عیسی بن جعفر و علی بن زید) در کوفه خروج کردند و عبدالله بن محمد بن داوود را در آن شهر کشتند و عده ای به سبب قتل او گرفتار و زندانی شدند. یکی از این اشخاص، ابوهاشم داوود بن قاسم جعفری است که روایت می کند شبی امام حسن عسکری (ع) و برادرش جعفر را به زندان آوردند و جعفر زاری و بی قراری می کرد؛ ولی حضرت عسکری (ع) او را ساکت می نمود. در روایت مذکور آمده است که متصدی زندانی کردن امام، صالح بن وصیف یکی از سرداران معروف بود. آن حضرت مدتی از ایام حبس خود را نزد شخصی به نام علی بن اوتامیش گذراند و این مرد با همه شدت بغض و عداوت به آل محمد (ص)، پس از یک روز از مشاهده احوال امام، از پیروان و معتقدان ایشان گشت. می گویند عباسیان و منحرفان از آل محمد (ص) بر صالح بن وصیف فشار آوردند که بر امام در زندان سخت بگیرد و او گفت: دو تن از شریرترین افراد را مأمور این کار کرده ام؛ اما با دیدن حسن بن علی تحول یافته و روی به عبادت و نماز آورده اند. وقتی علت این تغییر حالت را از ایشان پرسیدم، گفتند از فیض دیدار امام به این سعادت رسیده ایم، او تمام روزها را روزه می گیرد و هر شب تا بامداد به نماز ایستاده است، با هیچ کس سخن نمی گوید و جز عبادت به کاری دیگر نمی پردازد، مهابت او بدان حد است که وقتی به ما نگاه می کند، به لرزه می افتیم و خود را به کلی می بازیم. جماعتی روایت کردند که در مجلس احمد بن عبیدالله بن خاقان ـ عامل خراج و رئیس املاک شهر قم ـ صحبت از آل علی (ع) که در سامرا به سر می بردند، به میان آمد. او گفت: از علویان کسی را در عفاف و حسن سیرت و رفتار و شرف و احترام در خاندان خود و بنی هاشم و نزد خلیفه چون حسن بن علی بن محمد[ع] ندیدم. او بر قاطبه بنی هاشم مقدم بود و مقام و منزلتی والاتر از سایر مشایخ قریش و دولتمردان و سران سپاه و وزیران و کارمندان دولت و همه مردم سامرا داشت و همه با او به حرمت رفتار می کردند. روزی در مجلس رسمی پدرم ایستاده بودم که پرده داران گفتند: ابومحمد بن الرضا بر در است. پدرم با بانگ بلند گفت: راه را باز کنید تا بیاید. من تعجب کردم که چطور جرأت کردند از کسی با کنیه نزد پدرم نام ببرند. جز خلیفه و ولیعهد او یا کسانی که از خلیفه دربارهٔ آنها امر صادر شده بود، هیچ کس را با کنیه نزد پدرم نام نمی بردند. پس مرد جوانی با چهره ای گندمگون و چشمانی درشت و سیاه و قامتی معتدل و رویی زیبا از در درآمد. او هیأتی نیکو و جلالی چشمگیر داشت. پدرم تا او را دید، از جای برخاست و به سویش رفت. ندیده بودم چنین رفتاری با کسی کرده باشد. وقتی به او رسید، در آغوشش کشید و روی و سینه و شانه هایش را بوسید و دستش را گرفته، بر مصلای خود نشاند و خود پهلوی او در حالی که رویش به او بود، نشست. هنگام خطاب به او می گفت: جان من و پدر و مادرم فدای تو باد! من از رفتارش تعجب می کردم. ناگاه حاجب درآمد و گفت: الموفق ـ برادر معتمد ـ از راه می رسد. رسم این بود که وقتی موفق پیش پدرم می آمد، ابتدا مأموران تشریفات و محافظان او داخل می شدند و در دو صف می ایستادند تا وارد شود. پدرم مشغول صحبت بود که چشمش به غلامان ولیعهد افتاد. پس عرض کرد: خدا مرا فدای تو کند! آیا میل دارید و اجازه می دهید (از ولیعهد پذیرایی کنم)؟ پس به حاجبان گفت: ابومحمد را از پشت صفها راهنمایی کنید که این مرد (یعنی ولیعهد) را نبیند. آنگاه هر دو از جای برخاستند. پدرم ابومحمد را دربر گرفت و تودیع کرد و او از مجلس بیرون رفت. بعد از نماز عشا که پدرم کارها و گزارش های خود را برای خلیفه مرتب نمود، من در برابرش نشستم. پرسید: آیا حاجتی داری؟ گفتم: آری، اگر اجازت دهی. گفت: اجازه دادم. گفتم: مردی که امروز صبح این همه به او جلال و احترام می نمودی و خود و پدر و مادرت را فدای او می کردی، کیست؟ گفت: ای پسرک من، این امام رافضیان، حسن بن علی معروف به ابن الرضاست. و بعد از اندکی سکوت گفت: اگر خلافت از دست بنی عباس برود، در بنی هاشم هیچ کس شایسته تر از او برای خلافت نیست. او به خاطر فضل و عفاف و خویشتن داری و زهد و عبادت و اخلاق پسندیده و صلاح شایسته این مقام است. پدرش نیز مردی بزرگ و کریم و بخشنده و اصیل و نبیل و فاضل بود. احمد بن عبیدالله گفت: بعد از هر یک از بنی هاشم و سران سپاه و دولتمردان و قضات و فقها و سایر مردم که دربارهٔ ابومحمد سؤال می کردم، همان پاسخ را می شنیدم و دوست و دشمن در ستایش او متفق القول بودند. یک تن از اشعریان پرسید: برادرش جعفر چه جور آدمی است؟ احمد گفت: جعفر چه قابل است که دربارهٔ او سؤال یا با ابومحمد مقایسه شود؟! روایت مذکور دلیل محکمی است بر اینکه چرا یگانه پسر آن حضرت یعنی مهدی منتظر (عج) را در هنگام وفات آن حضرت از انظار مخفی نگاه داشتند؛ زیرا در آن زمان خلافت عباسی بر اثر ضعف شدید خلفا و ناشایستگی ایشان سخت در معرض خطر بود و غلامان ترک و دیگر غلامان بر دربار خلافت مسلط بودند و امر و نهی به دست ایشان بود. از سوی دیگر در همان سالها شورش صاحب الزنج در بصره و قیام یعقوب بن لیث صفّار در ایران روی داد و خلافت سخت در معرض تهدید قرار گرفت؛ بنابراین وجود شخص بسیار محترم و بزرگواری مانند امام حسن عسکری (ع) و فرزندش برای عباسیان بسیار ناگوار بود و می ترسیدند که اگر حادثه ای پیش آید و در آن جمعی از عباسیان از میان بروند، هیچ کس شایسته تر از علویان و در میان ایشان شایسته تر از امام و خاندانش برای خلافت نخواهد بود. روزهای پایانی روایت زیر را از ابوالادیان نقل کرده اند که گفت: من خادم امام عسکری بودم و رسائل او را به شهرهای دیگر می بردم و جواب می آوردم. در بیماری منتهی به رحلت وی هم نزدش رفتم، نامه هایی را که نوشته بود، به من داد و فرمود به مداین ببرم. من رفتم و بعد از پانزده روز برگشتم؛ اما دیدم بانگ زاری و شیون از خانه امام بلند است و جعفر بن علی بر در خانه ایستاده، به تعزیت شیعیان پاسخ می دهد. با خود گفتم: اگر این مرد امام شده باشد، کار امامت دگرگون خواهد شد! در این اثنا خادمی آمد و به جعفر گفت: کار تکفین تمام شد. بیا بر جنازه برادرت نماز بگزار. جعفر و همه حاضران به داخل خانه رفتند. من هم رفتم و امام را کفن شده دیدم. جعفر پیش رفت تا در نماز امامت کند. وقتی خواست تکبیر بگوید، ناگهان کودکی با چهره ای گندمگون و مویی کوتاه و مجعد و دندان هایی که بینشان گشادگی بود، پیش آمد و ردای جعفر را کشیده، گفت: ای عمو، عقب برو. من برای نماز بر پدرم از تو شایسته ترم. جعفر در حالی که رنگش از خشم تیره شد، عقب رفت و آن کودک بر جنازه امام نمازگزارد. او مهدی موعود امام دوازدهم (عج) بود. یکی از آثار امام (ع) نامه ای است که به اسحاق ابن اسماعیل نیشابوری نوشته اند. دیگر مجموعه حکم و مواعظ و کلمات قصار امام است که درکتب تاریخ و حدیث ثبت است. اثر دیگر منسوب به امام رساله المنقبه در مسائل حلال و حرام است که ابن شهر آشوب در کتاب مناقب از آن سخن گفته است. در همین کتاب به نقل از خیبری در مکاتبات الرجال قطعه ای از احکام دین منسوب به امام هادی (ع) و امام عسکری (ع) منقول است. به علاوه احادیث و ادعیه بسیار از آن حضرت روایت شده است. -دکتر عباس زریاب خویی / دایرةالمعارف تشیع (با تلخیص)