تاریخ انتشار :دوشنبه ۲۷ جدی ۱۴۰۰ ساعت ۱۴:۳۷
کد مطلب : 98771
مرز میان پاکستان و افغانستان بازمانده از دوره استعمار در قرن نوزدهم میان دو کشور هنوز مورد منازعه دو کشور است. هیچ دولتی در کابل پس از تأسیس پاکستان در ۱۹۴۷ این خط را به عنوان مرز رسمی میان دو کشور به رسمیت نشناخته‌است.
اختلاف طالبان و پاکستان بر سر خط دیورند چقدر واقعی است؟
از حدود یک ماه قبل اظهارنظرها و مواضعی از طرف رهبران طالبان در رابطه با پاکستان مطرح شده‌است که با توجه به سوابق تاریخی موضوع بیانگر این واقعیت است که دوران ماه عسل روابط طالبان با پاکستان خیلی زود به پایان رسید و تعارض منافع طالبان با پاکستان در چند حوزه نمایان شده‌است و هرچه جلوتر برویم و طالبان بر مسائل و مشکلات حوزه داخلی و بین‌المللی خود فائق بیایند این تعارض نمایان‌تر خواهد شد.
 خبر خیلی عجیب بود. نیروهای طالبان در مرز مشترک با پاکستان با نیروهای مرزبانی پاکستان درگیر شده‌اند. درگیری هنگامی آغاز شد که نیروهای ویژه طالبان در ولسوالی (شهرستان) «گوشته» ولایت (استان) ننگرهار، به دستور دکتر بشیر رئیس اداره عمومی استخبارات (اطلاعات) طالبان در ولایت ننگرهار سیم‌های خارداری که پاکستان در حال کشیدن در مرز دو کشور بود را تخریب کرده و جمع‌آوری کردند. پس از این اقدام دکتر بشیر که به منطقه «پلوسی» رفته، می‌گوید از اینجا تا «پُل اتک» خاک افغانستان است و از جنگ با پاکستان مثل جنگ با یهود خوشحال می‌شویم، این منطقه توسط اشرف‌غنی به پاکستان داده شده بود، اما ما پس گرفتیم. این اقدام زمانی انجام شده که پاکستان تقریباً در تمام ۲۴۰۰ کیلومتر مرز بین پاکستان و افغانستان، دیوارکشی را تکمیل کرده‌است. در ادامه این تنش مرزی در نخستین مخالفت رسمی طالبان با اقدام یکجانبه دولت پاکستان برای ایجاد دیوار مرزی مورد مناقشه با افغانستان، عنایت‌الله خوارزمی، سخنگوی وزارت دفاع طالبان تصریح کرد که اسلام‌آباد حق ایجاد دیوار در «خط فرضی دیورند» را ندارد. خوارزمی تصریح کرد که هدف ارتش پاکستان از احداث دیوار مرزی در خط فرضی دیورند فاصله انداختن بین اقوام پشتو است که در دو سوی مرز زندگی می‌کنند. براساس گزارش منابع خبری بین‌المللی، پاکستان چندین‌بار راکت‌هایی را به مناطقی در ولایت کنر در مجاورت خط دیورند شلیک کردند. در پی این حملات موشکی، یک تن زخمی و تعداد زیادی از دام‌های مردم تلف شدند. همزمان با آن، هواپیماهای بدون سرنشین، مناطقی را در روستای چوگام از توابع ولایت کنر بمباران کردند. مقام‌های افغان این حملات را تأیید کرده و گفته‌اند که دربارهٔ این حملات با مقام‌های پاکستانی صحبت خواهند کرد. فرماندهان طالبان در لشکر خالد بن ولید در شرق افغانستان می‌گویند که آنها جواب راکت‌های پاکستان به منطقه مرزی در ولایت کنر را با راکت داده‌اند. آنها گفته‌اند طالبان، طرفدار روابط خوب با همسایه‌ها هستند، اما به هیچ‌کسی اجازه نمی‌دهند تا به خاک افغانستان حمله کند. مولوی ثناالله سنگین فرمانده نیروهای مرزی افغانستان نیز به دیوارکشی یک‌طرفه و بدون موافقت افغانستان واکنش نشان داده و گفته‌است: هرگونه حمله نیروهای پاکستانی در امتداد خط دیورند، بی‌پاسخ نخواهد ماند. ما به هیچ‌وجه به پاکستان اجازه دیوارکشی نمی‌دهیم. ما ۳۰ پاسگاه را در امتداد خط دیورند تجهیز کرده‌ایم و قرار است پاسگاهای بیشتری را برای جلوگیری از ساخت‌وساز نظامیان پاکستانی در امتداد خط دیورند ایجاد کنیم. این اقدامات و اظهارات مسوولان طالبان ولوله‌ای در پاکستان به راه انداخت. از موضع‌گیری‌های شتابزده مقام‌های پاکستانی برمی‌آید که مسئله دیورند بر روابط استراتژیک آنها با طالبان نیز تأثیر گذاشته و انتظار نمی‌رود که رهبران کنونی افغانستان از موضع سنتی رژیم‌های گذشته کشور در این زمینه عدول و عبور کنند و خط دیورند را به رسمیت بشناسند. روزنامه اکسپرس تریبون به نقل از مقامات پاکستانی که نخواسته نام‌شان فاش شود، گزارش داده که برخی از فرماندهان محلی طالبان در پی تحریک نیروهای پاکستانی هستند. به گفته مقامات پاکستان، رهبری طالبان نیز از رفتار غیرحرفه‌ای سربازان خود نگران هستند زیرا آنها اهمیت همکاری پاکستان را در این مقطع دشوار درک نمی‌کنند. به نظر می‌رسد که رهبران طالبان متوجه پیامدها و هزینه‌های سنگین به رسمیت شناختن این مرز به نفع پاکستان هستند و می‌دانند که اگر آن را به‌رسمیت بشناسند با واکنش اعتراضی جامعه افغانستان به ویژه قبایل پشتون ساکن دو سوی خط دیورند مواجه می‌شوند و به این ترتیب ممکن است حاکمیت و قدرت آنها مورد تهدید قرار بگیرد. علاوه بر این، برخی از رهبران طالبان به‌رغم روابط دوستانه با پاکستان مسئله دیورند را خط قرمز خود در روابط با پاکستان می‌دانند و عبور از آن را مساوی با وطن‌فروشی و خیانت ملی به حساب می‌آورند. با این حساب، رهبران اسلام‌آباد برای تبدیل خط دیورند به مرز رسمی بر حکومت کنونی افغانستان همچنان با دشواری‌های پیشین مواجه هستند. نکته دیگر هم این است که به‌رغم ابراز اطمینان شاه‌محمود قریشی؛ وزیر امور خارجه پاکستان مبنی بر اینکه مسئله خط دیورند را با طالبان از مسیر دیپلماتیک حل خواهد کرد تصور می‌شود که چنین آمادگی در طالبان وجود ندارد. سردار احمدخان شکیب که به تازگی به عنوان سفیر طالبان در اسلام‌آباد گماشته شده‌است، می‌گوید که تصمیم‌گیری دربارهٔ خط دیورند خارج از اختیارات نظام کنونی در کابل است و این مردم افغانستان هستند که می‌توانند در این باره تصمیم بگیرند. واکنش عبدالطیف پدرام رهبر حزب کنگره ملی افغانستان به گفته‌های سردار احمد شکیب سفیر طالبان در پاکستان جالب و قابل تأمل بود. او گفته‌است چطور اختیار ریش، کفش و لباس که مال شخصی مردم است در دست طالبان است، اما اختیارات مرتبط با خط مرزی دیورند در دست مردم است. آقای امرالله صالح در واکنش به انتشار چند ویدیو از امتداد خط دیورند می‌گوید که آی‌اس‌آی پاکستان با صحنه‌سازی از جمع‌آوری چند ردیف سیم خاردار در خط دیورند از سوی طالبان می‌خواهد به طالبان هویت ملی بدهد. این رفتار طالبان نمایشی و برای فریب افکار عمومی است که مردم تصور کنند طالبان در مقابل پاکستان مقاوم و ایستاده‌اند و لذا اقدامی بی‌ارزش است.
از طرف دیگر برای طالبان این خطر نیز وجود دارد که آنها با توجه به شرایط دشواری که با آن روبه‌رو هستند اگر حمایت دولت اسلام‌آباد را از دست بدهند ممکن است حکومت‌شان با چالش‌های جدی‌تری مواجه شود. این درحالی است که خط دیورند از زمان انعقاد آن پیمان تاریخی تاکنون همواره بر روابط دو کشور همسایه سایه افکنده و مانع از استقرار صلح و ثبات در افغانستان شده‌است، زیرا به اعتقاد رهبران افغان، پاکستان به منظور تحمیل این خط فرضی به عنوان مرز رسمی و بین‌المللی میان دو کشور، همیشه تلاش کرده افغانستان همچنان ضعیف، آسیب‌پذیر و درگیر بحران و جنگ و بی‌ثباتی باقی بماند تا نتواند به ادعای تاریخی خود مبنی بر مالکیت بر سرزمین‌های آن‌سوی دیورند دست یابد. نکته‌ای که همین‌جا لازم به یادآوری است اینکه این خط مرزی موسوم به خط دیورند، قبایل پشتون را میان افغانستان و پاکستان تقسیم کرده‌است. مرز میان پاکستان و افغانستان بازمانده از دوره استعمار در قرن نوزدهم میان دو کشور هنوز مورد منازعه دو کشور است. هیچ دولتی در کابل پس از تأسیس پاکستان در ۱۹۴۷ این خط را به عنوان مرز رسمی میان دو کشور به رسمیت نشناخته‌است. در افغانستان اقوام و رهبران غیرپشتو موافق رسمیت دادن به خط دیورند به عنوان مرز رسمی دو کشور هستند در حالی که پشتوها خط دیورند را به عنوان مرز به رسمیت نمی‌شناسند و دنبال بازگرداندن مناطق پشتونشین به افغانستان هستند تا پشتوها اکثریت مطلق نژادی و قومی را به دست آورند و دیگر مشکل مراجعه به آرای عمومی برای انتخاب رهبران سیاسی همانند رئیس‌جمهور از روش‌های دمکراتیک را نداشته باشند. ریچارد السون سفیر سابق آمریکا در پاکستان در ارتباط با تحولات اخیر در روابط افغانستان و پاکستان نیز معتقد است اگر اسلام‌آباد روزی متوجه شود که طالبان از مواضع همیشگی و سنتی خود در قبال خط دیورند فراتر رفته‌اند و در واقع از حرکت ایجاد پشتونستان حمایت می‌کنند آن روز روابط دو طرف خواهد شکست و آغاز تقابل این دو خواهد بود. دومین چالش در روابط پاکستان، افغانستان موضوع فعالیت نهضت طالبان پاکستان در افغانستان است. یک مقام دولت پاکستان که خواست نامش فاش نشود، اظهار داشت که اسلام‌آباد به طالبان افغانستان گفته‌است که جلوگیری از فعالیت‌های نهضت طالبان پاکستان آزمایشی است برای طالبان تا صداقت خود را برای مبارزه با گروه‌های شبه‌نظامی به جامعه جهانی ثابت کنند. اگر طالبان افغانستان، نگرانی‌های پاکستان را مرتفع نکنند برای آنها زیان‌آور خواهد بود و جامعه جهانی به‌ویژه غرب از خود خواهد پرسید که طالبانی که حتی نمی‌تواند پاکستان را راضی کند، پس چگونه می‌تواند نگرانی‌های سایر کشورهای دربارهٔ تروریسم را رفع کند. روزنامه پاکستانی اکسپرس‌تربیون می‌گوید رفتارهای طالبان نشان می‌دهد که انتظار تغییر از این گروه اشتباه است. این روزنامه، سیاست پاکستان در قبال طالبان را زیر سؤال برده، می‌گوید که طالبان به‌رغم حمایت‌های پاکستان حاضر نیست که خط دیورند را به عنوان مرز دو کشور به رسمیت بشناسد.
همه این تحولات ناخوشایند در روابط پاکستان و افغانستان موجب شده که مقام‌های پاکستانی در نشستی که به ریاست اسد قیصر، رئیس پارلمان این کشور برگزار شده بود برنامه سفر معید یوسف مشاور امنیت ملی پاکستان به کابل را برنامه‌ریزی کنند و قرار است این سفر در روزهای آینده انجام شود.
منبع : اعتماد
http://payam-aftab.com/vdcb8zb9.rhbwzpiuur.html
ارسال نظر
نام شما
آدرس ايميل شما