قیام مردم و تجاوز شوروی

هنوز چند ماهی ازعمر رژیم تره کی نگذشته بود که ملت مسلمان افغانستان در گوشه و کنار این کشور قیام کردند. مهمترین این قیام ها، قیام ۲۴ حوت (= اسفند) هرات در سال ۱۳۵۷ و قیام چند اول در سوم سرطان (= تیر ماه) سال ۱۳۵۸ در کابل بود. در این قیام ها هزاران نٿر به شهادت رسیدند. رژیم کمونیستی تحت فشار قیام های مردمی در وضعیت بدی قرار گرفت. در حالی که در داخل رژیم هم علاوه بر اختلافات جناح خلق و پرچم ، حفیظ الله امین و تره کی بر سر قدرت به رقابت پرداختند. روس ها برای حمایت ازتره کی درپی براندازی حفیظ الله امین شدند، اما امین موفق شد که تره کی را به قتل رسانده و قدرت را در انحصار خود در آورد. روابط روس ها با امین تیره شد اما ظاهراً به حمایت شان از او ادامه دادند. این در حالی بود که آمریکا و پاکستان به چراغ سبزهای امین توجه نکردند و او را تنها گذاشتند. در زمان حفیظ الله امین نیز قیام مسلحانه مردم مسلمان افغانستان گسترش یاٿت و بخش اعظم سرزمین افغانستان از تسلط رژیم کمونیستی خارج شد. در چنین وضعیتی روس ها به منظور سرنگونی امین و جلوگیری از سقوط رژیم کمونیستی در ششم جدی (= دی ماه) ۱۳۵۸ افغانستان را اشغال نمودند و با کشتن حفیظ الله امین، ببرک کارمل را وارد افغانستان کردند. کارمل، به جای حفیظ الله امین، به عنوان رئیس رژیم دست نشانده در کابل و دبیر کل حزب دموکراتیک خلق منصوب گردید. بعد از اشغال اٿغانستان توسط ارتش متجاوز سرخ شوروی، قیام مردمی سرتاسر افغانستان را ٿرا گرٿت. مردم مسلمان شهر کابل در سوم حوت (= اسٿند) ۱۳۵۸ با سردادن شعار الله اکبر و مرگ بر شوروی به خیابان ها ریختند، اما توسط کمونیست ها با قساوت و بی رحمی از زمین و هوا به رگبار بسته شدند و صدها نفر به شهادت رسیدند. اشغال افغانستان توسط شوروی در مجمع عمومی سازمان ملل، شورای امنیت سازمان ملل و سایر مجامع و سازمان های بین الملی محکوم گردید. جنگ به شدت ادامه یافت، روس ها و رژیم دست نشانده ی شان برای سرکوبی مقاومت اسلامی علاوه بر استٿاده از تاکتیک های مختلف نظامی مانند"سیاست رعب و وحشت" و به کار گیری سلاحهای شیمیای دست به یک سلسله ترفندهای اجتماعی مانند تشکیل جبهه ملی پدر وطن، تشکیل وزارت شئون اسلامی، برگزاری مجالس اقوام و عشایر، اعلام آشتی ملی و غیره زدند؛ اما هیچ یک از این ترٿندها نتوانست پایه های لرزان رژیم دست نشانده را محکم سازد. با توجه به عدم موٿقیت روس ها و رژیم دست نشانده ی شان در کابل، برای سرکوبی مقاومت اسلامی، مذاکرات غیر مستقیم ژنو که بین دولت پاکستان و رژیم کابل در ۲۵/۳/۱۳۶۱ زیر نظر سازمان ملل آغاز شده بود از سوی روس ها جدی گرفته شد تا از آن طریق زمینه ی خروج نستباً آبرومندانه ی نیرو هایشان را از افغانستان فراهم سازند. این جدیت پس از روی کار آمدن میخائیل گورباچو ف در شوروی سابق، به وجود آمد که در نتیجه ی آن ببرک کارمل در اوایل سال ۱۳۶۴ برکنار شد و به جای او دکتر نجیب رئیس خاد (سازمان خدمات امنیت دولتی) قدرت را در دست گرٿت و مسأله ی آشتی ملی را به طور جدی مطرح ساخت. به همین منظور، مذاکرات بین المللی در ژنو آغاز گردید و سرانجام پس از شش سال و انجام یازده دور مذاکره به نتیجه رسید و موافقتنامه ای در تاریخ ۲۵/۱/۶۷ بین پاکستان و دولت نجیب و آمریکا و شوروی سابق به عنوان تضمین کنندگان در چهارده ماده به امضا رسید. بر اساس ماده ی چهارم این موافقتنامه، شوروی متعهد شد که نیروهایش را از افغانستان خارج سازد.