استهزاء پارلمان؛ چشم مبارکی حکومت! / عبدالشکور اخلاقی

در روز نخست هفته جاری مجلس نمایندگان، دو وزیر کابینه را بخاطر ناتوانی کاری به استیضاح فراخواند. این موضع گیری پارلمان در روزهای اول کاری دورجدید، چنین ذهنیتی را بوجود آورد که پارلمان کشور قصد دارد گمانه های منفی گذشته را از خود دور سازد؛ از جمله اینکه استقلال رای و نظر و تصمیم پارلمان را در برابر قوه مقننه به اثبات برساند. زیرا در دوره های قبل قوه مقننه توانسته بود بخوبی اعتبار و استقلال رای و تصمیم پارلمان را در افکار عمومی زیر سوال ببرد. با مطرح شدن استیضاح وزرای داخله و مالیه از سوی پارلمان این گمانه قوت گرفت که نمایندگان مجلس این بار تصمیم براین دارد که فشارهای حکومتی و اعتبار از دست رفته نزد مردم را مرفوع سازد. به معنای دیگر یک تصویر تازه و منسجم از ساختار و کارکرد پارلمان به بیرون ارائه گردد.
اما چگونگی استیضاح وزرای یاد شده و دادن رای اعتماد قوی تر از گذشته به آنان از سوی نمایندگان، دقیقا روند جریان را دگرگون ساخت. یعنی با اخذ رای اعتماد قوی وزرای استیضاح شده، این نمایندگان مجلس بودند که به استهزا گرفته شدند. شکنندگی و از هم گسیختگی ساختار مجلس نمایندگان بیش از پیش آشکار گردیده و افزایش یافت. همینطور توانایی و کارکرد مجلس نمایندگان برای حفظ اعتبار و استقلال رای و تصمیم پارلمان بکلی زیر سوال رفت. در این میان حکومت که از گذشته نیز تلاش داشت سلطه روحی و روانی خود را بر نمایندگان داشته باشد و رای و تصمیم  آنان را در مسیر اهداف خود قرار دهد ، بیش از همه سود برد. در واقع استهزا مجلس نمایندگان چشم روشنی گردید برای حکومت! حکومت از این به بعد قادر خواهد بود که بدون دغدغه و نگرانی طرح ها و لایحه های خود را در مجلس نمایندگان به تصویب برساند. این موضوع در آستانه معرفی نامزد وزیران جدید برای حکومت یک دست آورد و نوید بسیار خوب محسوب می شود. از جانب دیگر وضعیت داخلی مجلس نمایندگان نیز بگونه ای انعکاس یافت که تصور می رود اغلب نامزد وزیران امیدوار هستند که رای اعتماد لازم را بدست آورند.
اما به راستی چه چیزی سبب گردیده است مجلس نمایندگان تا این اندازه حقیر و تحقیر شوند؟ چه عوامل و زمینه هایی وجود دارد که اعتبار و حیثیت پارلمان تا بدین درجه سقوط نماید؟ آیا همانطور که از شایعات شنیده می شود توزیع پول و دادن نویدها و امیتازات ویژه به بسیاری از نمایندگان سبب گردیده است که این وضعیت تاسفبار بوجود آید؟ آیا روش و سیستم پارلمانی بگونه ای ناقص می باشد که بازده و کارآمدی ندارد؟ یا اینکه عوامل و زمینه های دیگری دخالت دارند؟
واقعیت اینست که افغانستان پس از سه دهه جنگ و بحران، فاقد تجربه های لازم در عرصه های مختلف از جمله حکومت داری و داشتن یک پارلمان قوی می باشد. بطور مثال در کابینه موجود وزرایی هستند که کارنامه شان بسیار خرابتر از وزرای داخله و مالیه می باشد؛ که بطور قطع باید در مورد ادامه کار آنان تجدید نظر صورت گیرد. اما نمایندگان به دلیل عدم درک سیاسی و یا وجود عوامل ویژه دیگر وزرای داخله و مالیه را به استیضاح کشاندند. در حالی که این وزرا حداقل در حداستدلال و جدل در کارنامه خود چیزی برای گفتن داشتند. مثلا رضایت مردم از کارکرد پولیس در سال جاری یک دست آورد عمده برای وزارت داخله محسوب می گردد. اما باید گفت همه مسایل به این عدم تجربه هم ربط پیدا نمی کند. آنچه در تضعیف پارلمان نقش دارد وجود گرایش های مختلف سیاسی، تنظیمی و قومی می باشد. این ضعف و ناتوانی هنگامی خود را بیشتر تبارز می بخشد که عناصر این گرایش ها عاجز از ساماندهی و انسجام صف بندی های سیاسی خود به نفع پارلمان و ایجاد مصئونیت در برابر نگرانی هایی بیرون از پارلمان می باشد. شدت تنش و یا رقابت منفی این گرایش ها به اندازه ای است که برای مغلوب ساختن رقیب تن در دادن به هر شرایطی و پذیرفتن هر زمینه ای قابل توجیه به نظر می رسد. بطور نمونه به استیضاح کشاندن وزرای داخله( تاجیک ) و مالیه( پشتون ) کاملا بر اساس یک رقابت و تنش قومی صورت گرفت نه فراتر از آن.
نکته ای دیگر که این وضعیت را وخیم تر ساخته است تلاش و دخالت های حکومت در امور داخلی پارلمان از طرق مختلف جهت سلطه بر آن است. متاسفانه با شگردهای گوناگونی که حکومت طی سالهای گذشته بکار بسته است در این باره تجربه و مهارت کافی بدست آورده است. چنانچه این مهارت ها و تجارب تا این مرحله نیز کارآمد بوده است.
منفعت طلبی های شخصیتی و فراموشی منافع ملی و زیر پا نهادن خواست و رای مردم بوسیله نمایندگان فاکتور های دیگری می باشند که اعتبار و حرمت مجلس نمایندگان را زیر سوال قرارداده است. این وضعیت تا بدانجا تاسفبار می باشد که بسیاری از نمایندگان مجلس بصورت علنی و بدون نگرانی در آستانه ارائه  طرح یا لایحه ای از سوی حکومت یا معرفی نامزد وزیر به کار دلالی و رشوه ستانی و امیتازخواهی مبادرت می ورزند. البته مسئله کمپاین و جلب حمایت از یک طرح یا لایحه و یا نامزد وزیر یک امر معمول در پارلمان های جهان می باشد؛ ولی این کمپاین و جلب حمایت در چهارچوب قانون و با درنظر داشت اصول و منافع ملی می باشد. به همین جهت یکی از وکلا با استیضاح وزرا مخالفت نموده بود و دلیل این مخالفت خود را گرم شدن بازار دلالی و رشوه ستانی و امتیازخواهی برخی دیگر از وکلا و موفقیت وزرای استیضاح شده در جلب رای اعتماد بیان کرده بود. متاسفانه روند استیضاح وزرای داخله و مالیه که به استهزا مجلس نمایندگان انجامید، دلیل روشن این مدعا است.

عبدالشکور اخلاقی