گفت‏وگوهای مخفی آمریکا و افغانستان درباره حضور طولانی مدت آمریکا / جیسون بورک

به رغم آن‌که هیلاری کلینتون، وزیر خارجه امریکا اخیرا گفته بود که واشنگتن خواهان پایگاه نظامی دایمی در افغانستان نیست، گفت‏وگوهای امنیتی ایالات متحده و افغانستان ادامه دارد. مقامات امریکایی و افغان درگیر گفت‏وگوهای سری و داغ درباره توافق درازمدت امنیتی بین دو کشور می‌باشند. این توافق احتمالا استقرار نیروهای زمینی، هوایی و جاسوسان امریکایی را برای چندین دهه در این کشور آشوب‌زده میسر خواهد کرد.
هرچند این گفت‏وگوها علنی نشده است، اما بیش از یک ماه است که گفت‏وگوها برای رسیدن به توافق بر سر پیمان استراتژیک میان دو کشور ادامه دارد. این توافق شامل حضور نیروهای امریکایی فراتر از پایان سال 2014 می‌شود و گفت‏وگوها در حالی روی آن جریان دارد که مناظره علنی در واشنگتن و در دیگر 49 کشور عضو ایتلاف بین‌المللی درگیر جنگ افغانستان درباره سرعت خروج نیروها از افغانستان ادامه دارد. مقامات امریکایی پذیرفته‌اند که هیلاری کلینتون، وزیر خارجه امریکا اخیرا گفت که واشنگتن خواهان پایگاه دایمی در افغانستان نمی‌باشد.
مقامات امریکایی به گاردین گفته‌اند: «نیروهای امریکایی مدت زمان خیلی طولانی است که در کشورهای مختلف حضور دارند و این حضور دایمی نمی‌باشد.» مقامات ناتو می‌گویند، نیروهای بریتانیایی برای مدت طولانی بعد از سال 2014 در افغانستان خواهند ماند و عمدتا نقش آموزشی و نظارتی خواهند داشت. هرچند آنها نیروهای رزمی نخواهند بود، اما به این معنا نیست که در جنگ شرکت نکنند. به طور مثال، نیروهای ناظر می‌توانند به طور منظم در کنار نیروهای افغان برزمند. مقامات ارشد ناتو همچنین پیش‌بینی کرده‌اند که خشونت‌ها در افغانستان بعد از سال 2014 نیز ادامه خواهد یافت.
دستکم پنج پایگاه نظامی در افغانستان هستند که کاندیدان احتمالی برای اسکان قطعات بزرگی از نیروهای ویژه امریکایی، نیروهای اطلاعاتی، تجهیزات تجسسی و لوازم نظامی پس از سال 2014 خواهند بود. این پایگاه‌ها که در ناآرام‌ترین نقطه جهان و نزدیک به مرزهای پاکستان، ایران و چین و همچنین آسیای مرکزی و خیلج فارس موقعیت دارند، دارایی‌های استراتژیک کمیابی خواهند بود. خبر گفت‏وگوهای امریکا و افغانستان، نگرانی عمیقی را در میان قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای به‌وجود آورده است. روسیه و هند نگرانی‌های‌شان را درباره حضور درازمدت امریکا در افغانستان به سمع مقامات در واشنگتن و کابل رسانده‌اند. چین که سیاست سخت‌گیرانه عدم مداخله فراتر از مسایل اقتصادی را در افغانستان دنبال می‌کند، نیز ناخرسندی‌اش را ابراز کرده است. گزارش شده است که مقامات ارشد پاکستانی در جریان سفیر اخیر‌شان به کابل، تلاش کردند تا شرکای افغان‌شان را متقاعد سازند که به جای ایالات متحده امریکا، به چین به عنوان شریک استراتژیک خود بنگرد.
مذاکره‌کنندگان امریکایی برای دور جدید گفت‏وگوها، اواخر این ماه وارد کابل خواهند شد. افغان‌ها پیش‌نویس نخستین توافقنامه استراتژیک امریکا را در کلیت‌اش رد کردند و ترجیح دادند پیش‌نویس خود‌شان را پیشنهاد کنند. این پیش‌نویس دو هفته قبل تسلیم واشنگتن شد. یک مقام افغان به گاردین گفت پیش‌نویس امریکا «به صورت مبهم تدوین شده بود.» مذاکره‌کنندگان افغان در حال حاضر ضمیمه‌های دقیقی را به پیشنهاد خود که حاوی فهرستی از مطالبات خاص می‌باشند، آماده می‌کنند. با این حال، افغان‌ها بازی ظریف را بازی می‌کنند. رییس جمهور حامد کرزی و مقامات ارشد افغان حضور پایدار امریکا و روابط استراتژیک گسترده‌تر با این کشور را حیاتی می‌نگرند و این تا حدی به خاطر محافظت از افغانستان در مقابل همسایه‌هایش می‌باشد.
رنگین دادفر اسپنتا، مشاور امنیت ملی افغانستان و مذاکره‌کننده‌ی ارشد پیمان استراتژیک می‌گوید: «ما با تهدید مشترک از ناحیه شبکه‌های بین‌المللی تروریستی روبرو هستیم. آنها نه تنها تهدیدی برای افغانستان، بلکه برای غرب هستند. ما خواهان مشارکتی هستیم که کشورهای منطقه را کنارهم بیاورد، نه این که آنها را از هم جدا سازد.» داکتر اشرف غنی، کاندید پیشین انتخابات ریاست جمهوری و یکی از مذاکره‌کنندگان گفت که هرچند برای ناتو و امریکا افغانستان باثبات از اهمیت حیاتی در هدف استراتژیک اصلی‌شان، یعنی متلاشی ساختن و شکست القاعده برخوردار است، اما «یک افغانستان مرفه» اولویت کم‌اهمیت‌تری می‌باشد. او گفت: «این هدف ماست نه لزوما هدف آنها»
هرچند آقای غنی، بر «تفاهم روی مسایل کلیدی» تاکید کرد اما افزود اختلافات بزرگ سرجایش باقیست. یکی این است که آیا امریکایی‌ها نیروی هوایی افغانستان را مجهز خواهند کرد. گفته می‌شود که کرزی خواهان هواپیماهای جت جنگی با قابلیت‌های کاملا امروزی شده است. این درخواست از سوی امریکایی‌ها به خاطر هزینه آن و نگرانی از بی‌ثباتی منطقه رد شده است. مساله مهم دیگر راه‌اندازی عملیات بیرون‌مرزی نیروهای امریکایی از پایگاه‌های‌شان در داخل افغانستان است. پس از سال 2014 نیروی نظامی امریکا به آسانی می‌تواند از افغانستان علیه ایران و پاکستان به کار گرفته شود. در حمله اخیری که به کشته‌شدن اسامه بن‌لادن انجامید، هلیکوپترهایی که این عملیات را انجام دادند، از افغانستان برخواسته بودند.
اسپنتا، مشاور امنیت ملی افغانستان گفت: «ما هرگز اجازه نخواهیم داد از خاک افغانستان برای عملیات علیه کشور سومی استفاده شود.» موضوع مورد مناقشه سومی، مبنای قانونی ادامه‌ی حضور نیروها در افغانستان است. مقامات افغان مشتاق هستند که حضور هر نیروی خارجی در کشورشان قانونمند باشد.
اسپنتا گفت: «باید هیچ ساختار تصمیم‌گیری موازی وجود نداشته باشد ... تمامی ساختارها باید مطابق حاکمیت ملی و قانون اساسی ما باشند.»
از سوی دیگر، دو طرف بر سر سرعت این مذاکرت باهم توافق ندارند. ایالات متحده می‌خواهد این توافق در اوایل تابستان صورت گیرد ، پیش از آنکه رییس جمهور اوباما آغاز خروج نیروها از افغانستان را اعلام کند. این مقام افغان گفت: «به این سادگی ممکن نیست.»
این نگرانی‌ نیز وجود دارد که رسیدن به توافق بر سر پیمان استراتژیک با تلاش‌ها برای یافتن راه حل جامع سیاسی برای پایان بخشیدن به جنگ با طالبان در تقابل قرار گیرد. یک وزیر افغان به گاردین گفت «یک رشته گفت‏وگوها» با شخصیت‌های ارشد شورشیان در جریان است.
یک دیپلومات اروپایی در کابل گفت: «تصورش مشکل است که طالبان با وجود پایگاه‌های امریکایی در افغانستان برای آینده قابل پیش‌بینی خوشحال باشند.» مقامات ارشد ناتو می‌گویند که حضور نظامی دایمی بین‌المللی به شورشیان نشان خواهد داد که غرب نمی‌خواهد افغانستان را تنها بگذارد و آنها را تشویق به گفت‏وگو خواهد کرد تا جنگیدن.
گفت‏وگوهای افغان‌ها و امریکایی‌ها در حالی صورت می‌گیرد که قدرت‌های منطقه‌ای تلاش می‌کنند جایگاه خود را برای دوره‌ای که افسران ارشد امریکایی اینک آن را «سال‌های عدم حضور» توصیف می‌کنند، تحکیم بخشند. مارک سدویل، نماینده ارشد ملکی ناتو در افغانستان اخیرا با اشاره به درگیری خونین و بی‌ثبات‌کننده بین روسیه، بریتانیا و دیگر کشورها در جنوب غرب آسیا در قرن نوزدهم، از تهدید یک «بازی بزرگ 3» در افغانستان سخن گفته است. افغانستان سابقه استثمار توسط قدرت‌های بزرگ را دارد. داکتر اشرف غنی گفت این «چشم‌انداز قرن بیست و یکم نیست» او گفت در عوض افغانستان می‌تواند به «میدان اقتصادی» آسیا تبدیل شود.
ترجمه: الف. تمکی
منبع: گاردین، 13 جون 2011