چرا سایمن گس؟ / کوثری

سایمن گس نماینده غیرنظامی ناتو در افغانستان که به تازگی به این سمت منسوب شد دیروز در مصاحبه با رسانه‏ها مدعی شد که هرگاه ناتو افغانستان را ترک کند این کشور با چالش‏های گوناگونی روبه رو خواهد شد. وی همچنین در ادامه می‏افزاید که ناتو افغانستان را تنها نخواهد گذاشت.
جدای از اظهارات وی که نشان دهنده اراده‏ی ناتو و کشورهای غربی بر ادامه حضور طولانی مدت در افغانستان است، اینکه چرا وی به عنوان نماینده غیرنظامی ناتو در افغانستان انتخاب شده است به نوبه خود جالب توجه است. با مرور سابقه کاری وی می توان تا حدودی به علت انتخاب وی برای این پست پی برد.
سایمن گس که پیش از این به عنوان سفیر انگلیس در ایران فعالیت می کرد به دلیل اقدامات و فعالیت هایی که داشت در ایران به شدت منفور و محکوم شد و در انگلیس از او تقدیر و تشکر شد تا جایی که ملکه انگلیس به وی لقب «سر» اعطا کرد. لقبی که پیش از این از سوی ملکه انگلیس به «سلمان رشدی» داده شده بود.
اگر توسعه و تعمیق روابط دو جانبه میان دو کشور و همچنین تلاش برای تامین منافع کشور متبوع را ملاک موفق دانستن یک دیپلمات در یک کشور خارجی بدانیم سایمن گس از این نظر نمونه کامل یک دیپلمات ناموفق است.
سایمون گس همچنین نوه‏ی «سر نویل گس» فردی بود که از طرف دولت انگلیس در سال 1912 به ایران رفت و دولت این کشور قراداد نفتی را امضا کرد که به قرارداد گس-گلشاییان معروف گشت. بر اساس مفاد این قرارداد قسمت اعظمی از نفت ایران تا سال 2010 به انگلیس تعلق می‏گرفت.
دوره دو ساله سفارت وی در ایران همیشه با تنش در روابط دو کشور روبرو بود تا جایی که نمایندگان مجلس ایران با بررسی طرحی خواستار قطع رابطه دولت ایران با انگلیس شدند. البته آغاز روابط پر تنش ایران و انگلیس در زمان سفارت گس، به حوادث پس از انتخابات ریاست جمهوری در ایران مربوط می‏شود، جایی که تهران، سفارت انگلیس را به دخالت و نقش آفرینی در آشوب های پس از انتخابات و امور داخلی ایران محکوم کرد و متعاقبا دو نفر از اعضای سفارت انگلیس در ایران را اخراج کرد، کاری که بلافاصله با مقابله به مثل دولت انگلیس مواجه شد.
در همین حال دولت ایران 9 نفر از کارکنان سفارت انگلیس در تهران را به جرم دست داشتن در آشوب‏های پس از انتخابات سال 1388، بازداشت نمود و همین مسائل موجب گشت که تقدیم استوارنامه سایمن گس به رییس جمهور ایران چند ماه‏ به تعویق بیفتد. گس که اواخر حمل و اوایل جوزای 88، وارد ایران شده بود، سرانجام در 22 سنبله توانست استوارنامه خود را همراه با استوارنامه‏های سفیران دولت‏های نیوزلند، گرجستان، ارمنستان وقزاقستان تقدیم محمود احمدی نژاد بکند. بلافاصله، منابع خبری نزدیک به دولت ایران، گزارش دادند که محمود احمدی نژاد رییس‌ جمهور ایران در جریان گفت‌وگوی كوتاه خود با سایمن گس، لبخند نزد و از موضعی عزتمندانه و تحقیر رفتارهای دولت مداخله‌گر متبوع وی، با وی سخن گفت. همچنین، احمدی‌نژاد در واكنش به بخشی از سخنان سفیر انگلیس مبنی بر اینكه «دولت بریتانیا قصد دخالت در امور ایران را ندارد»، تأكید می‏کند: «ملت ایران اساساً اجازه دخالت به بیگانه را نمی‌دهد».
اگر چه در ماه اسد سال گذشته، گس به دلیل طرح مباحث ضد ایرانی در شبکه بی‏بی‏سی، به وزارت امور خارجه ایران فراخوانده شده بود، اما اوج انتقادات مقامات ایرانی علیه سایمن گس، زمانی به اوج خود رسید که وی در سایت سفارت انگلیس در ایران، طی یادداشتی مقامات ایرانی را به نقض حقوق بشر متهم کرده بود. این یادداشت سفیر انگلیس، هنگامی منتشر شد که در انگلیس، تظاهرات دانشجویی و سرکوب دانشجویان توسط پلیس این کشور به اوج خود رسیده بود و مقامات ایرانی، چندین بار، به انگلیس درباره سرکوب دانشجویان معترض، یادداشت اعتراض آمیز ارسال کرده بودند. در پی یادداشت گس، وی برای چندمین بار در اعتراض به برخوردهای غیر انسانی و خشونت‌آمیز پلیس این كشور با گردهمایی‏های مسالمت‌آمیز دانشجویان معترض و همچنین اقدام خلاف اصول و عرف دیپلماتیك وی در درج مقاله‌ علیه جمهوری اسلامی ایران به وزارت امور خارجه ایرن احضارگردید و مراتب اعتراض دولت جمهوری اسلامی ایران به وی ابلاغ گشت.
در همین حال رییس کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس ایران که خود از دیپلمات‏های سابق و باتجربه دولت ایران است، سایمن گس را عنصری نامطلوب خواند که ادب دیپلماتیک را رعایت نمی‏کند. اشاره «علاء الدین بروجردی» به ماده 9، کنوانسیون وین در امور دیپلماتیک بود که بر طبق آن دولت پذیرنده حق دارد هر هنگام و بدون آنکه مجبور به توجیه تصمیم خود باشد، به دولت فرستنده اطلاع دهد که رییس و یا هریک از اعضای دیپلماتیک ماموریت، شخص نامطلوب است. در چنین حالتی دولت فرستنده آن شخص را فرا می‏خواند و یا به ماموریت وی پایان می‏دهد. اتفاقی که هیچ گاه به طور رسمی و دیپلماتیک دولت ایران خواستار آن نشد، چرا که یک چنین درخواستی از سوی دولت ایران با مقابله به مثل دولت انگلیس پاسخ داده می‏شد و انگلیس نیز سفیر دولت ایران در انگلیس را به عنوان شخص نامطلوب معرفی می‏کرد. با این حال نمایندگان مجلس ایران بار دیگر موضوع قطع یا کاهش روابط با دولت انگلیس را به خاطر اظهارات و یادداشت سایمن گس مطرح نمودند، طرحی که پیش از این نیز با شدت بیشتری از سوی نمایندگان و كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران، مطرح شده بود و به نتیجه نرسیده بود. ولی به گفته یکی از نمایندگان مجلس ایران این طرح از دستور كار كمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی خارج نشد، بلكه به خاطر بررسی برنامه پنجم توسعه دولت ایران متوقف شده بود. هنگامی که اعتراضات و فشارهای نمایندگان مجلس ایران به سفیر انگلیس رفته رفته، فروکش می‏نمود، اقدام ملکه انگلیس در اعطای لقب سر به سایمن گس بار دیگر موجب خشم مقامات ایرانی شد. ملکه انگلیس به مناسبت سال نوی میلادی، نشان‏های سنت مایکل و سنت جرج را به گس اعطاء کرد و بدین وسیله لقب سر را به ابتدای نام وی اضافه کرد و این باعث شد که مقامات ایرانی این اقدام انگلیس را نوعی دهن کجی به خواست‏های دولت ایران دانستند.
تنش در روابط ایران و انگلیس با تصویب طرح قطع رابطه با انگلیس در کمیسیون سیاست خارجی و امنیت ملی مجلس ایران، در حالی به اوج خود رسیده بود که رسانه‏ها از انتصاب گس به نمایندگی غیر نظامی ناتو در افغانستان خبر دادند. مراسم انتصاب او به طور رسمی طی جلسه وزیران ناتو در ماه آوریل در برلین برگزار شد. آندرس فوگ راسموسن، دبیرکل ناتو در این باره می‏گوید: «آقای سفیر گس دیپلمات فوق‌العاده شایسته‌ای است که دیدگاه‌های منطقه‌ای را با خود به این پست مهم خواهد آورد. او می‌داند در چنین برهه‌ای که افغانستان در آستانه به دست گرفتن امور امنیتی خویش در نیمه اول سال جاری است، جنبه‌های سیاسی و غیرنظامی فعالیت‌های ناتو در ارتباط با افغانستان چه اهمیتی دارند. ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه انگلیس نیز در این زمینه گفت که او و نخست‌وزیر انگلیس از انتصاب سایمن گس به این مقام استقبال می‌کنند. وی گفت: «خوشحالم از این که سایمن گس به عنوان جانشین مارک سدویل، به نمایندگی ارشد غیرنظامی ناتو در افغانستان منصوب شده است. مارک در پیشرفت به سمت مرحله انتقال مسؤولیت تأمین امنیت افغانستان فوق‌العاده عمل کرد و اکنون در این برهه حساس که انتقال این مسئولیت آغاز می‌شود سایمن کنترل این حرکت را به دست می‌گیرد. تجربه و دانش گسترده سایمن درباره این منطقه وی را در موقعیت خوبی در برابر چالش‌های پیش‌رو قرار می‌دهد. این جابجایی اگر چه مستقیما توسط وزارت خارجه انگلیس صورت نگرفت، سایمن گس پنجمین نماینده ارشد غیرنظامی ناتو است که به افغانستان اعزام شده است.
گس نماینده رسمی و عمومی رهبری سیاسی کشورهای عضو پیمان آتلانتیک شمالی، ناتو، در کابل را به عهده دارد. وظیفه وی اطمینان از هماهنگی کامل فعالیت‌های نیروهای نظامی ناتو (ایساف) برای برقراری امنیت در افغانستان با حاکمیت و برنامه توسعه و بازسازی این کشور است ..» سایمن گس نیز درباره انتصابش به این مقام گفت: «ما در حال ورود به دوره گذاری در افغانستان هستیم که برای امنیت و ثبات آینده این کشور حساسیت بسیاری دارد. به همکاری با دولت افغانستان و همچنین سایر بازیگران کلیدی [صحنه سیاسی] افغانستان امیدوارم تا این دوره چالش برانگیز با موفقیت پشت سر گذاشته شود و مردم افغانستان بتوانند از آینده‌ای امن و پررونق برخوردار شوند.» سایمن گس از اوایل سال ۲٠٠٩ میلادی سفیر انگلیس در ایران بوده است. پیش از سفارت در تهران، پست‌های مختلف دیپلماتیک در لندن و سایر نقاط جهان داشته است که از آن جمله می‌توان به سفارت انگلیس در یونان، کاردار انگلیس در آفریقای جنوبی (معاونت کمیسیونر عالی)، و مدیر بخش مالی وزارت خارجه. وی که در سال ١٩٧٧به وزارت خارجه بریتانیا پیوسته، پیشتر در پست‌هایی در رم، لاگوس، و نیویورک نیز فعالیت داشته است.
انتخاب سفیر پیشین انگلیس در ایران که عنصری نامطلوب در این کشور نام گرفت به عنوان نماینده غیر نظامی ناتو در افغانستان می‏تواند در آینده باعث اصطکاکات و تنش هایی میان افغانستان و ایران شود. باید توجه داشت که ناتو و کشورهای غربی به شدت در امور سیاسی داخلی افغانستان دخالت می‏کنند. حال با آمدن سایمن گس باید منتظر شکل جدیدی از دخالت‏های غربی‏ها در امور داخلی و خارجی افغانستان باشیم. همچنین با توجه به نقشی که ناتو در افغانستان دارد و انتخاب سایمن گس، ایران نیز قاعدتا در روابط خود با افغانستان ملاحضاتی را در نظر خواهد گرفت. از سویی دیگر این حرکت ناتو در انتخاب سایمون گس می تواند نشان از برنامه های وسیع تر ناتو در منطقه داشته باشد. با توجه به این که جنرال پترائوس نیز پیش از اینکه به عنوان قومندان عمومی ناتو در افغانستان انتخاب شود در دوران ماموریتش در عراق به طور مستمر به هدایت فعالیت های استخباراتی در ایران مشغول بود. و حال که سایمون گس ضد ایرانی نیز به عنوان نماینده غیر نظامی ناتو انتخاب شده است می توان حدس ضد که چیدن مهره های ناتو در افغانستان به شکلی است که ایران را هدف قرار داده است.