افغانستان و جنگ یمن؛ از «دولت وحدت ملی» تا «حکمتیار»

پیام آفتاب: هفده روز از زمان آغاز تجاوز نظامی عربستان به یمن گذشته است، در این مطلب سعی داریم به صورت اجمالی به بررسی موضع‌گیری‌هایی که در این مدت نسبت به جنگ یمن شده است بپردازیم؛ به خصوص از جانب طرف‌های افغانستانی.
تاریخ انتشار : شنبه ۲۲ حمل ۱۳۹۴ ساعت ۱۵:۳۵
افغانستان و جنگ یمن؛ از «دولت وحدت ملی» تا «حکمتیار»
امروز (شنبه 22 حمل) هفدهمین روز تجاوز آشکار عربستان به خاک یمن است. بر اساس آمار و ارقام سازمان‌های بین‌المللی، تنها در 12 روز اولیه این جنگ، 857 تن به شهادت رسیده و 1214 تن نیز زخمی شدند که از این میان 180 تن از آنها کودک و بیش از 60 تن از این شهدا زن بوده‌اند.
وضعیت غذایی در این کشور و به خصوص در «عدن» که بستر درگیری‌های گروه‌های مختلف است وخیم گزارش شده است. سازمان ملل و صلیب سرخ جهانی تاکنون چند بار خواستار توقف موقت حملات عربستان و درگیری‌ها به منظور امدادرسانی به اقشار آسیب‌پذیر شده است، اما این درخواست از سوی عربستان رد شده است. روز گذشته (جمعه) دو هواپیمای حامل محموله‌های کمکی در صنعا، پایتخت یمن، به زمین نشست، در حالی که عربستان آسمان این کشور را منطقه پرواز ممنوع اعلام کرده است. با گذشت 16 روز از شروع جنگ، این اولین باری است که دو هواپیمای حاوی اقلام مورد نیاز مردم جنگ زده توانسته است در فرودگاه‌های این کشور بنشیند و به اذعان کارشناسان صلیب سرخ، این کمک‌ها بسیار ناچیز بوده و رساندن آن به مناطق خطرناک، بعید به نظر می‌رسد.
عربستان این حمله را در 6 حمل سال جاری آغاز کرد. خبرگزاری رسمی عربستان (واس)، گزارش داد که به‌جز عمان تمامی کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس از جمله عربستان، بحرین، امارات، کویت و قطر در حملات هوایی تجاوزکارانه به یمن و غیرنظامیان این کشور مشارکت دارند. بر اساس این گزارش اردن، مصر و سودان نیز از جمله دیگر کشورهای شرکت کننده در این تجاوز به شمار می‌‎روند.
گزارش‌های محلی و بین المللی حاکی از آن است که کشورهای متخاصم از سلاح‌های ممنوعه استفاده کرده‌اند که از جمله آنها بمب‌های خوشه‌ای است. این امر از آثاری که این بمب‌ها روی اجساد قربانیان (سوختگی کامل اجساد قربانیان) و ساختمان‌ها باقی گذاشته، کاملاً مشخص است.
آمریکا نیز به‌صورت غیرمستقیم از حملات تجاوزکارانه به یمن حمایت می‌کند که شامل پشتیبانی اطلاعاتی این حملات می‌شود. در همین رابطه سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا، با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد: رئیس‌جمهور اوباما، اجازه
دولت افغانستان، در اقدامی عجولانه، در تاریخ 12 حمل (شش روز پس از آغاز تجاوز عربستان) اقدام به انتشار بیانیه‌ای کرد که واکنش‌های زیادی در مجامع داخل و خارج از کشور دربرداشت.
تدارک حمایت لجستیک و اطلاعاتی از عملیات نظامی کشورهای شورای همکاری خلیج فارس را صادر کرده است.
بر اساس گزارش‌ رسانه‌ها، عربستان در این جنگ نابرابر، تنها از طریق هوایی، اقدام به تخریب زیرساخت‌های اساسی کشور یمن کرده که به دنبال تخریب این زیرساخت‌ها، زندگی عادی مردم این کشور با مشکلات زیادی روبرو شده و خواهد شد و جمعیت زیادی از مردم فقیر این کشور آواره شده‌اند. از این جمله:
1 ــ نابودی اکثر فرودگاه‌ها و بنادر و ورودی‌های یمن و نابودی هواپیماهای مسافربری.
2 ــ حمله به تعداد زیادی از ایستگاه‌های تولید برق و گاز و ساختمان‌های دولتی و ساختمان‌های حیاتی یمن.
3 ــ بمباران کارخانه سیمان در استان لحج و کارخانه روغن در الحدیده و کوکاکولا در عدن و کارخانه ساخت لبنیات در الحدیده.
4 ــ بمباران انبارهای مواد غذایی در شهرستان همدان در استان صنعاء.
5 ــ حمله به راه‌های ارتباطی و پلها در چندین استان برای ممانعت از حمل و نقل.
موضع دولت افغانستان در قبال این تجاوز وحشیانه
دولت افغانستان، در اقدامی عجولانه و نابخردانه، در تاریخ 12 حمل (شش روز پس از آغاز تجاوز عربستان) اقدام به انتشار بیانیه‌ای کرد که واکنش‌های زیادی در مجامع داخل و خارج از کشور دربرداشت.
متن بیانیه‌ی دولت در حمایت از عربستان به شرح ذیل است:
دولت جمهوری اسلامی افغانستان در روشنایی اتفاق نظر شورای سرتاسری علمای کرام، روحانیون و رهبران سیاسی و جهادی کشور، و اجلاس شورای امنیت ملی جمهوری اسلامی افغانستان، بعد از بحث و مشورۀ همه جانبه روی اوضاع و تحولات جاری در منطقه و کشور یمن، با اجماع کامل تاکید نمودند که صلح و امنیت سراسری منطقه یکی از اولویت های عمده بوده و تمام تلاش ما معطوف به ایجاد فضای برادری بین همه کشور ها مخصوصا کشور های اسلامی می باشد، و بر مبنای همین پالیسی موقف خویش را قرار ذیل وضاحت میدهد:
 1- دولت و مردم مسلمان افغانستان روابط عمیق تاریخی و دینی با کشور عربستان سعودی داشته، و دفاع از سرزمین مقدس حرمین شریفین را دین هر مسلمان می‌دانند، از همین رو، در دفاع از سرزمین مقدس حرمین شریفین با تمام نیرو در کنار دولت و مردم برادر و مسلمان کشور عربستان سعودی، در صورت بروز هر نوع تهدید قرار دارد.
 2- دولت ج.ا. افغانستان به اصل مردم سالاری و مشروعیت نظام قانونی در یمن باور داشته و از حکومت قانونی آن حمایت می‌نماید .
 3- دولت ج. ا. افغانستان با درک تجارب تلخ و ناگوار از عواقب جنگ و نا امنی، طرفدار راه حل صلح آمیز این بحران بوده و از همۀ کشورهای اسلامی و رهبران‌شان می‌خواهد که به همکاری سازمان کنفرانس اسلامی و سازمان ملل متحد در این راستا تلاش نمایند.
 

این در حالی است که غیر از متحدین نزدیک عربستان یعنی کشورهای عضو سازمان همکاری‌های خلیج فارس، مصر و چند کشور نه چندان مطرح دیگر، دیگر قدرت‌های منطقه از جمله ترکیه، پاکستان و ایران، هنوز به تمامیت واحدی برای اعلام رسمی
«محمد جواد ظریف»، وزیر خارجه ایران هم با سفر به عمان و سپس پاکستان، با مقامات هر دو کشور بر سر این موضوع مذاکراتی انجام داد و در همین ایام، «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه با سفر به ایران، نشان داد که برای شرکت در تجاوز عربستان به یمن، ملحوظاتی را در نظر می‌گیرد. این مسئله به جایی ختم شد که مجلس پاکستان روز گذشته (جمعه 21 حمل) موضع بی‌طرف خود را در جنگ یمن اعلام کرد.
حمایت و یا عدم حمایت از عربستان نرسیده بودند. برخی مقامات پاکستانی از نخستین روزهای آغاز این تجاوز نظامی، مواضع نزدیکی نسبت به عربستان گرفته و حتی در برهه‌ای آغازین روزهای جنگ اعلام شد که جنگنده‌های پاکستان در کنار جنگنده‌های عربستان حاضر به جنگ هستند، نواز شریف هم در سفر خود به ترکیه به همراه «رجب طیب اردوغان» از مواضع عربستان حمایت لفظی کردند، اما در حقیقت این دو کشور اقدام عملی برای وارد شدن به جنگ را منوط به مشورت با جمهوری اسلامی ایران دانستند.
این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران هم به صورت قاطع مداخله نظامی و تجاوز به خاک یمن توسط عربستان را محکوم کرده و خواستار توقف این تجاوز آشکار شدند.
«محمد جواد ظریف»، وزیر خارجه ایران هم با سفر به عمان و سپس پاکستان، با مقامات هر دو کشور بر سر این موضوع مذاکراتی انجام داد و در همین ایام، «رجب طیب اردوغان» رئیس‌جمهور ترکیه با سفر به ایران، نشان داد که برای شرکت در تجاوز عربستان به یمن، ملحوظاتی را در نظر می‌گیرد. این مسئله به جایی ختم شد که مجلس پاکستان روز گذشته (جمعه 21 حمل) موضع بی‌طرف خود را در جنگ یمن اعلام کرد.
بنابراین به نظر می‌رسد که ترکیه و پاکستان علیرغم اینکه به صورت لفظی قصد دارند که در این موضوع عربستان را از خود نرنجانند، اما در خصوص اقدام عملی برای مشارکت در جنگ با یمن، موضع آنها به موضع ایران نزدیک تر است.

در رابطه با موضع گیری دولت، باید به این مسائل توجه کرد:
1-افغانستان سال‌ها تجربه تلخ جنگ و ناامنی را به دوش کشیده و امروز پس از گذشت 30 سال، هنوز هم تبعات این مسئله گریبانگیر ملت افغانستان است، لذا شایسته بود که با توجه به این مسئله، دولت در موضع‌گیری خود به مردم مظلوم و فقیر یمن هم گوشه چشم و توجهی داشته باشد.
2-در این تجاوز نابرابر، ملت یمن در یک طرف و سرمایه‌های حاصل از نفت کشورهای عربی و دلارهای غربی در طرف دیگر قرار دارد، لذا بهانه «دفاع از حرمین شریفین» بهانه‌ی موهومی می‌باشد؛ مردم مسلمان یمن اگر توان حمله مستقیم به عربستان را داشته باشند (که ندارند)، خود بر حفظ حرمت مکه مکرمه و مدینه منوره پایبند هستند.
3- دفاع از حرمین شریفین به منزله دفاع از عربستان سعودی نیست
4- دولت افغانستان قصد دارد با تمام نیرو در کنار عربستان بماند، سؤال اینجا است که این توان و نیرو از کجا تأمین خواهد شد؟ آیا جز این است که تامین بودجه نظامی خود ما بر عهده دیگر کشورها است؟
5- دولت افغانستان در حالی که منافعی در گرو همکاری با دیگر کشورهای منطقه دارد، اما بدون توجه به موضع‌گیری‌ این کشورها، عربستان را بر تمام آنها ارجحیت داد. این در حالی است که در آینده عربستان به تنهایی توان حمایت همه جانبه از افغانستان را نخواهد داشت و برای تامین امنیت، اقتصاد و ثبات در کشور، افغانستان نیازمند دیگر کشورهای منطقه هم می‌باشد.
6- در بیانیه دولت، اصل مردم‌سالاری و مشروعیت نظام یمن توجیهی برای حمایت از عربستان در این جنگ در نظر گرفته شده است، این در حالی است که خود عربستان، سال‌ها است که انتخاباتی برگزار نکرده و مردم این کشور سال‌ها است که بویی از مردم‌سالاری را از نظام آل سعود استشمام نکرده‌اند، پس اگر قرار باشد که روزی به دنبال مردم‌سالاری بود، ابتدا باید به داد مردم عربستان رسید. بحث مشروعیت نظام هم که دارای پس‌زمینه‌ای مذهبی است، اما به صورت اختصار می‌توان گفت که مشروعیت در مذاهب اهل تسنن، بیشتر بر پایه مقبولیت و اجماع مردم بر حاکمیت و نظام است (که البته در این زمینه نظر جامعی وجود ندارد)، مشاهده می‌شود که امروز در عمده شهرهای یمن مردم به حمایت از دولت برپا شده توسط جنبش انصارالله پرداخته‌اند. از طرفی دولت «عبدربه منصور هادی»، در زمان پیروزی جنبش انصارالله استعفای رسمی خود را به پارلمان تحویل داد و بعداً با اجبار یا تطمیع عربستان
یشینه شیعه‌ستیزی شخص حکمتیار بر هیچ کس پوشیده نیست. وی تاکنون بارها علیه شیعیان مواضع تندی گرفته است و در آخرین موضع‌گیری در سال گذشته، هزاره‌های کشور را به شدت تهدید کرد. وی هزاره‌ها و شیعیان کشور را متهم به بیگانه‌پرستی کرده و تهدید کرد که زمان بازگشت آنها به کوه‌ها نزدیک است. وی در دوران جهاد نیز بارها علیه احزاب سیاسی شیعی افغانستان موضع گرفته است و در این راستا کتاب‌هایی را هم در رد تشیع تالیف کرده است.
دوباره به دنبال پس گرفتن استعفا برآمد، لذا این دولت هم از چندان مشروعیتی برخوردار نیست.
 
حکمتیار و دُم ‌تکانی برای عربستان
از دیگر مواضعی که به دنبال شروع این تجاوز در داخل افغانستان گرفته شد و جلب نظر زیادی کرد، موضع‌گیری «گلبدین حکمتیار» بود.
حزب اسلامی حکمتیار این موضع خود را از طریق خبرنامه‌ای به رسانه‌ها ارسال کرده و به تبع آن «هارون زرغون» سخنگوی حزب اسلامی در گفتگو با بی‌بی‌سی بار دیگر بر موضع اعلام شده این حزب تأکید کرد.
وی گفت این حزب  آمادگی خود را برای ارسال نیرو به یمن اعلام کرده و حاضر است از هر راه ممکن این موضع خود را عملی سازد.
این حزب در بیانیه‌ی خود با وارد آوردن اتهاماتی مبنی بر دخالت جمهوری اسلامی ایران در مسائل داخلی یمن، تنها دلیل این موضع‌گیری را حمایت از عربستان سعودی عنوان کرده است.
این در حالی است که همانطور که پیشتر ذکر شد، ایران به صورت رسمی اعلام کرده که در مسائل داخلی یمن و هیچ کشور دیگری در منطقه مداخله نمی‌کند.
حزب اسلامی در این خبرنامه، شیعیان یمن را ملحدین و نیروهای ضد اسلامی ذکر کرده که ایران از آنها حمایت می‌کند.
این در حالی است که حزب اسلامی به رهبری حکمتیار یکی از گروه‌های تندور و شدیداً مخالف شیعه است که نخست به مثابه بخشی از اتحاد مجاهدین در سال های 1980 ظهور کرد که از جانب عربستان سعودی و امارات متحد عربی تمویل شده و توسط «آی اس آی» یا استخبارات نظامی پاکستان هماهنگ می‌گردید.
به صورت کلی کارشناسان دلایل متعددی برای چنین موضع‌گیری از سوی حکمتیار ذکر کرده‌اند.
1- پیشینه شیعه‌ستیزی شخص حکمتیار بر هیچ کس پوشیده نیست. وی تاکنون بارها علیه شیعیان مواضع تندی گرفته است و در آخرین موضع‌گیری در سال گذشته، هزاره‌های کشور را به شدت تهدید کرد. وی هزاره‌ها و شیعیان کشور را متهم به بیگانه‌پرستی کرده و تهدید کرد که زمان بازگشت آنها به کوه‌ها نزدیک است. وی در دوران جهاد نیز بارها علیه احزاب سیاسی شیعی افغانستان موضع گرفته است و در این راستا کتاب‌هایی را هم در رد تشیع تالیف کرده است،‌ گویا اکنون نوبت به شیعیان یمن رسیده است.
2- دُم تکانی برای آل سعود: عربستان که از دیرباز منبع تمویل مالی حزب اسلامی بوده است، شاید با گذشت زمان و ناکارآمدی‌هایی که حزب اسلامی در مخالفت با دولت افغانستان نشان داده است، و از طرفی قرابت‌هایی که میان دولت اشرف غنی با عربستان ایجاد شده است، حمایت‌های خود را از حزب اسلامی کاهش داده است. لذا احتمالاً حکمتیار که حزب خود را به نوعی به حاشیه رانده شده تلقی نموده است، با این اقدام سعی دارد تا دوباره با تکان دادن دم خود برای عربستان، توجه این کشور را منعطف به خود نماید.
3- ایجاد قرابت با دولت افغانستان: حکمتیار با موضع‌گیری این‌چنینی، احتمالاً به دنبال جلب نظر دولت افغانستان هم می‌باشد، دولتی که احتمالاً در سال‌های آتی باید با آغوش باز با مخالفین مسلح خود وارد مذاکره شود. از منظر دیگر، حزب اسلامی که تاکنون در آجندای مذاکره دولت نبوده است، با انتشار این بیانیه، سعی نموده تا نزدیکی خود را با دولت فعلی افغانستان به نمایش بگذارد تا این مسئله بارقه‌ای برای آغاز مذاکرات با دولت باشد.
4- جلب توجه غرب: حکمتیار با بیانیه‌ای آتشینی که در آن اتهامات فراوانی علیه ایران وارد آورده و حمایت‌های برادرانه خود را از عربستان سعودی اعلام کرد، شاید به دنبال جلب توجه آمریکا و غرب هم باشد. سال‌ها است که حزب اسلامی حکمتیار به عنوان یک حزب ناکارآمد و مخالف دولت افغانستان به حاشیه رانده شده و همانطور که عربستان از حمایت این حزب غفلت کرده است، آمریکا هم که پیشتر از طریق آی‌اس‌آی از آن حمایت می‌کرد، آن را به فراموشی سپرده باشد. از طرفی با گسترش درگیری‌ها در کشورهای مختلف دنیا از جمله سوریه، عراق، آفریقا، و اکنون یمن، توجه آمریکا به احزاب این چنینی با درون‌مایه بنیادگرایی اسلامی (اگرچه حکمتیار خود را در زمره مذهبی‌ها می‌داند نه بنیادگراها) کاهش یافته است و احیای این روابط نیازمند اقدامات استراتژیک جدیدی است.
کد مطلب: 32446
مولف : پایگاه اطلاع رسانی پیام آفتاب
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل