صلح آمریکایی در افغانستان را می‌توان باور کرد؟

سال هاست که کشور افغانستان در آسیای مرکزی محل رقابت‌های دوران جنگ سرد و تداوم کشمکش‌های داخلی نیروهای رقیبی بوده که بعضاً از سوی یکی از قدرت‌های فرامنطقه ای به ویژه آمریکا حمایت می‌شدند یا هنوز هم می‌شوند.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲ میزان ۱۳۹۹ ساعت ۰۸:۵۵
صلح آمریکایی در افغانستان را می‌توان باور کرد؟
مدت نیم قرن است که جنگ در افغانستان به نفع غیرافغان‌ها ادامه دارد به گونه‌ای که این جنگ می‌رود به طولانی‌ترین نزاع در تاریخ معاصر جهان تبدیل شود؛ صرفاً به دلیل اینکه قدرت‌های استکباری به ویژه آمریکا نخواستند و نمی‌خواهند مردم این کشور روی آرامش واقعی را ببیند تا از این طریق بتوانند به بهترین نحو از منابع روی زمینی و زیر زمینی آن بهره‌برداری کنند.

آمریکا و غرب ۱۹ سال است که به بهانه تأمین امنیت، مبارزه با تروریسم و سرکوب گروه طالبان که زمانی خودشان آن را بوجود آوردند، وارد افغانستان شدند؛ اما امروز هیچ‌یک از این اهداف محقق نشده و همین امر نشان می‌دهد هدف اصلی بهره‌برداری از موقعیت ژئوپولتیک افغانستان برای تسلط بیشتر بر کشورهای رقیب آمریکا از جمله روسیه، چین، ایران و حتی هند بوده‌است و نه کمک به مردم افغانستان.

البته حضور آمریکا در افغانستان به این ۱۹ سال محدود نمی‌شود زیرا از سال ۱۹۷۹ تاکنون یعنی از زمان ببرک کارمل سومین رئیس‌جمهوری افغانستان، بیش از چهار دهه از ناامنی و جنگ داخلی در این کشور می‌گذرد.

قدرت‌های استعماری وقت تلاش کردند افغانستان را دچار آشوب کنند تا از این طریق به همسایه بزرگ این کشور نیز آسیب برسانند، همانگونه که ابرقدرت‌ها با تحریک رئیس‌جمهوری عراق کشور همسایه دیگر ایران نیز یک جنگ ظلمانه علیه مردم انقلابی ایران طراحی کرده و در طول جنگ تحمیلی ۸ ساله از آغازگر جنگ حمایت کردند تا مردم ایران نتوانند بعد از انقلاب روی آرامش ببینند.

دولت‌های سلطه‌گر علاوه بر دامن زدن و تشدید جنگ تحمیلی عراق با ایران، در افغانستان هم ناامنی ایجاد کردند و موجب پدید آمدن آثار سویی در قالب مهاجرت مردم این کشور به ایران و سایر نقاط جهان، قاچاق انسان، اسلحه، مواد مخدر و شرارت‌های مرزی شدند.

این قدرت‌ها و بازیگران فرامنطقه ای سعی کردند در دوره‌های مختلف با دخالت در سیاست داخلی و خارجی افغانستان، علاوه بر دامن زدن به شعله‌های جنگ، پیشنهاداتی را هم برای استقرار به اصطلاح «صلح و حل مسالمت‌آمیز منازعات» ی که بیشتر جنبه قومی و داخلی داشته‌است، ارائه دهند که در نتیجه آن‌ها امور این کشور را تا جایی پیش بردند که وضعیت امنیتی و سیاسی این کشور بیشتر از قبل شکننده تر شد.

دست‌های قدرت‌های فرامنطقه ای در منازعات داخلی این کشور به قدری آشکار است که حتی چند سال قبل هیلاری کلینتون وزیر خارجه وقت آمریکا آشکارا اعتراف کرده بود که کشورش زمانی گروه طالبان را در این کشور آسیای مرکزی به عنوان نیروی نیابتی خود ایجاد کرده بود تا بتوانند در برابر نفوذ اتحاد جماهیر شوروی (سابق) بایستند.

همانگونه که اشاره شد، آمریکا که زمانی خود موجد طالبان بود، در زمانی دیگر ادعا کرد که مخالف آن است و امروز هم با انتقال نیروهای نیابتی تروریستی از شامات و عراق (تروریست‌های داعش) به افغانستان، سعی می‌کند دولت افغانستان را دور زده و در چند مرحله با گروه طالبان برای ایجاد صلح در این کشور مذاکره کند.

اکنون نیز شخصیت‌های آمریکایی بر این واقعیت معترف بوده‌اند که غرب و در واقع آمریکا برای نیل به اهداف نظامی و امنیتی خود، به نیروی پیاده‌نظام نیاز دارند و در این راستا سعی می‌کنند از گروه تروریستی داعش نیز بهره‌برداری کنند و این بار نقش جدیدی را به آنها محول کرده‌اند تا برای مهار دوگانه یا چندگانه رقبا در این منطقه انجام وظیفه کنند.

موضع‌گیری جدید غرب در قبال تحرکات داعش در افغانستان این سؤال را مطرح می‌کند که چرا با وجود هشدارهای سرویس‌های امنیتی کشورهای منطقه مبنی بر انتقال داعش از سوریه به افغانستان توسط آمریکا، این نکته مهم مورد توجه سرویس‌های اطلاعاتی و رسانه‌های غربی قرار نگرفت و به آن پرداخته نشد؟ بی‌اطلاعی از این موضوع آشکار که خود در آن نقش داشتند، قابل باور نیست چرا که این اهمال عمدی در راستای اهداف آمریکا صورت گرفته‌است.

باید گفت که مفهوم صلح و روند صلح در افغانستان تعریف خاص خود را دارد، چون آمریکایی‌ها آن را در چارچوب منافع ملی واشینگتن تعریف می‌کنند؛ که با توجه به این امر این روند به اصطلاح صلح نمی‌تواند ضامن امنیت و ثبات سیاسی جامعه افغانستان باشد یا به زبانی دیگر باید گفت صلح واقعی در افغانستان زمانی می‌تواند تعریف شود که در راستای منافع مردم افغانستان باشد.

البته آمریکا برای نیل به اهداف بلند مدت خود در منطقه سعی کرده‌است، از یک تبعه افغانی برای نیل به اهداف خود سود ببرد. زلمی خلیل زاد که خود از پشتون‌های افغان و به زوایای روحی و فکری و فرهنگی هموطنان خود آگاه است، به رغم افغانی بودن سعی می‌کند این به اصطلاح صلح در افغانستان را در چارچوب منافع ملی آمریکا تعریف کند، غافل از اینکه اقدام این افغانی جز خیانت به هموطنان خودش نیست.

در واقع بدون اغراق می‌توان خلیلزاد را مهمترین دست پرورده آمریکا در افغانستان دانست که در ۴۰ سال اخیر، به نمایندگی از منافع آمریکا، در زمینه‌های استخباراتی، اقتصادی و سیاسی در این کشور فعال بوده‌است.

زلمی خلیل زاد صلح در افغانستان را در چارچوب منافع ملی آمریکا تعریف می‌کند، آمریکا در تلاش است تا طالبان با ورود به چرخه سیاسی افغانستان خلع سلاح شوند و از سوی دیگر نیروهای داعش در افغانستان را تقویت می‌کند تا به ایجاد ناامنی در محیط پیرامونی این کشور اقدام کنند.

وی که در دهه ۸۰ عمدتاً بعنوان یک مأمور اطلاعاتی در بین تنظیم‌های جهادی کار می‌کرد. بعد از خروج شوروی‌ها تا سقوط رژیم طالبان که تمایل آمریکا به افغانستان کمتر شده بود، همکاری اقتصادی را با شرکت یونیکال آغاز کرد که یک ضلع مثلث کمپنی دلتای سعودی و گروه طالبان در زمینه انتقال گاز ترکمنستان بود. بعد از توافقات بُن در نقش مقاطعه کار آمریکا در کابل ظاهر شد.

در این سال‌ها که بنابر حضور متناوب جمهوری‌خواه‌ها و دمکرات‌ها در کاخ سفید، گاه نقش وی پُر رنگ و زمانی هم کمرنگ شده، همواره نفوذ و تأثیر خود را روی قضایای افغانستان داشته و جمع قابل توجهی از نخبه گان را از طیف‌های مختلف سیاسی با خود همراه کرد که از برخی بعنوان میانجی، واسطه و رابط با گروه طالبان استفاده می‌کرده و می‌کند.

در این مدت که او مأموریت کار با طالبان و پیشبرد مذاکرات صلح را به عهده داشته‌است، اما امروزه که خط‌کشی‌های سیاسی مشخص تر شده و هر جناحی دنبال هدف خود است. مخالفین پروژه صلح خلیلزاد که علناً با وی نمی‌توانند، مخالفت کنند. نمی‌گذارند خلیل زاد چهار نعل و بی اعتنا به آنها به پیش بتازد و در عین حال همسایه‌های افانستان نیز به اهداف پشت پرده آمریکا در این طرح به اصطلاح صلح پی برده‌اند.

برخی کارشناسان معتقدند که آمریکا در این معادله نیز نه تنها به منافع دولت افغانستان، بلکه به نفع دست نشانده‌های قدیمی خود، یعنی طالبان نیز نمی‌اندیشد، بلکه در تعریف جدیدی که برای آرایش نیروهای نیابتی در منطقه کرده‌است، در تلاش است تا حتی گروه طالبان را نیز با وارد کردن به چرخه سیاسی افغانستان، به نوعی همچون دولت این کشور درگیر با اختلافات درونی خلع سلاح کرده و از سوی دیگر نیروهای نیابتی جدید خود یعنی تروریست‌های داعش را در این کشور تقویت کند تا این بار آنها با ایجاد ناامنی در محیط پیرامونی افغانستان که شامل ایران، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی و به ویژه استان پهناور سینگ کیانک در این کشور رقیبب چین اقدام کنند.

واشینگتن با دعوت از نیروهای نیابتی جدید خود به افغانستان به خوبی می‌داند که اگر بخواهد صلح در این کشور را بر اساس منافع ملی مردم آن تعریف کند، قطعاً همه همسایگان و بویژه ایران از آن حمایت می‌کنند و اگر روند به اصطلاح صلح در افغانستان تهدیدی علیه مردم این کشور و مردم منطقه باشد هیچ کشوری از آن حمایت نمی‌کند.

اغلب کشورهای منطقه به صلح واقعی در افغانستان نیاز دارند، زیرا ثبات سیاسی و اجتماعی در افغانستان به صلح و امنیت منطقه پیرامونی این کشور منجر می‌شود؛ خواسته‌ای که با اهداف درازمدت آمریکا در این منطقه همخوانی ندارد.

آمریکا به خوبی می‌داند که ایران از صلح و توسعه واقعی در افغانستان حمایت می‌کند، چون تحولات افغانستان می‌تواند در کشورهای همسایه تأثیر گذار باشد، در حالی که آمریکایی‌ها که در فاصله دورتری از این منطقه قرار دارند، چندان نگران منافع واقعی مردم افغانستان نیستند؛ بنابراین، خلیل زاد افغان حافظ منافع غربی‌ها نباید فراموش کند که کشورهای همسایه افغانستان از سیاست به ظاهر صلح افغانستان که در راستای منافع ملی آمریکا در منطقه تعریف می‌شود، آگاهند و به نوبه خود اجازه نخواهند داد این صلح ساختگی طراحی شده مبنای ایجاد یک اختلاف همیشکی در میان اقوام این کشور به راحتی تحقق یابد.

برخی کارشناسان معتقدند که خلیلزاد باید به این نکته توجه کند که کشورهای همسایه افغانستان از سیاست به ظاهر صلح افغانستان که در راستای منافع ملی آمریکا در منطقه تعریف می‌شود، آگاهند.

دکتر نوذر شفیعی صاحب نظر حوزه کشورهای شبه قاره، معتقد است که این کشورها به خوبی می‌دانند اگر آمریکا به دنبال صلح پایدار در افغانستان بود، در مذاکرات صلح قبلی، نماینده رسمی مردم افغانستان یعنی دولت این کشور را نیز دعوت می‌کرد؛ بنابراین خلیل زاد و اربابش آمریکا باید بداند وقتی پروسه به اصطلاح صلح آمریکایی باشد کشورهای همسایه ضرورتی نمی‌بینند که از آن حمایت کنند، ولی اگر پروسه صلح واقعاً افغانی و در راستای اهداف ملی مردم آن باشد همه کشورهای منطقه به ویژه ایران به خاطر منافع ملی خود از آن حمایت می‌کنند و اگر تهدیدی علیه مردم این کشور و ملت‌های منطقه باشد هیچ کشوری از آن حمایت نمی‌کند.

چون کشورهای منطقه به صلح واقعی در افغانستان نیاز دارند، زیرا ثبات سیاسی و اجتماعی در افغانستان به صلح و امنیت منطقه پیرامونی این کشورها منجر می‌شود.

وی چندی پیش در گفت وگو با رسانه‌ها گفته بود که ایران از صلح و توسعه در افغانستان حمایت می‌کند چون به خوبی می‌داند که تحولات افغانستان می‌تواند در کشورهای همسایه تأثیر گذار باشد، در حالی که آمریکایی‌ها که در فاصله دورتری از این منطقه قرار دارند، چندان نگران منافع افغان‌ها یا همسایه‌های آنها نیستند.

صاحب نظران منصف شکی ندارند که از سال ۱۹۷۹ تاکنون بیش از چهار دهه از ناامنی و جنگ داخلی در افغانستان می‌گذرد و کشوری که بیش از همه از این تحولات آسیب جدی دید، ایران است. آثار این درگیری و آسیب در شکل مهاجرت اتباع افغانستان به ایران، قاچاق انسان، اسلحه، مواد مخدر و شرارت‌های مرزی پدیدار است.

در واقع بعد از مردم افغانستان، این کشور همسایه آنها ایران است که بیشترین تاوان را از ناامنی در افغانستان پرداخت کرده و لذا به‌طور واقعی و صادقانه در پی استقرار صلح در افغانستان است.

از همین رو تحلیلگران معتقدند که صلح آمریکایی در افغانستان نمی‌تواند ثبات سیاسی و اجتماعی در جامعه افغانستان را تأمین کند و واشینگتن در تأمین ثبات این کشور در طول دو دهه اشغال و حضور نظامی ناکام بوده و خواهد بود.

صلح واقعی زمانی در افغانستان محقق می‌شود که این کشور از چنگ نیروهای فرامنطقه بیرون آید و در اختیار خود افغان‌ها قرار گیرد، اقدامی که تصور آن اگر نگوییم محال بلکه بسیار دشوار است.

در واقع همانگونه که واشینگتن همیشه با اهداف راهبردی خاص در افغانستان یا در هر کشور دیگری جنگ‌افروزی و دست اندازی کرده و می‌کند، این بار نیز با همان اهداف خاص ندای صلح را در این کشور سر می‌دهد تا هرچه در این خاک می‌گذرد را در چارچوب منافع ملی خودش تعریف کند، منافعی که بی تردید نمی‌تواند با اهداف ملی ملت این کشور همخوانی داشته باشد. پس می‌توان گفت که این روند به اصطلاح صلح با مدیریت آمریکا نمی‌تواند ضامن امنیت و ثبات سیاسی در این کشور آسیای مرکزی باشد.

واشینگتن باید از تلاش بیهوده در این منطقه از جهان دست بردارد و برای جلوگیری از رسوایی بیشتر، اختیارات مذاکرات صلح را به خود افغان‌ها با نظارت همسایگان آن بسپارد.
کد مطلب: 94158
مرجع : ایرنا
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل