کشاکش ملا محمد یعقوب و سراج‌الدین حقانی بر سر رهبری طالبان / کرونا چگونه رهبری طالبان را تحت تأثیر قرار داده‌است؟

​همه‌گیری کووید-۱۹ روابط بین‌المللی را متحول کرده‌است. این تحول، نه‌تنها روابط بین قدرت‌های بزرگ بلکه روابط فعالان غیردولتی خشونت‌طلب را نیز تحت تأثیر قرار داده‌است. در این میان، شاید هیچ گروه شبه‌نظامی به‌اندازه طالبان تحت تأثیر قرار نگرفته باشد.
تاریخ انتشار : سه شنبه ۲۴ سرطان ۱۳۹۹ ساعت ۱۱:۲۰
کشاکش ملا محمد یعقوب و سراج‌الدین حقانی بر سر رهبری طالبان / کرونا چگونه رهبری طالبان را تحت تأثیر قرار داده‌است؟
وب‌سایت شورای آتلانتیک در یادداشتی نوشت: ملا هیبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، یا به بیماری ناشی از کرونا دچار شده یا مرده‌است. سراج‌الدین حقانی، رئیس شبکه قدرتمند حقانی و نماینده رهبر طالبان نیز شدیداً به این بیماری مبتلا شده‌است. این وضعیت به ملا محمد یعقوب، دیگر نماینده رهبر طالبان، امکان داده‌است تا کنترل عملیاتی این سازمان را به دست گیرد.

تغییر در توازن قدرت در داخل طالبان ممکن است باعث تغییر در امنیت افغانستان، روابط هند-پاکستان و خروج ارتش آمریکا از افغانستان شود.

درحالی‌که سراج‌الدین حقانی متحد پاکستان و القاعده است، ملا محمد یعقوب طرفدار فرایند صلح با آمریکا و آشتی با هند است. ازاین‌رو، ظهور ملا یعقوب احتمالاً برای واشینگتن خبر خوبی است. بااین‌حال، با توجه به رقابت جناح ملا یعقوب و سراج‌الدین حقانی با یکدیگر بر سر قدرت، خشونت توسط جناح حقانی و متحدان آن و همچنین، جنگ نیابتی جدید بین هند و پاکستان دور از انتظار نیست.

ملا هیبت‌الله آخندزاده به‌محض رسیدن به قدرت در سال ۲۰۱۶، عمداً کنترل عملیاتی نیروهای نظامی طالبان را بین سراج‌الدین حقانی و ملا یعقوب تقسیم کرد تا از پتانسیل ایجاد گروه قدرتمند مخالف جلوگیری کند. بااین‌حال، ملا یعقوب در نبود سراج‌الدین حقانی و ملا هیبت‌الله آخندزاده، نقش رهبری عملیات را به دست گرفت و کمیسیون مالی جدیدی را برای مدیریت دومین گروه شبه‌نظامی بزرگ جهان ایجاد کرد. از حامیان وی می‌توان به ملا قیوم ذاکر فرد ذی‌نفوذ در هلمند، مکان اصلی تولیدکننده مواد مخدر در افغانستان و ابراهیم صدر، عنصر قدرتمند در شورای هلمند اشاره کرد. ملا یعقوب از آغاز رهبری خود، از حمایت وزیر داخله/کشور افغانستان و والی/فرماندار قندهار برخوردار بوده‌است.

در ماه می، سخنگوی طالبان در بیانیه‌ای تعجب‌آور اقدام هند به لغو خودمختاری کشمیر و سرکوب نظامی متعاقب آن را «امور داخلی» این کشور قلمداد کرد. درست یک ماه قبل از آن، معلوم شد که شبه‌نظامیان مخالف هند در کمپ آموزشی طالبان در افغانستان برای انجام عملیات در کشمیر آموزش می‌دیدند. مقامات اطلاعاتی هند معتقدند که «جیش محمد»، گروه افراطی مستقر در پاکستان که به دنبال تسخیر کشمیر است، در سه اردوگاه در ننگرهار افغانستان فعالیت می‌کند. همچنین، جیش محمد، نیروهای شبکه حقانی در پاکستان را نیز آموزش می‌دهد. سیاست متناقض طالبان در قبال هند از دودستگی عمده داخلی بین جناح سراج‌الدین حقانی و ملا یعقوب حکایت می‌کند.

هر دو کشور هند و پاکستان احتمالاً برای پیشبرد منافع امنیتی خود در منطقه از این دودستگی بهره‌برداری خواهند کرد، مخصوصاً که آمریکا نیروهای خود را کاهش داده و احتمال سقوط افغانستان در شرایط آشوب، به‌طور بالقوه وجود دارد.

شبکه حقانی عمدتاً نیروی نیابتی آژانس اطلاعاتی پاکستان محسوب می‌شود. با فرماندهی ملا یعقوب، نگرش عمدتاً سازگارانه جریان اصلی طالبان در قبال هند، تهدیدی مستقیم بر توانایی پاکستان در پیشبرد عمق راهبردی خود از طریق ضدیت طالبان با هند بشمار می‌رود. نگرش واگرای این دو جناح بدین معناست که پاکستان احتمالاً نفوذ جناح حقانی در داخل طالبان را برای منافع خود حیاتی قلمداد خواهد کرد.

موقعیت سراج‌الدین حقانی در طالبان عمدتاً از مهارت وی در برنامه‌ریزی و اجرای حملات ناشی می‌شود. قدرت وی و به‌تبع آن، نفوذ پاکستان در افغانستان، برای منافع مستمر طالبان در اجرای عملیات نظامی پیچیده ضروری است. با توجه به گرایش جناح ملا یعقوب به دیپلماسی با هند، شبکه حقانی نیازمند تقویت موضع خود از طریق عملیات نظامی و برآورده ساختن هدف پاکستان در کنترل مسیر شورشیان است. شبکه حقانی با برخورداری از ساختار مالی مستقل و پیچیده و حدود پنج هزار شبه‌نظامی، به‌طور بالقوه تهدیدی عظیم بشمار می‌رود. حتی در صورت جدایی از سازمان طالبان، شبکه حقانی باز هم توانایی تخریب قابل‌توجهی خواهد داشت.

علاوه بر انگیزه شبکه حقانی برای تداوم خشونت، ایجاد اردوگاه‌های آموزشی مشترک شبکه حقانی- جیش محمد، بیانگر آن است که پاکستان احتمالاً از نیروهای نیابتی خود برای پیشبرد نفوذ این کشور در خارج از قلمرو جغرافیایی معمول این نیروها استفاده خواهد کرد. با توجه به ناخرسندی پاکستان از جریان اصلی طالبان، آژانس اطلاعاتی پاکستان برای پیشبرد نفوذ خود در افغانستان احتمالاً به دیگر فعالان غیردولتی خشونت‌طلب روی خواهد آورد. حضور فزاینده شبه‌نظامیان کشمیری در افغانستان به همراه شبکه حقانی، فرصتی برای این هدف پاکستان در اختیار می‌گذارد.

قدرت رو به افول شبکه حقانی، نگرانی پاکستان از نفوذ هند در افغانستان و حضور شبه‌نظامیان کشمیری در افغانستان، مایه شکل‌گیری فرایندی می‌شود که برای امنیت افغانستان مخرب خواهد بود.

این تحولات خروج آمریکا از افغانستان را پیچیده‌تر خواهد کرد. با توجه به تلاش پاکستان برای خروج آمریکا از افغانستان، حمله مستقیم نیروهای نیابتی پاکستان به نیروهای ائتلاف به خاطر بیم از تحریک آمریکا و واکنش این کشور، بعید به نظر می‌رسد. بلکه این نیروهای نیابتی به اهداف ساده حمله خواهند کرد تا ارتش افغانستان را به پاسخ تحریک کرده و مذاکرات درون افغان را به شکست بکشانند. در چنین شرایطی، تنش بین هند و پاکستان تشدید خشونت در افغانستان را محتمل خواهد کرد.
کد مطلب: 93405
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل