اصل وحدت، ضرورت راهبردی امت اسلام

وحدت بین مذاهب اسلامی، خمیرمایه و جوهرهٔ انسجام‌بخشی به جبههٔ اسلام ناب و شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی بوده و تنها نسخهٔ شفابخش برای التیام دردهای پیکر زخم‌آلود امت اسلام در فضای غبارآلود کنونی است.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲۳ عقرب ۱۳۹۸ ساعت ۱۴:۰۹
مسئلهٔ وحدت اسلامی از دغدغه‌های همیشگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب اسلامی ایران نسبت به دنیای اسلام بوده‌است، ایشان دربارهٔ لزوم وحدت می‌فرمایند: «امروز اتحاد اسلامی، برادری اسلامی، همبستگی اسلامی، یکی از لازم‌ترین و واجب‌ترین وظایف همهٔ جوامع اسلامی است و بایستی همه به این وظیفه ملتزم باشیم.» ۱۳۹۳/۰۷/۲۱

به مناسبت فرارسیدن ایام ولادت پیامبر اعظم (صلّی‌الله‌علیه‌وآله) و هفته وحدت، این یادداشت که در آن ضرورت وحدت اسلامی از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای بررسی شده‌است را خدمت شما خوانندگان عزیز تقدیم می‌کنیم.

* وحدت بین مذاهب اسلامی، خمیرمایه و جوهرهٔ انسجام‌بخشی به جبههٔ اسلام ناب و شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی بوده و تنها نسخهٔ شفابخش برای التیام دردهای پیکر زخم‌آلود امت اسلام در فضای غبارآلود کنونی است. وحدت امت اسلامی از دیرباز، آرمان مصلحان صادق و پیشگامان دلسوز امت اسلامی بوده و برای تحقق آن با بیان و بنان خویش مجاهدت‌های فراوان در عرصه‌های مختلف انجام نموده‌اند وحتی در این راه از بذل جان دریغ ننموده‌اند.
طلوع خورشید انقلاب اسلامی در ایران نقطه عطفی برای تحقق امت واحد اسلامی شد و رهبران آن راه نجات امت اسلامی را در وحدت و تقریب بین مذاهب اسلامی دانسته‌اند، تا امت اسلامی را از تلاطم امواج فتنه‌ها و جدایی‌های ساختگی به ساحل امن وحدت و همبستگی و همگرایی برسانند. در این نوشتار کوشیده شده اندیشه‌های راهبردی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در زمینهٔ وحدت تبیین شود.

* نسخه شفابخش امت اسلامی

وحدت از منظر حضرت آیت‌الله خامنه‌ای نه امری تاکتیکی و استراتژی، بلکه یک اصل اسلامی است، در این زمینه می‌فرمایند: «نباید به وحدت به چشم تاکتیک نگاه کرد؛ وحدت یک اصل اسلامی است.»(۱) این بیان معظم‌له، علاوه بر تبیین حقیقت وحدت و خاستگاه دینی آن، پاسخ به آن دسته دیدگاه‌هایی است که وحدت را یک امر صرفاً تاکتیکی یا استراتژیکی قلمداد می‌نمایند؛ لذا ایشان وحدت را از واجبات و ضروریات دین مبین اسلام معرفی می‌نمایند، «تقریب را لازم و واجب و ضروری و در جهت اهداف نظام اسلامی می‌دانیم.»(۲) و در کلام دیگری تصریح نموده‌اند: «وحدت بین مسلمین، به صد دلیل واجب، و به صد دلیل ممکن است»(۳) و «تنها نسخه شفابخش برای علاج دردهای جهان اسلام می‌باشد.»(۴)

به خاطر ضرورت واهمیت این موضوع و احاطهٔ همه‌جانبهٔ ایشان بر مسائل دنیای اسلام و با اهتمام کامل به تقریب مذاهب اسلامی می‌فرمایند: «بنده آرزویم این است که حیاتم در راه وحدت مسلمین باشد؛ مماتم هم در راه وحدت مسلمین باشد.»(۵) با توجه به اهمیت موضوع وحدت باید آن را صحیح و مطابق با آموزه‌های دینی معنا نمود و از سطحی‌نگری در مورد آن اجتناب نمود؛ بنابراین برداشت صحیح از واژه وحدت و تقریب می‌تواند نقش ویژه‌ای در تسهیل تقریب مذاهب اسلامی ایفا نماید.

* ماهیت وحدت اسلامی

رهبر انقلاب اسلامی ایران معانی متعددی برای وحدت بیان نموده‌اند، از آن جمله می‌توان به این که وحدت یعنی: مقابله با دشمن و همدلی با همدیگر(۶)، تکیه بر مشترکات(۷)، همکاری فِرَق مسلمین با همدیگر و عدم معارضه و مضادّه آن‌ها با هم(۸)، احساس برادری(۹)، نفی تنازع نه نفی اثبات عقیده(۱۰)، یکدلی عاطفی و سیاسی در مقابل دشمن(۱۱) اشاره نمود. در منظومهٔ فکری ایشان در زمینه وحدت به‌طور مکرر برضروری بودن تحقق اتحاد بین مذاهب اسلامی تأکید و از تفرقه و فرقه‌گرایی به عنوان سهم مهلک امت اسلامی یاد شده‌است. از جمله ضرورت‌هایی که در کلام معظم‌له بیان شده می‌توان به این موارد اشاره نمود: وحدت یک اصل اسلامی و قرآنی(۱۲)، شرط اصلی اعلای کلمهٔ اسلام(۱۳)، فریضه‌ای شرعی و عقلی و مقدس(۱۴)، زمینه‌ساز همهٔ کارهای نیک(۱۵)، رمز پیروزی و اقتدار امت اسلامی(۱۶) و بزرگ‌ترین پیام سیاسی اسلام(۱۷) است.

هدف همهٔ انبیاء و رهبران الهی رساندن مردم به سعادت در پرتو تشکیل حکومت دینی است. اسلام، دینی است که اگر همه معتقدین به فرامین آن متحد شوند و از دشمنی و تقابل‌گرایی‌های ساختگی که نوعاً تولید شده بنگاه‌های تفرقه‌افکن استعمار و استکبار است، برحذر باشند، می‌توانند زیر پرچم وحدت به اهداف تشکیل امت اسلام رهنمون شوند. حضرت آیت‌الله خامنه‌ای در موارد متعددی به اهداف و کارکردهای وحدت اشاره نموده‌اند که از آن جمله می‌توان به: شالوده‌ریزی و تکوین بنیان‌های تمدن نوین اسلامی(۱۸)، خروج از سیطرهٔ سیاسی و اقتصادی دشمن(۱۹)، نجات امت اسلامی از سلطهٔ استکبار(۲۰)، قرار گرفتن وحدت در خدمت و در جهت حاکمیت اسلام(۲۱)، جلوگیری از مرعوب شدن دولت و ملت‌های مسلمان در برابر استکبار(۲۲)، تشکیل امت واحده(۲۳)، جهانی شدن ارزش‌های اسلامی(۲۴)، نقش‌آفرینی مسلمانان در عرصه‌های جهانی(۲۵)، پیش‌بردِ حرکت عمیق امت اسلامی به سمت پیروزی(۲۶)، دارای کارایی در برابر جبههٔ مقابل اسلام و امت اسلامی(۲۷) و اهداف بسیار دیگر که معظم‌له در بیانات مختلف به آنها اشاره نموده‌اند.

* عوامل درونی ضد وحدت

عوامل و بسترهای ایجاد تفرقه در بین مذاهب اسلامی که برخی از عوامل درونی و برخی دیگر از عوامل بیرونی نشأت می‌گیرد، امروزه سبب انشقاق بین مذاهب اسلامی شده‌است که با آگاه شدن ملت‌ها و خودباوری دولت‌های اسلامی می‌توان مانع از ایجاد تفرقه و شعله‌ور شدن آتش فتنه در جهان اسلام شد. از دیدگاه حضرت آیت‌الله خامنه‌ای مهم‌ترین عامل درونی ایجاد تفرقه پیروی کردن از شیطان است. (۲۸) جهان اسلام، تابع یک خدا، یک پیامبر و دارای یک کتاب است، لکن شیطان با وسوسهٔ خود در افکار و قلوب مسلمانان، از همین عوامل وحدت آفرین، عامل تفرقه می‌سازد.

جهالت و کج‌فهمی یکی دیگر از آسیب‌های درونی وحدت مذاهب اسلامی است که رهبر انقلاب اسلامی ایران بارها بر آن تأکید نموده‌اند، ایشان می‌فرماید: «نمی‌خواهیم بگوییم اختلاف شیعه و سنی همیشه مربوط به استعمار بوده؛ نه، احساساتِ خودشان هم دخیل بوده؛ بعضی از جهالت‌ها، بعضی از تعصب‌ها، بعضی از احساسات، بعضی از کج‌فهمی‌ها دخالت داشته؛ لیکن وقتی استعمار وارد شد، از این سلاح حداکثر استفاده را کرد.»(۲۹) جهالت از حقایق آموزه‌های دینی، سبب می‌گردد که از یک آموزه، تفسیرهای گوناگون و گاهی متناقض ارائه گردد. در سایهٔ این تفاسیر گوناگون، برخی ساده‌اندیشان، گروه مقابل خود را تکفیر می‌نمایند و خود را حق می‌پندارند. از اینجاست که زبان به تکفیر گشوده و اساس تفرقه در بین مسلمانان را بنیان می‌نهند.

همچنین غرور و خود برتربینی و تعصبات قومیتی و فرقه‌ای و مذهبی سبب جنگ‌افروزی‌های فراوان در جهان اسلام شده‌است. به عبارتی، توهین به عقاید مذهبی و آداب قومی، یکی از عوامل اصلی در ایجاد تفرقه در جوامع اسلامی هستند؛ لذا رهبر انقلاب اسلامی ایران آن را به عنوان خط قرمز نظام اسلامی معرفی می‌نمایند و تأکید می‌کنند: «خط قرمز از نظر نظام اسلامی و از نظر ما، عبارت است از اهانت به مقدسات یکدیگر. آن کسانی که نادانسته، از روی غفلت، گاهی از روی تعصب‌های کور و بی‌جا، چه سنّی و چه شیعه، به مقدسات یکدیگر توهین می‌کنند، نمی‌فهمند چه می‌کنند. بهترین وسیله برای دشمن همین‌ها هستند؛ بهترین ابزار در دست دشمن همین‌ها هستند؛ این خط قرمز است.»(۳۰)

* عوامل بیرونی ضد وحدت

عوامل بیرونی زیادی ناقض وحدت هستند، استعمار و استکبار نقش عمده و اصلی در ایجاد و استمرار تفرقه و دامن زدن به آن را برعهده دارد. (۳۱) برخی از حُکام و دولت‌های اسلامی وابسته، خواسته یا ناخواسته در ایجاد و تزریق سهم مهلک تفرقه ایفای نقش می‌نمایند که اینها را هم باید از جمله آسیب‌های بیرونی وحدت شمرد. رهبر انقلاب ایران در تبیین این مسئله می‌فرمایند: «بخشی از سرزمین‌های اسلامی، به حضور و تصرف ایادی شرک و کفر و استکبار آلوده شده و با سوء تدبیر و خباثت بعضی از حکام ممالک اسلامی، اختلافات تازه و برادرکشی‌های بی‌سابقه در میان مسلمین پدید آمده‌است. این چیزی است که قلب هر مسلمان غیور و معتقد به عزت اسلام و وحدت مسلمین را جریحه دار می‌سازد.»(۳۲)

همچنین گروه‌ها و جریان‌های تکفیری دست‌ساز استکبار جهانی که به‌طور بی‌سابقه و فزاینده‌ای در حال رشد و نمو در بعضی جوامع اسلامی هستند، نقش پیاده‌نظام دشمن در اجرای اهداف آن را دارند. (۳۳) از جمله مذاهب جعلی در جهان اسلام، وهابیت است که در قرن اخیر در جهان اسلام پدید آمد و برخی از ساده‌اندیشان جهان اسلام را هم با خود همراه ساخت.

* آثار و پیامدهای تفرقه

بدون تردید تفرقه، پیامدها و آثار مخربی در بین جوامع اسلامی داشته‌است، «جنگ شیعه و سنّی برای دشمنان اسلام خیلی قیمت دارد. اختلاف و تفرقه میان امّت اسلامی موجب می‌شود که معنویت، طراوت، قدرت، شکوه و عظمت ائتلاف ملی شما را در هم بشکند و همان‌طور که قرآن فرموده‌است «وَتَذهَبَ ریحُکُم»(۳۴)». (۳۵) تفرقه سبب می‌گردد که قدرت جهان اسلام به تحلیل و ضعف سوق یابد، تسلّط و سیطرهٔ دشمنان بر کشورهای اسلامی هم از نتایج تفرقه بین ملت‌های مسلمان است. (۳۶) به عبارتی دیگر، اختلاف و تفرقه شاهراه بزرگ نفوذ دشمنان در جوامع اسلامی است که تاکنون از این راه ضربات فراوانی بر پیکره امت اسلامی وارد نموده‌است، لذا معظم‌له هشدار دادند که: «امروز، بیشتر از همیشه باید به وحدت کلمه مسلمین اهمیت داد؛ چون اختلاف، راه همیشگی نفوذ دشمنان در جوامع اسلامی است.» (۳۷)

حکومت‌های طاغوتی با استفاده از اختلافات مذهبی در عرصه سرزمینی، تلاش دارند که جامعه را به نزاع مشغول سازد تا خود به سادگی بر آنان مسلط گردد. استعمار پیر نیز از اصل «تفرقه بیانداز و حکومت کن» بسیار استفاده نموده‌است؛ لذا دشمنان وقتی در بین ملت‌های مسلمان تفرقه ببینند، بدون تردید برای ضربه زدن در بین مسلمین طمع خواهند کرد. (۳۸) فشار، تحریم، تضعیف و تخریب برخی کشورهای اسلامی به خاطر تفرقه در جامعه اسلامی است. (۳۹)

* نتیجه

در جمع‌بندی باید گفت از دیدگاه رهبر انقلاب اسلامی ایران راهبرد وحدت، لازم‌ترین و واجب‌ترین و حتی ضروری‌ترین آرمان برای امت اسلامی محسوب می‌شود. رهبر انقلاب ایران با آگاهی از زمانه و اوضاع جهان اسلام، تلاش دارند که جامعه اسلامی را به سوی وحدت آگاهانه سوق دهند و لذا بر امت اسلامی خصوصاً عالمان و حاکمان آن ضروری است که سطح آگاهی خویش را از این نسخه شفابخش و حیاتی ملت‌های مسلمان افزایش داده و آن را به عنوان اصلی مسلم از اصول مترقی اسلام ناب پذیرفته و با ایمان به این که تحقق تمدن نوین اسلامی متوقف بر انسجام و اتحاد امت اسلامی هست تمام توان خویش را برای اجرایی شدن و گسترش آن به کار گیرند.

- حجت‌الاسلام روح‌الله شیر مهد / مدرس حوزه علمیه قم

پانوشت:
۱) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار رئیس‌جمهور موقت افغانستان و رهبران مجاهدان افغانی ۱۳۶۸/۰۷/۱۱
۲) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در جلسه پرسش و پاسخ دانشجویان دانشگاه شهید بهشتی ۱۳۸۲/۲/۲۲
۳) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران حج جمهوری اسلامی ایران ۱۳۷۶/۱۲/۱۳
۴) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و سفرای کشورهای اسلامی ۱۳۹۴/۴/۲۷
۵) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از علمای اهل سنّت پاکستان ۱۳۷۲/۱۰/۲۷
۶) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار میهمانان شرکت‌کننده در کنفرانس وحدت اسلامی ۱۳۶۸/۰۷/۲۴
۷) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی ۱۳۹۲/۱۰/۲۹
۸) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی ۱۳۷۳/۶/۴
۹) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از روحانیون حوزه‌های علمیهٔ اهل سنت ایران ۱۳۶۸/۱۰/۰۵
۱۰) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار قشرها مختلف مردم و مسئولان ایران و جمعی از شیعیان استان سرحدّ پاکستان ۱۳۶۸/۰۷/۱۹
۱۱) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران حج جمهوری اسلامی ایران ۱۶/۱۲/۱۳۷۵
۱۲) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار رئیس‌جمهور موقت افغانستان و رهبران مجاهدان افغانی ۱۳۶۸/۰۷/۱۱
۱۳) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار قشرها مختلف مردم ایران ۱۳۶۸/۰۷/۰۵
۱۴) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی ۱۳۷۳/۶/۴
۱۵) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان استان سیستان و بلوچستان ایران ۱۳۷۹/۸/۱۶
۱۶) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در اجتماع بزرگ زائران و مجاوران حضرت رضا علیه السلام ۱۳۷۹/۱/۶
۱۷) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران حج جمهوری اسلامی ایران ۱۳۷۷/۱۱/۲۸
۱۸) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از دانش‌آموزان و دانشجویان ایرانی ۱۳۷۳/۰۸/۱۱
۱۹) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار شرکت کنندگان در همایش کنفرانس وحدت اسلامی ۱۳۸۵/۵/۳۰
۲۰) پیام آیت‌الله خامنه‌ای به کنگره بزرگداشت حضرت آیت‌الله العظمی بروجردی و علامه شیخ محمود شلتوت ۱۳۷۹/۱۰/۱۸
۲۱) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و میهمانان شرکت کننده در کنفرانس وحدت‌اسلامی ۱۳۶۹/۰۷/۱۶
۲۲) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان ایران و سفرای کشورهای اسلامی ۱۳۸۰/۹/۲۵
۲۳) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران ۱۳۷۸/۴/۱۰
۲۴) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در مراسم بیعت طلاب و روحانیون ایرانی ۱۳۶۸/۰۴/۰۴
۲۵) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از ائمهٔ جمعهٔ کشورهای نامیبیا، موزامبیک، آفریقای جنوبی و لسوتو ۱۳۶۸/۱۲/۰۳
۲۶) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران ۱۳۸۶/۱/۱۷
۲۷) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و سفرای کشورهای اسلامی ۱۳۸۹/۶/۱۹
۲۸) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم خرم‌آباد ایران ۱۳۷۰/۰۵/۳۰
۲۹) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار شرکت‌کنندگان در هم‌اندیشی علمای شیعه و اهل تسنن ۱۳۸۵/۱۰/۲۵
۳۰) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم سقز ایران ۱۳۸۸/۲/۲۹
۳۱) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مسئولان نظام جمهوری اسلامی ایران و سفرای کشورهای اسلامی ۱۳۹۳/۳/۶
۳۲) انتصاب حجت‌الاسلام والمسلمین حاج سیّد احمد خمینی به سرپرستی حجاج ایرانی ۱۳۷۰/۰۱/۱۷
۳۳) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار جمعی از روحانیون حوزه‌های علمیهٔ اهل سنت ایران ۱۳۶۸/۱۰/۰۵
۳۴) سوره أنفال، آیه ۴۶
۳۵) ییانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار مردم زاهدان ایران ۱۳۸۱/۱۲/۰۲
۳۶) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار قشرها مختلف مردم ایران در سالروز میلاد امیرالمؤمنین ۱۳۸۵/۵/۱۷
۳۷) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار قشرها مختلف مردم ایران ۱۳۶۸/۰۷/۰۵
۳۸) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار شرکت کنندگان در همایش جهان اسلام ۱۳۸۲/۱۰/۲
۳۹) بیانات آیت‌الله خامنه‌ای در دیدار کارگزاران نظام جمهوری اسلامی ایران و سفرای کشورهای اسلامی ۱۳۷۹/۱۰/۷
کد مطلب: 91219
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل