چرا صلاح‌الدین ربانی همان سه سال پیش استعفا نداد؟

این که برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها مطرح کرده‌اند که او تنها به خاطر موقف خود و منافع شخصی اش در این پست باقی مانده بود، یک نگاه تقلیل گرایانه و بسیار سطحی به این مسئله است. بعید به نظر می‌رسد که کسی مثل آقای ربانی تنها به خاطر منافع شخصی خود در این پست باقی ماند و در برابر حکم رئیس‌جمهور بایستد.
تاریخ انتشار : پنجشنبه ۲ عقرب ۱۳۹۸ ساعت ۱۰:۳۵
چرا صلاح‌الدین ربانی همان سه سال پیش استعفا نداد؟
بالاخره پس از مدت‌ها که وزیر خارجه باید می‌رفت، دیروز استعفایش را تسلیم رئیس‌جمهور کرد و با دستگاه سیاست خارجی کشور خداحافظی نمود. البته رئیس‌جمهور نزدیک به سه سال قبل عذر ایشان را خواسته بود، اما همان مشکلی که در این چند سال جلوی اصلاحات در بسیاری از نهادها از جمله وزارت خارجه را گرفته بود، مانع تطبیق حکم برکناری وزیر خارجه می‌شد. او در سه سال اخیر تنها عنوان وزیر خارجه را داشت و دستگاه سیاست خارجی کشور عملاً فلج بود. البته همزمان برخی نهادهای دیگر گاهی وظیفه وزارت خارجه را انجام می‌دادند و عملاً همسو نبودن وزارت خارجه با سیاست‌های دولت افغانستان سبب سردرگمی‌هایی شده بود. آخرین مورد که دو صدای متفاوت دربارهٔ یک رویداد از افغانستان به بیرون مخابره شد، موضع‌گیری متفاوت وزارت خارجه دربارهٔ از سرگیری فعالیت‌های صلح زلمی خلیلزاد و سفر نمایندگان طالبان به پاکستان بود. در این مورد وزارت خارجه آن چیزی را به عنوان دیدگاه وزارت خارجه افغانستان به رسانه‌ها منعکس کرد که مخالف دیدگاه دولت افغانستان و هیئت رهبری حکومت بود.
دولت افغانستان طی ماه‌های گذشته تحت فشار شدید متحدان بین‌المللی خود قرار داشت؛ به خصوص در آستانه انتخابات ریاست جمهوری و شتاب گرفتن مذاکرات صلح ایالات متحده و طالبان در قطر به قدری این فشارها زیاد شد که رئیس‌جمهور غنی مواضع تندی گرفت. در آن زمان فشارهای زیادی صورت گرفت که انتخابات ریاست جمهوری به تعلیق درآید و ظاهراً بخشی از حکومت و از جمله شخص وزیر خارجه با این دیدگاه موافق بود. در طی سال‌های گذشته دوگانگی در سیاست خارجی وجود داشت، ولی به اندازه‌ای که در روزهای اخیر این دوگانگی علنی شد، نبود.
در این که چه کسی در این سال‌ها مقصر بوده‌است، ارگ یا وزارت خارجه، مرور زمان روشن خواهد کرد؛ ولی سؤال اساسی این است که چرا آقای ربانی اکنون که عمر حکومت وحدت ملی به سر رسیده‌است به فکر استعفا افتاد و از این سمت کنار رفت؟ نمایندگان مجلس حدود سه سال قبل متوجه ناکارآمدی وزیر خارجه شده بودند و رای اعتماد خود را از او پس گرفتند. از همان زمان مشکلاتی جدی میان ارگ و وزارت خارجه وجود داشت. آقای ربانی نیز در استعفانامه خویش اعتراف کرده‌است که در تمام این سال‌ها وزیر خارجه نبوده‌است و وظیفه او را نهادهای موازی انجام می‌داده‌اند. با چنین دیدگاهی چرا آقای ربانی به مدت پنج سال فرصت‌های بزرگی که در سیاست خارجی و روابط بین‌المللی افغانستان به وجود آمده بود را از دست داد و به نحوی فرصت سوزی کرد؟ پنج سال و حتی سه سال برای سیاست خارجی کشوری مثل افغانستان که در حال جنگ است، زمان کمی نیست.
این که برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها مطرح کرده‌اند که او تنها به خاطر موقف خود و منافع شخصی اش در این پست باقی مانده بود، یک نگاه تقلیل گرایانه و بسیار سطحی به این مسئله است. بعید به نظر می‌رسد که کسی مثل آقای ربانی تنها به خاطر منافع شخصی خود در این پست باقی ماند و در برابر حکم رئیس‌جمهور بایستد.
نکته اصلی ظاهراً در جای دیگر است. واقعیت این است که وزارت خارجه افغانستان سال‌ها است که نه به عنوان وزارت خارجه افغانستان بلکه به عنوان دفتر سیاسی یک حزب و تنظیم جهادی عمل کرده‌است. نمایندگی‌های سیاسی افغانستان در سطح جهان متعلق به یک گروه خاص و بخش کوچکی از افغانستان بودند. همه کسانی که به خارج از کشور سفر کرده‌اند یا در کشورهای همسایه مهاجر بوده‌اند، این وضعیت را با تمام وجود درک کرده‌اند. از آن جا که رئیس اجراییه در طی پنج سال گذشته نصف قدرت را در دست داشت، مانع اصلی برکناری وزیر خارجه و آوردن هرگونه اصلاحات در وزارت خارجه بود. دلیل این کار فقط حفاظت از منافع یک گروه و تنظیم سیاسی خاص بود. این روند در وزارت خارجه اگرچه منافع افراد و در نهایت منافع یک گروه سیاسی خاص را در سال‌های گذشته حفظ کرد ولی باعث بسیاری از بدگمانی‌ها میان رهبران جمعیت اسلامی و دیگر متحدان سیاسی آنان شد.
باید اذعان کنیم که اگر رئیس اجراییه در طول سال‌های گذشته علی‌رغم داشتن جایگاه سیاسی بلند و همسنگ با رئیس‌جمهور، در عرصه قدرت ناکام بوده‌است، اما در یک مورد موفق عمل کرد و آن حفاظت از منافع هم‌حزبی‌هایش بود. او هیچ‌گاه در حمایت از متحدان سیاسی خویش به‌طور جدی نایستاد ولی در جایی که احساس کرد منافع گروه و تنظیم سیاسی تحت رهبری اش در خطر است، با جدیت تمام ایستاد. او مثل خیلی از عرصه‌های دیگر در تمام سال‌های گذشته در قبال خطرهایی که منافع جناحی اش را تهدید می‌کرد ایستاد؛ ولی بر عکس در جایی که منافع گروهی دیگر، حتی منافع متحدان سیاسی وی در خطر بود، واکنشی جدی از خود نشان نداد. بنابراین استعفای وزیر خارجه در آخرین روزهای عمر حکومت وحدت ملی برای مردم افغانستان و آن‌گونه که او در استعفانامه اش گفته‌است برای کلیت نظام سودی نداشته‌ و اساساً از ابتکارات خودش نیز نبوده‌است. بلکه حضور او در این سال‌ها در وزارت خارجه تنها به خاطر حفظ منافع یک گروه خاص سیاسی و جهادی بوده‌است.
- محمد هدایت
کد مطلب: 91055
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل