​مسیرهای ترانزیتی افغانستان؛ از وابستگی تا استقلال

در سال‌های اخیر، افغانستان در اصلاح بخش تجارت و حمل و نقل خود موفق بوده‌است. انتظار می‌رود که اصلاحات نظارتی، همراه با تغییرات ساختاری و سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌ها در آینده تجارت افغانستان با کشورهای جهان را افزایش بدهد.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۱ دلو ۱۳۹۷ ساعت ۰۹:۵۳
​مسیرهای ترانزیتی افغانستان؛ از وابستگی تا استقلال
افغانستان منحیث کشور محاط به خشکه از مسیرهای دریایی بهره‌مند نشده‌است و در گذشته مسیری قابل اعتماد برای تجارت با کشورهای جهان نداشته‌است. در عین حال، سیاست‌های سخت‌گیرانه کشورهای همسایه، نهادهای دولتی ناکارآمد، سیستم بروکراسی حاکم در نهادهای دولتی، تجارت و ترانزیت این کشور را بیشتر تحت تأثیر قرار داده‌است.
 دولت افغانستان برای غلبه براین چالش‌ها اقدامات قابل توجهی را انجام داده‌است؛ که این اقدامات شامل اصلاحات اداری، بهبود زیرساخت‌ها و بازسازی سازمان‌های مرتبط با تجارت و ترانزیت می‌شود. از این‌رو، انتظار می‌رود که این ابتکارات مشکلات حمل و نقل و تجارت کشور را در بلند مدت حل کند.
این تغییرات افغانستان را در جمع ۱۰ کشوری قرار داده‌است که بیشترین پیشرفت اقتصادی را در سال‌های اخیر داشته‌است. در نتیجه‌ای این تغییرات افغانستان در رده‌بندی شاخص‌های کسب و کار بانک جهانی از رتبه ۱۸۳ که در سال ۲۰۱۷ میلادی بود به رتبه ۱۶۷ در سال ۲۰۱۸ میلادی ارتقا پیدا کرده‌است.
در گذشته‌ها، افغانستان در رتبه‌بندی کسب و کاراز نگاه بانک جهانی جایگاهی خوبی نداشت. این نخستین بار است که این کشور در جمع ۱۰ کشوری قرار گرفته‌است که بیشترین پیشرفت اقتصادی و کار آفرینی را داشته‌است. اکنون با اقدامات و اصلاحات جدید دولت، پروسه مالیه دهی و اخذ جواز تجارت در این کشور آسان شده‌است. انتظار می‌رود که این دست‌آوردها موجب تقویت اقتصاد و بهبود تجارت بین افغانستان در بیرون از مرزهای این کشور شود.
خودمختاری و رهایی از انحصار ترانزیت همسایگان
برای سال‌های متوالی، تجارت و ترانزیت افغانستان در انحصار کشورهای ایران و پاکستان قرار داشت که افغانستان هیچ مسیر جایگزین برای تجارتش با کشورهای دیگر نداشت این دو کشور هر از گاهی مرزهای خود را به دلیل تنش‌های سیاسی به روی تاجران افغانستان مسدود می‌کرد؛ که این دو مسیر تبدیل به ابزار فشار کشورهای همسایه شده بود که تنش‌های سیاسی و امنیتی منطقه‌ای، به خصوص بی‌اعتمادی بیش از حد میان افغانستان و پاکستان، تأثیرات ناگواری را بالای تجارت و ترانزیت افغانستان می‌گذاشت.
بسته شدن مرز پاکستان، صادرات افغانستان را کاهش داده و باعث از بین رفتن کالاهای صادراتی مانند میوه‌ها و سبزیجات می‌شد که درنتیجه قیمت مواد خوراکی به خصوص میوه جات در بازارهای افغانستان افزایش پیدا می‌کرد. به عنوان مثال، در سال ۲۰۰۸، پاکستان واردات گندم و آرد را به افغانستان محدود کرد. این محدودیت موجب افزایش چشمگیر قیمت گندم و آرد شد در آن زمان، تقریباً نیمی از آرد مصرف شده در افغانستان از پاکستان وارد می‌شد. اما افغانستان هیچ مسیر بدیلی نداشت که از آن برای وارد کردن آرد و گندم استفاده کند. بدتر از همه، پاکستان اجناس کم کیفیت را با قیمت بالا به بازرگانان افغانستان به فروش می‌رساند افغانستان هیچ کنترولی در این زمینه نداشت زیرا کاملاً وابسته به پاکستان بود.
با این حال، اصلاحات و ابتکارات اخیر این بازی را تغییر داده‌است. افغانستان تعدادی از دهلیزهای هوایی و زمینی و هم‌چنین یک بندر دریایی را باز کرده‌است که این کشور را در موقعیت بسیار خوبی برای تجارت قرار داده‌است.
به عنوان مثال در ماه جون ۲۰۱۷ میلادی، افغانستان دهلیزهوایی تجاری خود را با هند راه اندازی کرد.
در ماه نوامبر سال ۲۰۱۸، یک دهلیز هوایی میان افغانستان و چین افتتاح شد که افغانستان برای اولین بار ۲۰ تن جلغوزه را به شانگهای چین صادر کرد. انتظار می‌رود که افغانستان علاوه بر جلغوزه، سایر اقلام از جمله سبزیجات، فرش، مواد معدنی، صنایع دستی و محصولات حیوانی را نیز به چین صادر کند. از طرف دیگر ظهور چین و هند به صفت دو اقتصاد بزرگ، با رشد سریع و با یک سوم جمعیت مصرف‌کننده جهان در همسایگی افغانستان، عقد موافقتنامه‌های جدید تجارتی و فعال شدن افغانستان در سازمان‌های اقتصادی منطقه‌ای افغانستان را قادر می‌سازد تا با مدیریت خوب این فرصت‌ها سطح تجارت خود را افزایش بدهد.
افغانستان سومین دهلیز هوایی خود با اروپا را افتتاح کرد که در ماه جنوری سال ۲۰۱۹ میلادی اولین بار از مزارشریف ۵ تن میوه خشک را به لندن صادر کرد. اگرچه مقادیر اولیه کالاهای صادر شده به کشورهای خارجی کم است، اما اهمیت استراتژیک و برنامه‌های بلند مدت آن برای افغانستان بسیار مهم است. این کشور علاوه بر دهلیزهای هوایی، مسیر دریایی را در هماهنگی با هند و ایران، از طریق بندر چابهار راه اندازی کرده‌است که در درازمدت این بندر، افغانستان را قادر می‌سازد تا تجارت خود را به هند و سایر نقاط جهان گسترش دهد.
در یک حرکت استراتژیک دیگر، افغانستان در ماه دسامبر سال ۲۰۱۸ میلادی راه ترانزیتی لاجورد را افتتاح کرد که این مسیر افغانستان را قبل از عبور از دریای سیاه به ترکیه و در نهایت به اروپا، ترکمنستان، آذربایجان و گرجستان متصل می‌کند. این ابتکارات نه تنها افغانستان را با بازارهای جهانی متصل می‌کند، بلکه این کشور را از انحصار ترانزیتی کشورهای همسایه نجات می‌دهد و افغانستان را کمک می‌کند تا از فشارهای سیاسی کشورهای همسایه رهایی پیدا کند.
به عنوان مثال، پاکستان، یک بار مرز خود را با افغانستان مسدود کرده بود و اکنون کاهش حجم تجارت خود را با افغانستان تجربه می‌کند. براساس گزارش بی‌بی‌سی، حجم تجارت بین افغانستان و پاکستان از ۵ صدمیلیون دالر به ۳ صدمیلیون دالر در سال ۲۰۱۷ میلادی کاهش یافته‌است. در مقابل، افغانستان از زمان بازشدن دهلیزهای هوایی در سال ۲۰۱۷ بیش از ۱۰۰ میلیون دالر کالا صادر کرده‌است.
در نتیجه‌ای این ابتکارات زیربنایی، افغانستان دیگر، به یک مسیر ترانزیتی وابسته نیست و کشورهای همسایه هم نمی‌تواند که به خاطر فشارهای سیاسی این کشور تهدید به بستن مرزهای خود کند.
اصلاحات ساختاری
اخیراً دولت افغانستان در بخش حمل و نقل اصلاحات اداری و ساختاری را به وجود آورده‌است که در یک حکم، رئیس‌جمهور غنی، دستور ادغام پنج سازمان دولتی را داده و وزارت ترانسپورت سابق، وزارت فواید عامه، اداره هوانوردی ملکی، اداره خط آهن و ریاست ترافیک تحت عنوان وزارت ترانسپورت مدغم شده‌اند.
انتظار می‌رود که ادغام این سازمان‌ها باعث تسریع روند سرمایه‌گذاری، رفع تداخل وظیفوی، کاهش هزینه‌های اداری و افزایش عملکرد کارکنان دولتی در هر بخش شود. علاوه بر این، اصلاحات ساختاری در بخش‌های حمل و نقل باید در راستای تأمین حکومتداری خوب، نهادینه سازی اصلاح اداره عامه، تسریع روند سرمایه‌گذاری و تحقق اصل صرفه جویی در مصارف باشد.
در سال‌های اخیر، افغانستان در اصلاح بخش تجارت و حمل و نقل خود موفق بوده‌است. انتظار می‌رود که اصلاحات نظارتی، همراه با تغییرات ساختاری و سرمایه‌گذاری روی زیرساخت‌ها در آینده تجارت افغانستان با کشورهای جهان را افزایش بدهد.
منبع: یوراشیا / نویسنده: موسی شفیق / برگردان: خیرمحمد مقدسی
کد مطلب: 87932
مرجع : افغانستان ما
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل