سرطان: علائم، تشخیص و درمان

با پیشرفت روزافزون تکنولوژی پزشکی، بیماری سرطان در آینده‌ی نه‌چندان دور به‌طور کامل درمان خواهد شد. در این مطلب با انواع سرطان‌ها، روش‌های جدید درمان سرطان و دلایل ایجاد سرطان آشنا خواهید شد.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۲۳ جدی ۱۳۹۷ ساعت ۱۰:۰۶
سرطان: علائم، تشخیص و درمان
بسیاری از افراد به اشتباه تصور می‌کنند که سرطان یک بیماری است در حالیکه سرطان نوعی از بیماری است که با تغییر در ساختار طبیعی یک سلول به وجود می آید. بدن انسان از متشکل از میلیون‌ها سلول است که باعث ایجاد بافت‌هایی مانند ماهیچه‌ها، استخوان و پوست می‌شود. سلول‌ها به‌طور منظم و کنترل‌شده تکثیر می‌شوند که این کار منجر به رشد و ترمیم بافت‌های بدن می شود. اما رشد غیر عادی و بیش از حد سلول‌های غیرطبیعی، تومور نامیده می‌شود که می تواند خوش‌خیم یا بدخیم باشد.

به‌گفته‌ی سازمان بهداشت جهانی، حدود ۳۰ درصد تمام موارد سرطان‌ها قابل پیشگیری هستند. برآورد شده است که تنها ۵ الی ۱۰ درصد تمام سرطان‌ها به نقص ژن ارثی مربوط هستند و بقیه‌ی سرطان‌ها به آلاینده‌های زیست‌محیطی، عفونت‌ها و انتخاب شیوه‌ی زندگی مانند، سیگار کشیدن، رژیم غذایی نامناسب و نداشتن فعالیت فیزیکی مربوط می‌شود. بزرگ‌ترین عامل خطر ایجاد سرطان در سطح جهان که قابل پیشگیری است سیگار کشیدن و استعمال تنباکو است. سلول‌های سرطانی، سلول‌هایی غیرطبیعی هستند که به سرعت تولید مثل می‌کنند و توانایی‌شان را برای کپی شدن و رشد، حفظ می‌کنند. نتیجه‌ی این رشد بدون کنترل سلول، ایجاد توده‌های بافت یا تومور است.
تومورها همچنان به رشد ادامه می‌دهند و برخی که به عنوان تومورهای بدخیم شناخته شده اند، می‌توانند از یک محل به محل دیگر منتشر شوند. سلول‌های سرطانی از جنبه‌هایی با سلول‌های طبیعی متفاوتند. سلول‌های سرطانی، پیری بیولوژیکی را تجربه نمی‌کنند، توانایی خود را برای تقسیم شدن حفظ می‌کنند، و به سیگنال‌های پایان کار خود پاسخ نمی‌دهند. آنچه که ما به عنوان سرطان می‌شناسیم در واقع گروهی بیش از ۱۰۰ مدل بیماری مختلف است. نقطه‌ی مشترک تمامی این بیماری‌ها، رشد بی‌رویه و غیرمعمول سلول‌های بدن است. این رشد سبب از بین رفتن بافت‌های اطراف می‌شود و حتی در حالتی وخیم، طی مرحله‌ی متاستاز، این سلول‌ها به دیگر بخش‌های بدن نیز سرایت می‌کنند و رشد را در آن ناحیه ادامه می‌دهند. در ادامه به انواع تومورهای سرطانی می‌پردازیم.

تومورهای خوش‌خیم
این دسته از تومورها آهسته رشد می‌کنند و به بافت‌های دیگر تهاجم نمی‌کنند یعنی معمولا محدود به قسمت کوچکی از بدن هستند. با این حال این دسته از تومورها عمر افراد را کوتاه نمی‌کنند با درمان  به موقع قابل کنترل هستند که تنها راه درمان تومورهای خوش‌خیم جراحی است. البته دسته محدودی از تومورهای خوش‌خیم ممکن است کشنده باشند؛ در صورتی که در محل‌های خاصی به وجود بیایند و اختلال در یک اندام حیاتی ایجاد کنند ممکن است منجر به مرگ فرد شوند. اما با این حال اکثر تومورهای خوش‌خیم منجر به مرگ نمی‌شوند.

تومورهای بدخیم
اما در نقطه مقابل تومورهای خوش‌خیم، تومورهای بدخیم هستند چرا که این تومورها از ناحیه محدودی شروع به رشد می‌کنند اما به سرعت به بافت‌ها و ارگان‌های دیگر بدن تجاوز می‌کنند. بخش‌‌هایی که به‌طور طبیعی عهده‌‌دار دفاع از بدن هستند مانند سیستم ایمنی بدن ممکن است قادر به پیشگیری از تقسیم بی‌رویه نباشند. تومورهای سرطانی بدخیم ممکن است اتصال خود را با بافت تومورال از دست بدهند و از طریق جریان خون یا توسط سیستم لنفاتیک به مناطق دورتری در بدن منتقل شوند و درآنجا رشد کنند و ارگان دیگری از بدن را به سرطان مبتلا کنند. این عمل متاستاز نام دارد و زمانی رخ می‌دهد که سرطان پیشرفت کرده باشد. یکی از ترسناک‌ترین اتفاقات در مورد سرطان، پروسه‌ی متاستاز است. طی این مرحله، میلیون‌ها سلول مبتلا از تومور جدا شده و وارد رگ‌های خونی می‌شوند. در این مواقع درمان سرطان سخت‌تر خواهد شد. تومورها از سه راه مختلف می‌توانند به ارگان‌های دوردست گسترش بیابند:
از طریق بافت: سرطان به بافت نرمال مجاور حمله می‌کند.
از طریق دستگاه لنفاوی: سرطان به دستگاه لنفاوی حمله و در عروق لنفاوی حرکت می‌کند و به دیگر نقاط بدن می‌رسد.
از طریق خون: سرطان به سیاهرگ‌ها و مویرگ‌ها حمله می‌کند و همراه خون به دیگر نقاط بدن می‌رسد.

خوشبختانه، اکثر این سلول‌ها توسط سیستم ایمنی بدن از بین می‌روند اما تعداد اندکی که قادر به فرار هستند، زنده می‌مانند و از طریق رگ‌ها وارد بافت می‌شوند. در نتیجه سلول‌های عفونی می‌توانند در بخشی دیگر از بدن نیز به تخریب بپردازند. در واقع تفاوت اصلی بین این دو تومور، عدم رخ دادن پروسه‌ی متاستاز در تومورهای خوش‌خیم است. تومور خوش خیم معمولا پس از یک بار معالجه دیگر باز نمی‌گردد و از طریق جراحی نسبت به حذف آن اقدام می‌شود.  اگر سرطان پستان به استخوان‌ها گسترش یابد، سلول‌های سرطانی در استخوان در واقع سلول‌های سرطان پستان هستند، و بیمای سرطان متاستازی پستان است و سرطان استخوان نیست. 
شکل بالا متاستاز را نشان می‌دهد. متاستاز (Metastasis) به گسترش و مهاجرت سلول‌های سرطانی از یک بافت به بافت‌های دیگر، گفته می‌شود. بسته به اینکه سلول سرطانی مربوط به کدام ارگان است، سرطان نامگذاری می‌شود؛ به عنوان مثال اگر کبد آلوده شود سرطان کبد نام دارد و اگر سلول ریوی باشد، سرطان ریه، اگر سلول خون باشد، سرطان خون و غیره. سرطان‌های بدخیم به دو دسته‌ی سارکوم‌ها و کارسینوم‌ها تقسیم می‌شوند. انواع مختلفی از سرطان‌ها وجود دارند و این سرطان‌ها ممکن است در هر نوع سلول بدن ایجاد شوند. انواع سرطان‌ها معمولا به نام اندام، بافت و یا سلول‌هایی که در آنها به وجود می‌آیند، نام‌گذاری می‌شوند. رایج‌ترین نوع سرطان، سرطان پوست است. سرطان پوست در بافت اپی‌تلیال، که خارج بدن، خطوط اندام، رگ‌ها و حفره‌ها را می‌پوشاند، ایجاد می‌شود. سارکوم نوعی از سرطان است که در عضله، استخوان و بافت نرم همبند از جمله چربی، عروق خونی، عروق لنفاوی، تاندون‌ها و رباط‌ها تشکیل می‌شود. لوسمی، سرطانی است که از سلول‌های مغز استخوان که سلول‌های سفید خون را تشکیل می‌دهند، سرچشمه می‌گیرد.

لنفوم در سلول‌های سفید خون بنام لنفوسیت‌ها ایجاد می‌شود. این نوع سرطان بر سلول‌های B و سلول‌های T تأثیر می‌گذارد. سلول‌های سرطانی نسبت به سلول‌های طبیعی، از گلوکز خیلی بیشتری برای رشدشان استفاده می‌کنند. گلوکز یک قند ساده است که برای تولید انرژی، طریق تنفس سلولی مورد نیاز است. سلول‌های سرطانی با سرعت بالا از قند استفاده می‌کنند تا به تقسیم ادامه دهند. این سلول‌ها انرژی خود را تنها از طریق گلیکولیز به دست نمی‌‌آورند. گلیکولیز روند قطعه‌قطعه شدن قند برای تولید انرژی است. میتوکندری سلول‌های تومور، انرژی مورد نیاز برای به وجود آمدن رشد غیرطبیعی مرتبط با سلول‌های سرطانی را تامین می‌کند. میتوکندری یک منبع انرژی تقویت‌شده ایجاد می‌کند که همچنین باعث می‌شود سلول‌های تومور به شیمی‌درمانی مقاوم‌تر شوند.
همه‌ی ما از لقاح یک اسپرم و یک تخمک به‌وجود آمده‌ایم. چند روز بعد از لقاح و وقتی تخمک بارور می‌شود، بر اثر فرایند تقسیم سلولی توپی متشکل از چند صد سلول به‌وجود می‌آید؛ بدن ما از همین تقسیم‌های سلولی ساخته می‌شود. زمانی که به بلوغ کامل می‌رسیم، بدن ما تریلیون‌ها سلول دارد. تقسیم سلولی در بدن ما به صورت کاملا کنترل‌شده انجام می‌شود حتی بعضی از سلول‌ها عامدانه از بین می‌روند تا بدن ما صحیح شکل بگیرد. مثلا زمانی که در دوران جنینی دست‌های ما به‌وجود آمد، بعضی از سلول‌ها در فرایندی به نام خزان یاخته‌ای یا آپوپتوزیس خودکشی کردند تا فضای بین انگشت‌ها ساخته شود. این تقسیم سلولی برای رشد و نمو ما ضروری است، با این حال اگر تقسیم‌ها از کنترل خارج شوند آن زمان است که مشکل ایجاد می‌شود. سلول‌های سرطانی می‌توانند با پنهان کردن خود در میان سلول‌های سالم از سیستم ایمنی بدن اجتناب کنند.
به عنوان مثال، برخی از تومورها پروتئینی ترشح می‌کنند که به وسیله غدد لنفاوی هم ترشح می‌شوند. این پروتئین به تومور اجازه می‌دهد تا لایه‌‌‌ی بیرونی‌اش را به چیزی که شبیه بافت‌های لنفاوی است تغییر شکل دهد. این تومورها به صورت بافت سالم و نه بافت سرطانی به نظر می‌رسند. در نتیجه، سلول‌های ایمنی تومور را به عنوان یک ماده‌ی مضر تشخیص نمی‌دهند و تومور اجازه می‌یابد رشد کند و به شکل بی‌رویه در بدن گسترش یابد. سلول‌های سرطانی دیگر با مخفی شدن در محفظه‌هایی در بدن از داروهای شیمی‌درمانی دوری می‌کنند. برخی از سلول‌های لوسمی با پناه گرفتن در محفظه‌هایی در استخوان‌ها از درمان دوری می‌کنند. سرطان همان از دست رفتن کنترل سلول‌هاست. اگر بعضی از ژن‌های کنترل‌کننده‌ی تقسیم سلول‌ها مثل ژن p53 در سلولی دچار جهش شود، آن سلول سرطانی می‌شود و به صورت کنترل‌نشده شروع به تقسیم شدن می‌کند.

البته بدن ما برای یافتن این جهش‌ها ابزارهایی دارد. بعضی مکانیسم‌های بیولوژیکی در بدن ما وجود دارد که می‌تواند بیشتر سلول‌های جهش‌یافته را قبل از اینکه مشکلی برای ما به‌وجود آورند، نابود کند. به‌گفته‌ی چارلز سوانتون از انستیتوی فرانسیس کریک در انگلستان، در پس این فرایند، میلیون‌ها سال تکامل قرار دارد. این مکانیسم خیلی خوب عمل می‌کند ولی بی‌نقص هم نیست. تهدید از جانب تعداد کمی از سلول‌ها است که مکانیسم ترمیمی نمی‌تواند آن‌ها را درست کند. در طول زمان یکی از این سلول‌های افسار گسیخته می‌تواند آن‌قدر تقسیم شود که در نهایت غده‌ای متشکل از هزاران سلول را تشکیل دهد. در آخر وقتی تعداد آن‌ها به میلیاردها رسید با یک تومور مواجه می‌شویم. وقتی انباشت سلول‌ها تبدیل به تومور شد، فرد به طور کامل به سرطان مبتلا شده است.

تومور باید خارج و همه‌ی سلول‌های سرطانی در آورده شوند. حتی اگر چند سلول باقی بماند، خیلی سریع ممکن است دوباره تقسیم شوند و تومورهای جدید به‌وجود آورند. سلول‌های سرطانی دستخوش تغییراتی می‌شوند تا از دفاع‌های سیستم ایمنی اجتناب کنند، همچنین در برابر اشعه و درمان شیمی‌درمانی از خود نگهبانی کنند. برای مثال سلول‌های اپیتلیال سرطانی، از شبیه شدن به سلول‌های سالم با اشکال تعریف شده، به سمت شبیه شدن به بافت همبند سست می‌روند. توانایی تغییر شکل به غیر فعال شدن سوئیچ‌های مولکولی‌ای به نام میکرو RNAها نسبت داده می‌شود. این مولکول‌های RNA تنظیمی کوچک، توانایی تنظیم نحوه‌ی بیان ژن را دارند. هنگامی که میکرو RNAهای خاص غیرفعال می‌شوند، سلول‌های سرطانی توانایی برای تغییر شکل را به دست می‌آورند. یکی از نشانه‌های واضح سرطان افزایش سریع تشکیل عروق خونی جدید است که به عنوان رگ‌زایی شناخته می‌شود. تومورها برای رشد به مواد مغذی‌ای که به وسیله‌ی رگ‌های خونی ارایه می‌شوند، نیاز دارند.
اندوتلیوم عروق خونی هم مسئول رگ‌زایی نرمال و هم رگ‌زایی تومور است. سلول‌های سرطانی سیگنال‌هایی به سلول‌های سالم اطراف می‌فرستند و آنها را تحت تأثیر قرار می‌دهند تا عروق خونی جدیدی ایجاد کنند و سلول‌های سرطانی را تأمین کنند. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که وقتی از تشکیل عروق خونی جدید ممانعت می‌شود، رشد تومورها متوقف می‌شود. همه‌ی سلول‌های سرطانی شبیه به هم نیستند. وقتی یک سلول سرطانی تقسیم می‌شود، ممکن است دچار جهش‌های ژنتیکی جدید شود که رفتار آن را تغییر می‌دهد. به بیان دیگر، سلول سرطانی تکامل پیدا می‌کند. وقتی که سلول‌های درون یک تومور جهش پیدا می‌کنند، از نظر ژنتیکی بسیار گوناگون می‌شوند.  سلول‌های سرطانی هم درست مثل انسان‌ها، شیرها، قورباغه‌ها و باکتری‌ها در طول زمان دچار تنوع ژنتیکی می‌شوند. نمی‌توانید در یک تومور، دو سلول شبیه به هم پیدا کنیدِ در یک تومور سلول‌هایی باقی می‌مانند که سرطانی‌تر هستند. ما با شاخه‌هایی از تکامل دست و پنجه نرم می‌کنیم که تنوع را می‌سازند و تنوع باعث می‌شود تومور در برابر درمان مقاومت کند.
کد مطلب: 87650
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل