​خون رنگ، درجه سختی کار خبرنگاران در افغانستان

افغانستان از جمله کشورهایی است که خبرنگاران و فعالان رسانه در آن علاوه بر مواجهه با چالش‌های متداول همکارانشان در دیگر کشورها، سختی مضاعفی را نیز تحمل می‌کنند و علاوه بر مشکلات حقوقی، مالی، فنی و علمی، تهدیدهای جانی نیز بر این شغل سایه انداخته‌است.
تاریخ انتشار : چهارشنبه ۱۷ اسد ۱۳۹۷ ساعت ۰۹:۳۰
​خون رنگ، درجه سختی کار خبرنگاران در افغانستان
۱۷ سرطان، سالروز شهادت محمود صارمی خبرنگار ایرنا و هشت تن از دیپلمات‌های ایران است که در سال ۱۳۷۷ در شهر مزار شریف مرکز بلخ از سوی گروه طالبان کشته شدند و این روز در تقویم کشور ایران به عنوان روز خبرنگار نامگذاری شده‌است.
قانون مطبوعات در افغانستان را می‌توان سهل‌ترین قانون برای فعالیت رسانه ای در منطقه دانست که البته بعد از آن که حاکمیت متحجران طالبان با آن رویکرد ضد رسانه ای در سال ۲۰۰۱ میلادی در افغانستان سقوط کرد، مدون شد.
در این قانون فعال رسانه ای می‌تواند کار خود را بدون نیاز به دریافت مجوز اولیه شروع کند و سپس تنها با مراجعه به وزارت فرهنگ و اطلاعات که مترادف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در ایران است، مشخصات رسانه خود مانند نام مدیر مسئول و حوزه فعالیت را اعلام کند.
وضعیت فعلی افغانستان نشان می‌دهد که تنها قانون نمی‌تواند تسهیل‌کننده فعالیت فعالان خبری باشد و وجود مشکلات متعدد در روند کار خبرنگاری در افغانستان بیانگر آن است که چیزهای بیشتری نیاز است که در راس آن امنیت قرار دارد.
«مجیب خلوتگر» رئیس نهاد مدنی «نی» که نام اختصار نهاد «حمایت از رسانه‌های آزاد افغانستان» است، در گفت وگویی دربارهٔ چالش‌های پیش روی فعالان خبری در افغانستان گفت که هر چند کار رسانه در ذات خود چالش‌برانگیز است، اما در افغانستان به دلیل وضعیت ویژه ای که وجود دارد این چالش‌ها چندین برابر شده‌است.
وی افزود که طبیعت و ماهیت کار رسانه جز مشاغل سخت و خطرناک است و حتی در کشورهایی که مردم عادی آن از مصونیت و ایمنی اجتماعی بالایی برخوردار هستند، باز خبرنگاران با چالش مواجه اند و حال تصور کنید در افغانستان سختی کار چگونه است.
این فعال رسانه ای افغانستان گفت در کشورهایی که کمتر اتفاق می‌افتد شهروندان آنها از مقامات اهانت بشنوند نیز خبرنگاران گاه با اهانت و توهین مواجه می‌شوند و این موضوع نشانگر آن است که کار خبرنگاری در اصل ماهیت متفاوت و خطرناک تری نسبت به دیگر مشاغل دارد.
خلوتگر تصریح کرد: وقتی به افغانستان نگاه می‌کنیم، در حالی که برای همه شهروندان امنیت وجود ندارد طبیعی است که کار خبرنگاری ماهیتی خطرناکتر خواهد داشت.
وی برای تبیین ماهیت سختی کار خبرنگاران افغانستان تشریح کرد که مهمترین چالش در برابر جامعه رسانه ای افغانستان عدم امنیت است و یادآوری کرد در دوره موج نوین فعالیت رسانه‌ها در این کشور طی ۱۷ سال گذشته، ۹۰ خبرنگار در افغانستان کشته شده‌اند.
به گفته خلوتگر چند ماه پیش در شهر کابل در یک حمله انتحاری در منطقه بشدت محافظت شده شهر، ۹ خبرنگار در یک روز و در یک انفجار انتحاری به شهادت رسیدند و در ۱۷ سال گذشته یک هزار و ۲۵۰ مورد خشونت علیه خبرنگاران به ثبت رسیده‌است.
وی افزود: در افغانستان شاهد به آتش کشیده شدن ساختمان رسانه‌ها هستیم و سال جاری در استان «لوگر»، «پروان» و «هرات» رسانه‌ها هدف حمله قرار گرفتند و ساختمان و تجهیزات آنها در آتش سوخت.
رئیس نهاد نی از معضل مالی رسانه‌ها نیز به عنوان چالش بعدی یاد کرد و ادامه داد که در چهار سال گذشته شاهد بسته شدن بیش از ۲۰۰ رسانه بودیم، از جمله سه شبکه تلویزیون، ۱۰ ایستگاه رادیویی، سه آژانس خبری و ده‌ها روزنامه و هفته نامه در بین آنها قرار داشتند.
به گفت خلوتگر در کنار این مشکلات، تعداد کارمندان رسانه‌ها نیز بشدت کاهش یافته‌است و در چهار سال گذشته بیش از ۵۰۰ کارمند رسانه‌ها افغانستان را ترک کرده‌اند و حدود دو هزار تن دیگر نیز در داخل بیکار شده‌اند که یکی از علت‌های آن ممکن است بسته شدن رسانه‌ها به دلیل مشکلات مالی باشد و آنهایی که فعال هم هستند، حجم کار خود را کاهش داده‌اند.
به باور وی رسانه‌های افغانستان برنامه‌های تولیدی خود را کم کرده‌اند و بیشتر به نشر برنامه‌هایی می‌پردازند که در خارج از کشور از سوی دیگر رسانه‌ها تولید شده و اغلب محصولات رسانه ای کشورهای ترکیه، ایران و هند استفاده می‌شود.
خلوتگر گفت که این روند سبب شده‌است، دشواری حجم کار متداول روزانه رسانه‌ها برشانه افراد معدود باقی مانده در رسانه منتقل شود و این خود چالش دیگری بر فعالان رسانه است.
به گفته وی مشکل دسترسی به اطلاعات از دیگر چالش‌های خبرنگاران در افغانستان است، با وجود آنکه از نگاه قانون، رسانه‌های افغانستان در منطقه بهترین قانون را در اختیار دارند، اما در عمل اطلاعات در دسترس خبرنگاران قرار نمی‌گیرد.
خلوتگر از حمله مهاجمان به بیمارستان چهارصد تختخوابی ارتش به عنوان مصداق یاد کرد و افزود: در این حمله تعداد زیادی از افراد کشته و زخمی شدند اما هرگز ماهیت و چگونگی تلفات و حمله افشاء نشد و دو سال از این حادثه می‌گذرد، اما هنوز نمی‌دانیم که واقعاً در آنجا چه اتفاقی افتاد.
وی همچنین از حمله مهاجمان به مقر لشکر «۲۰۹ شاهین» در شمال افغانستان یاد کرد که در آن حادثه نیز هیچ اطلاعاتی به رسانه‌ها داده نشد و هنوز هم رسانه‌ها نمی‌دانند که چگونه مهمترین مرکز ارتش که بشدت از آن محافظت می‌شد، مورد حمله قرار گرفت.
به گفته رئیس مؤسسه نی تاکنون رسانه‌ها نتوانسته‌اند اطلاعاتی از سرنوشت میلیاردها افغانی جمع‌آوری شده از محل ۱۰ درصد عوارض شارژ سیم کارت تلفن‌های همراه به دست آورند.
خلوتگر گفت که دولت وحدت ملی نیز مشکلاتی را برای رسانه‌ها بوجود آورده‌است و به ارزش‌های حقوق بشری و آزادی بیان پایبند نیست و در بخش حمایت از رسانه‌ها کوتاهی می‌کند، بازداشت خبرنگاران افزایش یافته و تعداد کشته‌های این صنف افزایش داشته و خشونت علیه خبرنگاران هر روز بیشتر می‌شود.
رئیس نی گفت که کار به جایی رسیده‌است که شخص رئیس‌جمهوری در برنامه رسمی به خبرنگاران توهین می‌کند و در نشست خبری به خبرنگار اجازه سئوال نمی‌دهد و حال می‌توان حدس زد که خبرنگاران با وجود چنین سلوکی در میان مقامات بلندپایه با چه مشکلاتی دسته و پنجه نرم می‌کنند.
خلوتگر به برخی چالش‌های داخلی خود رسانه‌ها اشاره کرد و گفت که از طرف دیگر با چالش‌هایی در درون رسانه نیز مواجه هستیم که رابطه خبرنگار و صاحب رسانه حرفه ای نیست و صاحبان رسانه‌های خصوصی و حتی دولتی افرادی هستند که دربارهٔ کار رسانه تخصص لازم را ندارند.
وی گفت که بخش زیادی از رسانه‌های خصوصی با اهداف تجاری، حزبی یا حداقل کار نمایشی ایجاد شده‌اند که خود نقض حقوق خبرنگاران و رسانه‌ها را فراهم می‌کند.
این خبرنگار افغان گفت شاهد بوده‌است که شماری از خبرنگاران ماه‌ها حقوق خود را دریافت نکرده‌اند و صاحب امتیاز رسانه با افراد خود با خشونت رفتار کرده و حتی آنها را ضرب و شتم کرده‌اند که می‌شود از این مشکلات به عنوان معضل درون سازمانی رسانه‌ها یاد کرد.
خلوتگر که از کارکرد حرفه ای رسانه‌ها در افغانستان نیز راضی نیست، گفت که تعدادی از شاغلان رسانه، تخصص و تجربه لازم برای این فعالیت را ندارند و از بخش‌های دیگر وارد این حوزه شده‌اند که کارکرد آنها مشکلاتی را به همراه داشته‌است.
وی در تبیین اثرگذاری آزادی بیان در نزد رسانه‌ها و نقشی که در بهبود وضعیت اجتماعی، تثبیت انسجام ملی در راستای منافع ملی و نقش رسانه در اصلاح مفاسد دارد، گفت: آزادی بیان رسانه یک سکه دو رو است، رخ اول آن بازتاب چالش‌ها، مشکلات و مطالبات مردم است و رخ دیگر آن به دولت و مجریان قانون بر می‌گردد که چقدر گوش شنوا داشته باشند برای اصلاحی مبتنی بر اطلاعات منتشر شده.
وی گفت که بطور مثال یک رسانه‌ها دربارهٔ قتل یکی از رئیسان جمهوری سابق افغانستان تحقیقاتی انجام داد که در آن یک مقام دولتی متهم شده بود، اما نشر این تحقیق باعث نشد که این مقام از کارش تعلیق شود یا مورد بازپرسی قرار گیرد، بلکه بدون هیچ گونه برخوردی بی خیال به کار خود ادامه داد و این آزاد بیان بدون ابزاری قانونی برای پیگیری اصل بیان به تنهایی کافی نیست.
به گفته وی در زمان دولت وحدت ملی نام «ستون پنجم» به عنوان همکار با تروریست‌های بیرونی در داخل رواج یافته که در واقع با مخالفان دولت در حملات علیه نهادهای دولتی همکاری می‌کردند، برخی موارد ثابت شد که افرادی از مقامات بلندپایه نظامی در آن دخالت داشته‌اند اما هیچگاه از آنها بازپرسی نمی‌شود که چرا این کار را کرده‌اند.
وی رسیدگی نکردن به این چالش‌ها را عمده مشکلات فعالان رسانه دانست زیرا رسانه‌ها با این چالش‌ها روزانه مواجه اند و حجم رویدادها به حدی است که فرصت بازبینی و تعقیب یک موضوع برای اجرا یا خاتمه داستان پیدا نمی‌شود و نهادهای عدلی و قضایی هم در جریان قرار نمی‌گیرند، افرادی هستند که اجازه نمی‌دهند چنین مواردی به گوش شخصیت‌های اصلی کشور برسد و فساد به حدی گسترده‌است که رسانه‌ها آنچه را بازتاب می‌دهند، محور اصلی فساد نیست و آنها به محور اصلی دسترسی ندارند.
اما به گفته وی شهروندان افغانستان هنوز هم به رسانه‌ها اعتماد دارند و برای حل مشکلات خود به رسانه‌ها به عنوان گزینه آخر مراجعه می‌کنند، اما رسانه‌ها تاکنون نتوانسته‌اند قدرت را در این موارد پاسخ گو سازند.
خلوتگر دربارهٔ کارکرد رسانه‌ها برای تأمین منافع ملی افغانستان گفت که منافع ملی در افغانستان تعریف‌های فراوان دارد و در برخی موارد و حلقه‌های کوچک‌تر مشکلاتی وجود دارد که تعریفی واضحی از منافع ملی نداریم و همین مشکل دامن رسانه‌ها را نیز گرفته‌است.
وی افزود: رسانه‌ها و شهروندان افغان پاسداری از منافع ملی را باور دارند اما در جایی که منافع ملی تعریف ویژه ای پیدا می‌کند در آن جا اتهامات برای عدم رعایت منافع ملی که تعریفی مشخص هم ندارد، بوجود می‌آید.
وی مثال زد و گفت که در زمان نشر سرود ملی که مردم به پا می‌خیزند و یک نفر به پا نمی‌خیزد، در قانون افغانستان تعریفی نیست که این شخص کار غیرقانونی کرده‌است یا نه؟ آیا منافع ملی را نقض کرده یا نه؟ و چنین موضوعی بحث‌برانگیز می‌شود و گمانه زنی‌های فردی در این مورد شکل می‌گیرد و اتهامات پیدا می‌شود.
به باور خلوتگر هر دولتی از جمله دولت افغانستان باید منافع ملی را در حلقه‌های کوچک‌تر نیز تعریف کند تا مشخص شود که کدام کار هم راستا با منافع ملی و کدام کار خلاف منافع ملی است تا رسانه بتواند از نقض آن جلوگیری کند.
اغلب دشواری‌های کار خبرنگاران در افغانستان، شباهت زیادی به مشکلات دیگرهمکارانشان در دنیا دارد اما نگرانی از کشته شدن در انفجار و درگیری در این کشور با توجه به این که خط مرزی روشنی بین مناطق جنگی و امن وجود ندارد یا ترور توسط فرد یا افرادی که از نوشته تو خوشش نیامده است به این چالش‌ها در افغانستان رنگ خون داده‌است که این کمی ترسناک تر از عدم دریافت حقوق ماهانه است.
کد مطلب: 82838
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/cFNNPA
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل