اختلافات سرزمینی عربستان، قطر و امارات؛ بستر حوادث غیرقابل پیش بینی

روابط قطر با عربستان و امارات در یک‌ماهه گذشته شاهد اختلاف و تنش دوباره است؛ اختلافاتی که ریشه آن را در اختلاف‌های اساسی همانند اختلاف‌های مرزی میان ریاض با دوحه می‌توان بررسی کرد.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۱ سرطان ۱۳۹۶ ساعت ۱۰:۴۲
اختلافات سرزمینی عربستان، قطر و امارات؛ بستر حوادث غیرقابل پیش بینی
در روزهای گذشته شاهد بالاگرفتن مجدد تنش و اختلاف قطر با برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس هستیم. این تنش‌ها زمانی تشدید شد که ۵ خرداد امیر قطر با برخی سیاست‌های مداخله جویانه و منطقه‌ای عربستان مخالفت کرد.
عربستان، امارات، مصر و بحرین به دنبال این اختلافات و پا فشاری قطر بر مواضع خود، ۱۵ خرداد روابط دیپلماتیک خود را با قطر قطع کردند و برای از سرگیری این روابط در روزهای اخیر شروط ۱۳ گانه‌ای را مطرح کرده‌اند.
اما به نظر می‌رسد که فارغ از بازی‌های سیاسی و شرایط اقتصادی و امنیتی و نیز علل و متغیرهای داخلی و بین‌المللی دیگر که می‌توانند در اختلافات قطر با عربستان و امارات نقش داشته باشد اختلافات ارضی و مرزی میان این کشورها نیز سابقه طولانی و تاریخی در اختلافات این کشورها دارد.
بیشتر کشورهای حاشیه خلیج فارس با یکدیگر اختلافات مرزی و ارضی دارند. شاید در هیچ منطقه‌ای از جهان به اندازه خلیج فارس اختلافات مرزی و ارضی میان کشورها و بازیگران سیاسی به این درجه وجود نداشته باشد. در این منطقه نمی‌توان دو کشور را یافت که از این قاعده کلی مستثنی باشند. بیش از ۵۰ مورد اختلافات مرزی و ارضی در میان ۸ کشور خلیج فارس وجود دارد که این منطقه را تبدیل به بستری از حوادث غیرقابل پیش بینی کرده است.
ویژگی اغلب اختلافات مرزی و ارضی در میان کشورهای خلیج فارس آن است که تداوم آنها موجب بروز برخوردهای مرزی و جنگی شده است. به عبارت دیگر اختلافات مرزی و ارضی بین کشورهای خلیج فارس تنها بصورت اختلاف باقی نمانده بلکه معمولاً با برخوردهای مرزی همراه بوده است.
* اختلافات مرزی و ارضی عربستان و قطر

اختلافات مرزی عربستان و قطر شامل یک باریکه از اراضی جنوبی قطر است. در واقع اختلافات مرزی و ارضی بین دو کشور از خلیج 'سلوا' واقع در جنوب غربی قطر آغاز و تا 'خور العدید' واقع در جنوب شرقی قطر امتداد می‌یابد.
در خلیج 'سلوا' که میان این دو کشور واقع شده، ذخایر عظیم نفت و گازی وجود دارد که به دلیل مشکلات جغرافیایی موجود در خلیج فارس و وجود جزایر و موانع خاکی و صخره‌های مرجانی مذاکرات دو طرف سعودی و قطری را با مشکل مواجه کرده و یافتن راه حل حتی با وجود حسن نیت رفع مشکلات و اختلافات را غیرممکن کرده است.
اختلاف عربستان با قطر بر سر 'خور العدید' به امضای توافقنامه ۲۹ جولای ۱۹۷۴(۷ مرداد ۱۳۵۳) میان امارات متحده عربی و عربستان سعودی بازمی‌گردد. قطر به این توافقتنامه معترض است و درگیری فوق همچنان ادامه دارد. پس از امضای این توافق ریاض توانست ۲۵ کیلومتر از آب‌های خلیج خور العدید را به آب‌های منطقه‌ای خود بیافزاید این موضوع باعث شد قطر محاصره شود و به جز با عربستان سعودی با دیگر کشورها مرز زمینی نداشته باشد و در صورت بروز هرگونه اختلاف مرزی آتی با عربستان سعودی در موقعیت ضعیفی قرار گیرد.
منطقه 'خور العدید' هیچ اهمیتی نظامی یا اقتصادی ندارد و اهمیت آن به رفت و آمد کشتی‌ها کوچک به آن خلاصه می‌شود. این منطقه به دلیل طبیعت بیابانی و ساحلی بسیار زیبایش در قطر 'جواهر خلیج' نامیده می‌شود. در این منطقه ذخایر نفتی و گازی نیز وجود ندارد اما اهمیت آن به بعد سیاسی آن بازمی‌گردد، چون این منطقه راه ارتباط زمینی امارات متحده عربی و قطر به شمار می‌آید و پیوستن آن به عربستان سعودی باعث می‌شود این کشور به یکی از همسایگان قطر تبدیل شود و این کشور را از لحاظ جغرافیایی به محاصره خود درآورده و به انزوا بکشاند و برای ارتباط با امارات به عنوان مهم‌ترین شریک تجاری خود باید از خاک عربستان عبور کند. این یکی از دلایل اصلی اعتراض‌های مستمر و بی‌نتیجه قطر به این اقدام است.
به طور مثال عربستان سعودی در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱) به خاک قطر حمله کرد و پایگاه دریایی مرزی 'الخفوس' قطر را به اشغال خود درآورد که در ۱۳۰ کیلومتری دوحه قرار دارد.
این تجاوز نظامی با دخالت کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و آمریکا و حل بحران پیش آمده بین دو طرف با امضای توافقنامه مرزی در سال ۱۹۹۲ میلادی (۱۳۷۱) به پایان رسید که نتیجه آن دستیابی عربستان به مناطق استراتژیکی در قطر در قبال بازگرداندن پایگاه الخفوس به دوحه بود.
این اختلاف‌ها باعث شد که در آغاز سال ۲۰۰۵ دولت قطر تابعیت قطری حدود ۴ هزار نفر از قبیله 'بنی مره' را به اتهام دست داشتن در ناآرامی‌های سال ۱۹۹۷ لغو و تمامی دارایی‌های آنها را ضبط و آنها را از قطر اخراج کرد. شماری از ساکنان قبیله بنی مره که در این نوار مرزی جنوبی قطر زندگی می‌کردند به نواحی شرقی عربستان رفته یا در صحرا ساکن شدند. این اقدام دوحه با اعتراض عربستان به اخراج ساکنان قدیمی این منطقه روبرو و باعث تنش‌های بعدی میان عربستان و قطر در مسایل مختلف از جمله موضعگیری‌های سیاسی نیز شده است.
همچنین از دیگر نقاط محل اختلاف عربستان و قطر جزیره 'حالول' است. حالول در شرق قطر واقع شده و میدان‌های نفتی 'مَهزَم' و 'العِدّ الشَرقی' از جمله چاه‌های نفتی نزدیک به آن هستند. جزیره حالول همچنین دارای ذخایر و تأسیسات نفتی است.
عربستان با امارات نیز اختلافات مرزی دارد یکی از این موارد اختلاف بر سر منطقه بوریمی است. 'بوریمی' منطقه‌ای است، پرآب و سرسبز دارای ذخایر نفتی که در فاصله صد مایلی جنوب شرقی ابوظبی واقع شده است و چند دهکده سرسبز و مناطق آباد و نخلستان‌ها را در بر می‌گیرد.
اختلاف بر سر حاکمیت بوریمی به سال ۱۹۵۲ بازمی‌گردد که به تدریج ابعاد بین‌المللی نیز به خود گرفت. اگرچه در سال ۱۹۷۴ میلادی این اختلاف با توافقنامه‌ای که بین سه کشور منعقد شد، به ظاهر فیصله پیدا کرد، اما همواره به عنوان منبع بالقوه درگیری بین دو کشور باقی مانده است.
صرف نظر از واحه 'بوریمی' که مورد ادعای عربستان است، امارات با عمان نیز بر سر این منطقه اختلاف دارد، به عبارت دیگر سه کشور عربستان، امارات و عمان مدعی این منطقه حاصل خیز هستند؛ بنابراین علاوه بر مسایل داخلی کشورهای حاشیه خلیج فارس، دخالت کشورهای غربی و آمریکا برای نفوذ در این منطقه استراتژیک، رقابت عربستان و قطر برای نفوذ بیشتر در این مجموعه و کشورهای عربی دیگر، اختلاف ایدئولوژیک آنها با یکدیگر، اختلاف مرزی نیز یکی از اصلی‌ترین موارد اختلاف و تنش در میان این کشورها محسوب می‌شود بخصوص اینکه قطر همواره از سوی همسایه خود عربستان سعودی به لحاظ مرزی تهدید شده و توسط آن محصور شده است.
کد مطلب: 70924
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل