مصاحبه با حاجی سید محمدحسین، از بزرگان سنگلاخ

حاجی سید محمدحسین یکی از ریش‌سفیدان و بزرگان درهٔ سنگلاخ است که مصاحبهٔ زیر با او انجام شده است.
تاریخ انتشار : دوشنبه ۲۶ حوت ۱۳۸۷ ساعت ۱۰:۳۹
اشاره: حاجی سید محمدحسین یکی از ریش‌سفیدان و بزرگان درهٔ سنگلاخ است که مصاحبهٔ زیر با او انجام شده است:

سؤال - در این روزها مشکل کوچی‌ها در درهٔ ذاکر و سایر مناطق سنگلاخ مطرح است، بفرمایید که قضیهٔ کوچی‌ها از چه قرار است؟
جواب- درهٔ ذاکر، بخاطر آب و علف فراوانی که در گذشته داشت و حالا کاهش یافته است، مورد استفاده کوچی‌ها در فصل تابستان قرار می‌گرفت و در برابر آن مبلغی به عنوان «باج کوه» به ورثهٔ سیدشاه قباد ولی می‌پرداختند. این روند از قدیم تا سال‌های اخیر ادامه داشته و دارد. باج کوه و راه دادن کوچی‌ها با دام‌های‌شان در کوه‌های سنگلاخ همواره به ضرر مردم سنگلاخ بوده است. از یک طرف علف‌ها و بوته‌های کوه‌ها توسط دام‌های کوچی‌ها بی‌وقفه در طی سالیان دراز ریشه کن شده تا جایی که امروز مردم سنگلاخ نمی‌توانند مانند گذشته از کوه‌های شان خار و بوته برای سوخت به دست آورند، و از سوی دیگر دام‌های کوچیان با علف زدایی و خاکی ساختن کوه‌ها زمینهٔ سیلاب‌های ویران کنی را فراهم ساختند که تاکنون چندین بار مزارع، باغ‌ها، راه‌ها و خانه‌های مردم سنگلاخ را کاملاً از بین برده و به سنگ‌زار تبدیل کرده است.
در سال ۱۳۵۳ در دوران ریاست جمهوری داوودخان که مردم از خسارات وارد شده توسط کوچی‌ها به ستوه آمده و تصمیم گرفتند که دیگر آنها را به کوهای سنگلاخ راه ندهند، ولسوال/فرماندار میدان با استفاده از نیروهای مسلح دولتی کوچی‌ها را به زور وارد سنگلاخ کرد و ۱۲ نفر از معترضین را لت و کوب نمود و به زندان انداخت. مردم سنگلاخ، به والی ولایت میدان وردک شکایت کردند، اما والی، در سال ۱۳۵۴ از کوچی‌ها حمایت نمود و بخش بزرگ و مناطق پرآب و علف ذاکر را به زور در اختیار کوچی‌ها قرار داد. مردم سنگلاخ این فیصلهٔ والی را نپذیرفتند.

سوال- گفته می‌شود که سنگلاخ و کوه‌های آن مستعد پرورش انواع گیاهان دارویی و غیر دارویی خوراکی، خارها، بوته‌ها و علف‌ها می‌باشد، این وضع در حال حاضر چطور است؟
جواب- این ظرفیت به خاطر استفادهٔ نامناسب به مرور زمان از بین رفته و آنچه که باقی مانده است نه مردم سنگلاخ، بلکه قبیله‌های مختلف از ارغنده، میدان و جلال‌آباد که در مناطق خودشان زمیندار هستند بنام کوچی مورد استفاده قرار می‌دهند. حتی مردم وند و قتندر از شمال سنگلاخ، کوه‌های خودشان را قوریغ کرده‌اند و مواد سوخت خود را از خارها و بوته‌های هلمند و کوه‌های سنگلاخ تهیه می‌کنند.
مرسوم است که برای حفظ و تقویت علف‌ها، بوته‌ها و خارهای کوه به مدت چندسال از آن کوه استفاده نمی‌کنند و متخلف مجازات می‎شود. کوچی‌ها در سه ماه تابستان، در کوه‌های سنگلاخ دامداری می‌کنند، در حالی که برخی اهالی خود سنگلاخ از تأمین علوفهٔ حتی یک گاو یا چند گوسفند عاجزند.

سوال- راجع به مردم و ساکنان درهٔ سنگلاخ سخن بگویید.
جواب- در حال حاضر سادات حسینی نسب از اولادهٔ سیدشاه قبادولی (ره) اکثریت قاطع مردم سنگلاخ را در داخل و خارج از این دره تشکیل می‌دهند. علاوه بر سادات حسینی، یک طایفهٔ کوچک سادات بنام اولاد شاه خیرالله و چند طایفهٔ کوچک از هزاره‌های سنگلاخ در داخل و خارج از این دره زندگی می‌کنند. هم‌چنین طایهٔ کوچکی از سادات حسینی از اولادهٔ شاه صالح برادر شاه قباد نیز در سنگلاخ هستند.
سادات سنگلاخ در گذشته با وجود جمعیت کم، تنگی معیشت و خشونت طبیعت، در سطح ملی و منطقه‌ای خدمت کرده‌اند. چنان‌که شاه محبت خان، شاه نوازخان، شاه نعیم خان، سید میر و برخی دیگر از اعقاب آنها در حکومت‌های وقت مسئولیت داشته قاضی و حاکم بوده‌اند.

راجع به سید شاه قباد و روابط سادات سنگلاخ با مردم جلریز چه می‌دانید؟
جواب- سید شاه قباد ولی که فقیه و مجتهد بوده است، در ترویج فقه جعفری و آیین تشیع نقش بارزی داشته و بخاطر تقوا و فضیلت اخلاقی در زندگی و مرگ مورد رجوع مسلمانان معتقد اعم از شیعه و سنی بوده است. مردان و زنان پشتون از میدان، وردک و حتی مشرقی همه ساله به زیارت سید شاه قباد می‌آمدند که این رفت و آمد در دهه‌های اخیر بخاطر عدم امنیت و تبلیغات سلفی‌ها و تکفیری‌ها کم شده است.
مردم جلریز و میدان با سادات سنگلاخ به اصطلاح مرده و زنده هم داشتند و در مجالس فاتحه و عروسی یکدیگر شرکت می‎کردند. حکایت طنزی از شیرینی این روابط وجود دارد. می‌گویند وقتی ملک ظفرخان از بزرگان جلریز وفات کرد، عده‎ای ریش‌سفیدان و بزرگان سنگلاخ جهت تسلیت گویی در مراسم ختم وی شرکت کردند. در این میان شخصی بنام سیدمحمدعلم که طبع شعر داشت، به شوخی شعری سرود به این مضمون:
شمر به دوزخ دوید / گفت به گوش یزید
مژده به مروان دهید / ملک ظفرخان رسید
بخاطر همین روابط خوب بود که بزرگان سنگلاخ از مردم هزاره‌جات که از طریق درهٔ میدان به کابل می‌رفتند و در مسیر راه در جلریز و سایر مناطق میدان غارت و اذیت می‌شدند، می‌توانستند دفاع کنند. به اساس حکایت ریش سفیدان، سنگلاخی‌ها چند بار به جلریز و میدان لشکر کشیده و مال و جان هزاره‌ها را از چنگ غارت گران نجات داده‌اند.
مردم سنگلاخ هیچگاه از خدمت عسکری زیر پرچم ملی سرباز نزده و در جنگ‌های افغانستان با انگلیس برای کسب استقلال جنگیده‌اند، همان طوری که در زمان جهاد و حضور نیروهای شوروی سابق در این کشور بیشترین خسارات و تلفات را بخاطر شرکت فعال در جنگ متحمل شدند.

سوال- در دورهٔ جهاد و مقاومت درهٔ سنگلاخ چگونه مرکز رفت و آمد مجاهدین قرار گرفت؟
جواب- در دوران موسوم به جهاد و جنگ‌های داخلی افغانستان، از سال ۱۳۵۸ تا ۱۳۷۵ بار دیگر مسیرهای عبور و مرور کاروان‌های مجاهدین افغانستانی از طریق درهٔ سنگلاخ احیا شد. کاروان‌ها و دسته‌های مجاهدین از مناطق مختلف این دره رفت و آمد می‌کردند. مهمترین مسیرهای رفت و آمد دسته‎های مجاهدین از طریق درهٔ سنگلاخ عبارت بودند از: مسیر درهٔ ذاکر به دره‌های پغمان، مسیر چپ دره به قتندر، مسیر راقول و ترکرمنج به درهٔ هلمند، درهٔ سرخ، درهٔ ترکمن، بهسود؛ و مسیرهای درهٔ آهنگران، لکلک‌خانه و درشودیار، به ترتیب به درهٔ زیارت و کهنه خمار در درهٔ میدان.
کد مطلب: 6681
لينک کوتاه خبر: https://goo.gl/t2iqVA
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل