۱
 
مصاحبه با استاد دانشگاه هرات به بهانه سالروز اشغال افغانستان (۲)

تمنا: افغانستان «هارتلند» جهانی است

فرامرز تمنا استاد دانشگاه هرات گفت: افغانستان «هارتلند» جهانی است و تسلط هر کدام از کشورها می‌تواند زمینه دستیابی به منابع اقتصادی منطقه، منافع ژئواستراتژیک و منافع درازمدت سیاسی را فراهم کند و این فرصتی برای آمریکا و ناتو است.
تاریخ انتشار : شنبه ۲۷ میزان ۱۳۸۷ ساعت ۱۰:۰۰
تمنا: افغانستان «هارتلند» جهانی است
* سئوال: تا چه زمانی تفکر طالبانی در افغانستان حضور خواهد داشت و در صورت ادامه این روند آیا این احتمال وجود دارد که یک بار دیگر طالبان بر سر قدرت بیاید و دوباره همان قضایای قبل تکرار شود؟ و چگونه می‌توان این تفکر را از بین برد؟
- تمنا: این تفکر با افزایش معرفت از بین خواهد رفت. در حال حاضر گروه‌هایی در افغانستان هستند که مدارس را در جنوب افغانستان به آتش می‌کشند، معلمین به گروگان گرفته می‌شوند و در کلاس‌های دانشگاه بمب گذاشته می‌شود.
اینها زمینه‌هایی است که از گسترش دانش و معرفت در افغانستان جلوگیری می‌کند. طبیعتاً هر چه دانش امروزی در افغانستان کمتر گسترش یابد زمینه بروز تفکرات دینی متصلب و متعصب بیشتر خواهد شد.
در طرح خاورمیانه بزرگ آمریکا در افغانستان سه عرصه مطرح است، بازسازی سیاسی، اقتصادی و بازسازی علمی و آموزشی.
در بحث علمی و آموزشی کارهای خیلی خوبی صورت گرفته و کشورهای همسایه به ویژه جمهوری اسلامی ایران در روند بازسازی سیستم آموزش و پرورش و معارف افغانستان و بازسازی دانشگاه‌ها و نظام علمی کشورمان خیلی سرمایه‌گذاری کردند و کشورهای غربی نیز بورسیه‌های زیادی اعطا کردند. این موارد کم‌کم می‌تواند گسترش تفکر بنیادگرایی در افغانستان را کاهش دهد ولی زمان‌بر است، به ویژه در مناطق جنوبی افغانستان با توجه به نفوذی که احزاب اسلام‌گرای پاکستانی دارند و مدارس دینی فراوانی که در آن جا وجود دارد، تصور می‌شود روند گسترش دانش معاصر کندتر انجام شود.
همان‌طور که گفتم این فرهنگ ریشه در بافت اجتماعی افغانستان دارد. ما الان در افغانستان افرادی را داریم حتی در گروه‌های نزدیک به دستگاه اجرایی دولت که کراوات می‌زنند ولی تفکر طالبانی دارند. برخی از آنها از غرب آمده‌اند ولی بسیار تعصب قومی دارند. علیرغم اینکه در غرب جزو انجمن‌های لیبرال مروج دموکراسی بوده‌اند ولی معتقد به پشتون گرایی بسیار افراطی هستند.
این به بافتارشناسی اجتماعی افغانستان برمی‌گردد که چرا یک استاد دانشگاه که در غرب زندگی کرده و به دانشجویان خودش دموکراسی درس می‌داده و جزو چهره‌های مطرح در عرصه علمی و دانشگاهی بوده پس از بازگشت به افغانستان به یکی از فاشیست‌ترین احزاب پشتون‌گرا تمایل می‌یابد، حتی در سمت‌های اجرایی آن احزاب قرار می‌گیرد و می‌بینید قشر روشنفکر افغانستان هم که از غرب بازگشته، حضورش در افغانستان و جایگاهش در معادلات سیاسی را بر اساس قومیت و زبان بنیان می‌گذارد. این موارد باعث تقویت طالبانیسم می‌شود.
اگر طالبان در افغانستان هم نباشد، طالبانیسم وجود خواهد داشت به دلیل تعصباتی که وجود دارد و عمقی که اینها در بافتار فرهنگی و اجتماعی کشور دارند.
به اعتقاد من کشورهای همسایه می‌توانند در نوسازی فرهنگی افغانستان و گسترش فرهنگ دینی نوین و اصیل و مبتنی بر باورهای روشنفکری دینی مؤثر باشند به ویژه جمهوری اسلامی ایران با توجه به زبان، فرهنگ و تاریخ مشترک می‌تواند نقش آفرینی کند، چنان‌که تاکنون نیز نقش آفرینی کرده ولی راضی کننده نبوده‌است.
توقع مردم افغانستان از جمهوری اسلامی ایران بیشتر بوده و امیدوارم به آن توقع پاسخ داده شود.

* سئوال: نظر شما در خصوص قدرت گرفتن دوباره طالبان در افغانستان چیست؟
- تمنا: به نظرم با توجه به حضور آمریکا و ناتو در افغانستان، قدرت گرفتن دوباره طالبان بسیار بعید به نظر می‌رسد. تنها احتمالی که وجود دارد این است که جنبش‌های نظامی به حرکت‌های سیاسی و اجتماعی تبدیل شوند همان گونه که در عراق شاهد بودیم.
به نظر من شاید تفکیکی بین طالبان صورت گیرد. چنانچه قبلاً هم بحثی در خصوص طالبان «میانه‌رو» و «تندرو» مطرح بود. ناتو و آمریکا علاقمند هستند گروه‌هایی از طالبان را تحت نام میانه‌رو وارد رقابت‌های سیاسی افغانستان کنند.
این اقدام از دو جنبه برای آنها خوب است. یکی اینکه دستاوردی سیاسی برای آنها برشمرده می‌شود و می‌گویند قسمتی از طالبان وارد عرصه کارزار سیاسی و رقابت‌های انتخاباتی شدند و در پارلمان حضور دارند و دیگر اینکه هزینه‌های نظامی آنها را کاهش می‌دهد.
در این شک نیست که در سال‌های گذشته هزینه‌های نظامی آمریکا در افغانستان بسیار افزایش یافته و این برای آمریکایی‌ها و حتی برای ناتو خوشایند نیست؛ ولی اینکه دوباره طالبان مثل گذشته به قدرت برسد و نظام طالبانی در افغانستان حاکم شود بسیار بعید به نظر می‌رسد.
البته اوضاع افغانستان در طول پنج سال آینده نیز کج‌دار و مریز خواهد ماند و بخش‌هایی از طالبان با دولت در تعامل و قسمت‌هایی در ستیز با دولت خواهند بود. ناتو و آمریکا حضور خواهند داشت، ولی حاکم شدن نظام طالبانی و دولت طالبانی در افغانستان بسیار بعید خواهد بود.

* سئوال: فکر می‌کنید راه‌حل نظامی برای مقابله با طالبان راهکار مناسبی است؟
- تمنا: راه‌حل نظامی در صورتی که درست بوده و با هدف امحای طالبان باشد، راه‌حل خوبی است. به هرحال زبان گفتمان در بین آنها (طالبان) وجود ندارد. شما نمی‌توانید با کسی که به گفتمان باور ندارد به گفتگو بنشینید.
با کسی که با زبان جنگ می‌خواهد صحبت کند باید با زبان جنگ صحبت کرد. طالبان گفتمان نظامی دارد یعنی اهل «دیالوگ» نیست اهل «مونولوگ» است و با تفنگ.
بحث این است که در این مبارزه چقدر صداقت وجود داشته باشد.
در این‌جا یک طنز سیاسی وجود دارد. برآورد شده تعداد طالبان حدود ۲۰ هزار نفر است با تسلیحات بسیار ابتدایی نظامی و با عدم بهره‌گیری از فناوری‌های نظامی و تکنیک‌های جنگ مدرن و استفاده از دانش نظامی. طالبان ۲۰ هزار نیروی غیرمتخصص مسلح به صورت ضعیف و چریک هستند که از حمایت عمده‌ای در داخل افغانستان برخوردار نیستند. در مقابل آنها بیش از ۵۰ هزار نیروی مجهز به تکنولوژی روز نظامی از ایالات متحده و ناتو، ۱۲ هزار نیروی مستقل ضد شورش آمریکا که زیر چتر ناتو و ایساف نیستند، حدود ۸۰ الی ۹۰ هزار نفر ارتش و پلیس ملی افغانستان و بیش از ۲۶ میلیون جمعیت افغانستان که به لحاظ فکری موافق با حضور و نوع باورهای سلطه طلبانه فرهنگی طالبان در افغانستان نیستند، قرار دارند.
این ۲۰ هزار نفر این همه را به گروگان گرفته‌اند، این یک طنز سیاسی است و نشان می‌دهد که در این مبارزه جدیتی وجود ندارد. معتقدم اهدافی فراتر از تروریسم مدنظر آمریکاست.

* سئوال: این اهداف چیست؟ آیا می‌خواهد ایران را از این طریق کنترل کند؟
- تمنا: یکی از ابعاد آن، ایران است، تصور نمی‌کنم عمده‌ترین آن ایران باشد. افغانستان دارای یک موقعیت ژئواستراتژیک خوبی است.
بافت قدرت جهانی در قرن آینده مبتنی بر حضور سلسله مراتبی چندین قدرت دیگر در کنار ایالات متحده است. چین، روسیه و هند در حال افزایش قدرت خود هستند. هند در عرصه تکنولوژی IT ید بسیار طولایی دارد و توانمندی‌های نظامی آن افزایش یافته‌است. آمریکا نیز برای تأمین انرژی خود نیازمند منطقه آسیای مرکزی است، چرا که این منطقه سرشار از انرژی است.
علاوه بر آن منطقه خاورمیانه و آسیای میانه بالقوه آمادگی رشد بنیادگرایی را دارند. این مناطق از لحاظ ژئواکونومیک، ژئوپولتیک و ایدئولوژیک از اهمیت برخوردارند. از لحاظ ژئواکونومیک این مناطق دارای منابع انرژی عظیمی هستند که صحنه رقابت‌های اقتصادی بین آمریکا، چین، روسیه و هند می‌باشد.
در واقع آمریکا و ناتو هیچ زمان چنین فرصتی به دست نمی‌آورند که در این منطقه حضور داشته باشند و حضور آنها در افغانستان این فرصت را در اختیار آنها قرار می‌دهد و مبارزه با تروریسم بهانه‌ای برای حضور آنها در این منطقه است و نمی‌خواهند این بهانه را از دست بدهند. یعنی اگر محو القاعده، طالبان و تروریسم در افغانستان صورت بگیرد، دیگر توجیهی برای حضور آمریکا و ناتو در افغانستان وجود ندارد.

* سئوال: یعنی خودشان وضعیت را کج دار و مریز نگه می‌دارند تا در افغانستان حضور داشته باشند.
- تمنا: به اعتقاد من آمریکا و ناتو علاقمند به مبارزه و تضعیف تروریسم در افغانستان هستند، نه علاقمند به محو تروریسم در افغانستان، زیرا اهدافی فراتر از مبارزه با تروریسم وجود دارد و آن اهدافی است که در چارچوب استراتژی امنیت ملی آمریکا در قرن ۲۱ ذکر شده و در آنجا افغانستان به عنوان یکی از کلیدی‌ترین مناطق عنوان شده‌است.
افغانستان «هارتلند» جهانی است و تسلط هر کدام از کشورها می‌تواند زمینه دستیابی به منابع اقتصادی منطقه، منافع ژئواستراتژیک و منافع درازمدت سیاسی را فراهم کند و این فرصتی برای آمریکا و ناتو است. به ویژه که روسیه، چین و هند در حال بازسازی قدرت خود هستند. ایران به سمت هسته‌ای شدن در حرکت است و امنیت هسته‌ای پاکستان هم به دلیل تعارضات داخلی و احتمال قدرت گرفتن بنیادگراهای اسلامی در خطر است.
اینها عواملی است که علاقمندی آمریکا به تداوم حضور در منطقه را نشان می‌دهد.
با توجه به تجهیزات گسترده نظامی و تجهیزات ماهواره‌ای که حتی یک متر مربع روی زمین را نشان می‌دهد به نظر شما تشخیص داده نمی‌شود که بن لادن در کجای جهان حضور دارد؟ یا زمانی که موشک‌های کروز با اختلاف یک متر به هدف اصابت می‌کند امکان ندارد که مناطق فرماندهی طالبان و القاعده را مورد اصابت قرار دهند؟

* سئوال: شما عنوان کردید که ایران، چین و روسیه آن گونه که باید و شاید در مبارزه با تروریسم همکاری نکردند و این در حالی است که ایران در مبارزه با تروریسم و سقوط طالبان همکاری زیادی با آمریکا انجام داد.
- تمنا: در این شکی نیست که عزم بین‌المللی در وهله اول همراه ایالات متحده آمریکا بود و طبق منشور ملل متحد و حق دفاع مشروع و تصویب شورای امنیت حضور آمریکا در مبارزه با تروریسم در افغانستان یک مشروعیت بین‌المللی کسب کرده بود. جمهوری اسلامی ایران در بدو امر نمی‌توانست مخالف مصوبات مشروع سازمان ملل باشد، به همان دلیل ایران در مقطع اول همکاری کرد (حتی اگر این همکاری در رسانه‌ها افشا نشده باشد) و در مبارزه با تروریسم همنوایی نمود.
اما یقین داشته باشید که اگر این همکاری در سال‌های بعد هم به صورت جدی ادامه می‌یافت، مثلاً نیروهای ایرانی در مبارزه با تروریسم در افغانستان حضور می‌داشتند یا تعارضات بعدی که بین ایران و آمریکا ایجاد شد روابط دو کشور را خدشه دار نمی‌ساخت و مانع از حضور مثبت‌تر ایران در افغانستان نمی‌شد به نظر من موفقیت آمریکا در مبارزه با تروریسم بیشتر می‌شد.
از دیگر سو مواردی چون ایجاد پایگاه‌های نظامی آمریکا در ازبکستان و بعداً در ترکمنستان یا ایجاد سپر دفاع موشکی در چک یا پایگاه در لهستان و مناقشات روسیه با گرجستان در مورد اوستیای جنوبی در روابط روسیه با آمریکا و ناتو خدشه وارد کرد. روس‌ها دیگر علاقمند نبودند در مبارزه با تروریسم با آمریکا همنوا باشند. در صورتی که بهترین راه ارسال تجهیزات نظامی آمریکا و ناتو در افغانستان می‌توانست از روسیه بگذرد.
علاوه بر این، تنش‌های چین و آمریکا به لحاظ اقتصادی طی سال‌های گذشته بیشتر شده‌است.
اگر این سه قدرت منطقه‌ای بیشتر با آمریکا هماهنگ بودند با توجه به اینکه حضور آنها در منطقه مسجل‌تر از حضور آمریکاست و توانمندی نفوذ آنها در احزاب داخلی افغانستان نیز بیشتر است، پیروزی آمریکا در مبارزه با تروریسم محتمل‌تر بود.

* سئوال: آیا فکر نمی‌کنید آمریکا خودش نمی‌خواست این قدرت‌ها مداخله کنند و می‌خواست تنها خودش حضور داشته باشد و این قدرت‌ها کنار بروند؟
- تمنا: موانعی فراتر از افغانستان در این میان بوده‌است. یعنی اگر افغانستان هم نمی‌بود سپر دفاع موشکی بود، اگر افغانستان نمی‌بود مشکلات هسته‌ای ایران بود، رقابت‌های اقتصادی آمریکا و چین هم بود. از دیگر سو تنش‌هایی که بین هند و پاکستان وجود دارد باعث شد هند نقش مثبتی در مبارزه با تروریسم در افغانستان نداشته باشد و پاکستان هم عزم جدی و صداقت در مبارزه با تروریسم نداشت.

* سئوال: به غیر از این مواردی که برشمردید آیا آمریکا خود موانعی ایجاد نمی‌کرد که این کشورها حضور نداشته باشند؟
- تمنا: من تصور نمی‌کنم. اگر مسئله افغانستان هم پیش نمی‌آمد باز هم این مسائل بین این سه قدرت رخ می‌داد.

* سئوال: فکر نمی‌کنید این کشورها به خاطر عملکردهای آمریکا به‌طور خیلی فعال وارد کارزار نشدند؟
- تمنا: فکر نمی‌کنم.
کد مطلب: 5063
 


 
parisa rahimi
۱۳۸۷-۰۷-۲۷ ۱۰:۰۰:۰۰
سلام من یک دختر افغان هستم که در ایران زندگی می کنم در کنکور دانشگاه ایران قبول شدم و رتبه اوردم ولی دولت ایران اجازه ثبت نام و ورود به دانشگاه را به من نمی دهد خواهش می کمکم کنید .با تشکر (1692)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل