۴
 

بابا رحیم مشرب

تاریخ انتشار : شنبه ۲۷ عقرب ۱۳۹۱ ساعت ۱۱:۵۱
بابا رحیم مشرب
«بابا رحیم مشرب» شاعر؛ عالم، صوفی، فیلسوف در سال ۱۶۵۳ ه.ش در ولایت سمنگان تولد یافته و در سال ۱۷۱۱ به اساس دسایس ملاهای متعصب و کوردل با حکم محمود خان در ولایت بلخ به دار آویخته شده و در کنار قبر «جوانمرد قصاب» دفن گردیده و سپس جسد وی را به شهر اشکمش ولایت تخار انتقال یافته که اکنون زیارتگاه خاص و عام است.
شب نشینی‌های مشرب‌خوانی با اجرای دنبوره در مهمانخانه‌ها به شکل دسته‌جمعی که در افغانستان آن‌را «جهر» می‌گویند شب‌های زمستان دربار خلیفه‌های طریقه‌ی قادریه را روز می‌کند. بابا رحیم مشرب غزلسرای معروف و محبوب فارسی و ازبکی است و علاقمندان زیاد بین مردمان آسیای میانه و افغانستان دارد. در مناطقی که مشرب خوانی مروج است معلم‌های خانگی، مساجد و مدارس، دیوان مشرب را بعد از اتمام پنج سوره و قرآن به حیث کتاب درسی می‌خوانند و سواد را از آن می‌آموزند؛ و بیشتر غزلیات و اشعار آن در سینه‌ها از نسل به نسلی در قالب حافظه قرار می‌گرفته است.
در مناطق ازبک‌نشین آسیای میانه به‌خصوص ولایات: نمنگان، اندیجان، فرغانه و قوقان ازبکستان، اوش و جلال‌آباد قرقیزستان، چمنت و ترکستان قزاقستان و ولایات: جوزجان، سرپل، فاریاب، تخار، قندوزو سمنگان افغانستان به مشرب مقام ولی و صاحب کرامت داده، آن‌را شاه مشرب، بابا مشرب و بعضاً «مشرب دیوانه» می‌گویند و در دعاهای خود از خداوند از برکت روح بابا مشرب طلب مدد می‌نمایند.
شاه مشرب در اشعار خود ملاهای کمدان و شاهان ظالم و حکام بی‌کاره را به به زبان شعر به سنگ انتقاد کوبیده و عمال زشت و مردم فریبی آن‌ها را عیان ساخته و محبوبیت بین مردمش کمایی می‌کرده است و هر شعر آن در ذهن و زبان مردم قرار داشته است.
روشنگری بابه مشرب که ذهنیت‌های توده‌ها و مردم را بیداری می‌داده، هدف کین ملاهای متعصب و شاهان ستمگر قرار می‌گرفته است. بناً آن‌را به کفر می‌گیرند و چون منصور به دار می‌آویزند و در همان جا در پهلوی قبر جهان‌مرد قصاب در بلخ دفن می‌کنند؛ و سپس جنازه شاعر مبارز و عدالتخواه شاه مشرب توسط مریدانش به شهر اشکامش ولایت تخار انتقال یافته دفن شده است. زیارتگاه بابا مشرب در مزار شریف پهلوی قبر جوانمرد قصاب، در شهر اشکمش ولایت تخار و در دها پارک و جاده و موسسات عالی اوزبیکستان تندیس شاه مشرب گذاشته شده است که ارادتمندان آن برای وی دعا می‌کنند و ادای احترام می‌نمایند.
در سرزمین ما ترکان فارسی‌گو مثل: مولانا جلال الدین بلخی صائب تبریزی، عبدالرحمان جامی، علی‌شیر نوایی، میرزا عبدالقادر بیدل، مقام ارجمند داردند درسده‌های اخیر حکومت به زبان ترکی و ازبکی توجه کمتر نمودند با ساختن مکاتب غیر ترکی و ازبکی در مناطق ترک و ازبک‌نشین تقریباً رسم‌الخط آن‌ها را از میان بردند و هر آن‌چه از اشعار ترکی و ازبکی به جا مانده بود از میان رفته است.
عشق مفرط ترکی و ازبکی‌زبانان به زبان، ادبیات و فرهنگ خودشان بوده که آن‌ها را دولت‌های مستبد و شاهان ستمگر از این نعمت خداداد محروم ساخته‌اند. در سال ۱۹۹۱ انجمن فرهنگی علیشیر نوایی در ولایت بلخ ۳۵۰ سالک شاعر و عالم بی‌بدیل ازبکی و فارسی‌گو علامه بابا رحیم مشرب را تجلیل نموده و مجموعه‌ی شعر وی را به نام «گزیده‌ای از اشعار مشرب» به زبان‌های ازبکی و دری به چاپ رساندند.

امان معاشر


نمونه‌ی شعر فارسی مشرت:
 «آنانکه طلـبکـار خـدائید خـدائید» ،
بیرون زشما نیست، شمائید شمائید
مشرب
اناالحـق‌گـوی ایجـادم، تجـلّـی پـرور عشقم
مدام از خون منصورم می‌ی در ساغر عشقم
نه از کفـرم تمـنّایی، نـه از اسلامـم امـیدی
ندانـم کعـبه و بتخــانه از هـم، کـافـر عشقم
مشرب



مشرب شعرلریدن نمونه:
اؤتر
اگر عاشقلیغیم ائتسم، کویوب جان و جهان اؤرتر.
بوعشق سیرّین بیان ایتسم، تقی اول خانمان اؤرتر.
کیشیگه عشق اؤتیدین زرهی یتسه، بؤلور گریان.
بؤلوب بی‌صبر و بی‌طاقت، یوره ک بغری چنان اررتر.
نیچوک طاقت قیلی، بودرد إیله بؤلوب حیران.
غمیم باشقه، الم باشقه، یوره گیمنی فغان اؤرتر.
می‌ن بی‌خانمان تینمی کویوب هردم فراقینگده.
 «نگارا» دیب آتین ائتسمکی، شوقینگدین زبان اؤرتر.
قیو تیل بیرله، ای جانا، سینینگ وصفینگ بیان ائله ی.
تیلیم لال و کؤزیم گریان، سؤنگکلرنی نهان اؤرتر.
نه قتتیغ کون ایکن، دلر، وصالینگدین جدا بؤلماق.
می‌نینگ آهیم اؤتیغه بول زمین و آسمان اؤرتر.
یوره کده درد و غم قت- قتکی، می‌نده قالمه دی طاقت.
اگر بو زرّه سین بول وقت دیسم، عشقی بیان اؤرتر.
بود رد إیله خراب اؤلدوم کیلیب حالیمنی سؤزمهٔ سن.
اونیم چیقسه یوره کدین بو تن و جان، اوستخوان اؤرتر.
بو مشرب دردینی، جاناکی، هیچ کیم باشیغه سالمه.
اگــــر محشـــــرده آه اورســـم، بهشت جاویدان اؤرتر.
خواه إینان، خواه إینانمه.
سین سن سیوریم خواه إینان، خواه إینانمه.
قانــــدور جگریم خواه إینان، خواه إینانمه.
غـــم شـــامی فراقینگده کباب ایتتی فلکنی.
آه سحریـــــم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.
ناگاه سری زلفین ساری بؤلدیم سینگه مایل.
ای تـــاج سریــــم خــواه إینان، خواه إینانمه.
لعلینگ غمیدین کؤنگلوم ایرور غنچه کبی قان.
گل برگ‌تریم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.
زهر غم هجرینگ مینی اؤلدیرغه لی یتتی.
ای لب شکــــریم خــواه إینان، خواه إینانمه.
مشرب بؤلوبان کویونگده چون برق تجللی.
قالمی اثـــریم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.
عاشق
ملک سن یا بشرسن یا حور غلمان سن بیلیب بؤلمس.
بو لطف و بو نزاکت بیرله سیندین ائریلیب بؤلمس.
عجب بی‌رحم دلبرسن، عجب شوخ ستمگرسن.
چراغ حسن روینگدین کؤنگولنی هم اوزوب بؤلمس.
یوزونگ نینگ آفتابینی کؤروب حیران بؤلوب قالدیم.
فلککه قؤل اوزاتیب، شمس انورنی آلیب بؤلمس.
یوزونگ مثل قیزیل گلدور، کؤنگول جون بلبل شیدا.
بو گلنینگ عشقیدین بلبل چمندین ائریلیب بؤلمس.
کیل، ای مشرب، اگرعاشق بؤلوب سن بؤلمه غیل غافل.
بو غفلت اویقوسیدین، ای یارانلر، اویغانیب بؤلمس.
کد مطلب: 19605
 


 
محمدکاظم امینی
Afghanistan
۱۳۹۴-۰۷-۲۲ ۱۰:۱۱:۰۷
نبشتۀ مندرح در این صفحه را دررابطه شخصیت باباعبدالرحیم مشرب خواندم،خوب بودمنتها درمورد زادگاه وی که(سمنگان)تذکریافته بایدگفت که(نمنگان)است یعنی ازشهرهای مشهورترکستان آنرورگاروهم اکنون ازشهرهای اوزبیکستان، معروفترین اثروی که دربین مردم عوام دست بدست میگرددودستخوش تحریف وحعلهایی نیزشده اثر«قصه شاه مشرب»با دیوان مشرب است،درافعانستان نیزاین اثر3-4 بارتجدیدچاپ شده منتها بدون تخقیق وتصحیح،دیوان کامل وی به الفبای کریل بتام(مهربانیم قدیه سن؟)دراوزبیکستان نشرگردیده بزرگنرین اثرئی(مبداءنور)نام داردکه به اقتقای (مثتوی معنوی)سروده باآنکه تاحال این اثرمنسوب به وبست وبنده ازچندسال بدینسو مصروف تحقیق وتصحیح آن استم تابه چاپ برسانم،ازخمات شمادرراستای معرفی شخصیتهای بزرک عرفانی وادبی متشکرم (16213)
 
فضل الدین
Afghanistan
۱۳۹۵-۰۷-۱۲ ۱۲:۳۸:۳۴
بسیارتشکر مطلب های خوب دارید (17194)
 
محمدکاظم امینی
Afghanistan
۱۳۹۶-۰۹-۱۳ ۱۴:۳۱:۱۵
مطالب نوشته شدۀ این سایت را خواندم، خوب بودمنتهاایتکه دراین ازتباط تحقیقات فراوانی در کشور اوزبیکستان صورت گرفته.درافغانستان نسبت اعمال سیاستهای تامتوازن مشرب وشخصیت وی تاشناخته ماتده،یتده چندسالست درراستای مشرب شناسی تحقیقاتی در زبان اوزبیکی دارم،یک اثزویراینام(مبدانور)2سال قبل درمطبعه الازهرباتحقیقات کامل درموردمشرب وچندمشرب دیگرچاپ کردم ومقالات علمی دیگر.
لطفن در این نوشته (سمنگان)راکه نامی شهری درشمال کشورومرکزآن آی بیک است به(نمنگان) که نام یک شهرتاریخی درکشوراوزبیکستان وزادگاه اصلی شاعراست تصحیج فرمایید. RAEGARD (17946)
 
ﺳﻴﺪ ﻧﻮﺭاﻟﻠﻪ ﻫﺎﺷﻤﻲ
Afghanistan
۱۳۹۶-۱۲-۲۷ ۰۸:۱۶:۴۸
ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺕ ﻛﻮﺗﺎﻩ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﺭاﺟﻊ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﺎ ﺭﺣﻴﻢ ﻣﺸﺮﺏ ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﺳﭙﺮﺩﻳﻦ اﺑﺮاﺯ اﻣﺘﻨﺎﻥ ﻣﻲ ﻧﻤﺎﻳﻢ
و ﺩﺭ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﻫﺎ اﺯ ﺷﻤﺎ ﺧﻮاﻫﺸﻤﻨﺪﻳﻢ ﺗﺎ ﺭاﺟﻊ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﺮﺩ ﺑﺰﺭﮒ ﻣﻌﻠﻮﻣﺎﺗﻮﻣﻔﺼﻞ ﺑﻪ ﻧﺸﺮ ﺑﺴﭙﺎﺭﻳﺪ (18176)
 
نام و نام خانوادگی
ایمیل