اقتصاد افغانستان / کریم پوپل

تاریخ انتشار : پنجشنبه ۱۳ دلو ۱۳۹۰ ساعت ۱۴:۴۱
اقتصاد افغانستان / کریم پوپل
                                                                                                                                      
نویسنده ویکیپیدیا دانشنامه آزاد
اقتصاد افغانستان
Economy of Afghanistan          
 
اقتصاد افغانستان بالاثر جنگهای چندین دهه از هم پاشیده بود. الی سالهای ۱۹۹۲ میزان اقتصاد افغانستان تدریجاً در حال نزول بود. تا آنکه از سال ۱۹۹۵ الی ۲۰۰۱ اقتصاد این کشور در زمین فرو رفت. کشور ازین ناحیه شدیداً صدمه دیده سبب فر رفتکی عمیقی در حیات اقتصادی این ملت گردید. در نتیجه سرمایه دورانی وارزش پول این کشور به نسبت عدم پشتیبانه بانکی و ازبین رفتن سرمایه‌های ثابت از چرخش باز افتاد. مرگ ومیر اطفال بالا تر از ۶۰ فیصد مرگ مادران در حال زایمان از هر چهار نفر به یکنفر کشانیده شد. سطح بیکاری به حد نهایی خود رسیده بجز تولیدات ناچیز زراعتی دیگر همه تولیدات وجود نداشت. امراض فقر مانند عدم تعلیم وتربیه اطفال، شیوع امراض، گرسنگی، عدم احترام به حقوق انسان و صدها مسایل دیگر بروز نمود. که هر کدام کوشه از جامعه را رنج می‌داد. اقتصاد افغانستان به میزان قابل توجه پس از سال ۲۰۰۲ به نسبت کمکهای بین‌المللی ازدیاد یافت. در سال ۲۰۰۲ جامعه جهانی در شهر بن مبلغ ۶۷ میلیارد دالر را غرض کمک به افغانستان وعده دادند که از آن جمله ۳۹ میلیارد دالر آن در عرصه‌های ساختمانی راه ومیدان سازی آبرسانی همکاری با دهاقین ودهات، تربیه اردو و پولیس، تعلیم وتربیه معارف و تقویه دولت بمصرف رسیده است. زیاده ازین پول هارا دونرها راساً با کمپنی اعمار کننده پرداخته‌اند. که فارغ از پلان انکشافی دولت شمرده شده است. عواید ناخالص این کشور 27.36 GDP-PPP [۱] میلیارد دالردرسال ۲۰۱۰ بوده که ۱۱۱ مین کشوردر جهان محسوب می‌گردد. عواید نا خالص به نرخ رسمی ۱۵٫۶۱ بیلون در سال ۲۰۱۰ بوده است. رشد عواید نا خالص ۸٫۳% در سال ۲۰۱۰ بوده است. غرض اصلاح وبهبود کشاورزی تعداد زیادی از سازمان‌ها کشاورزی خارجی کمک نمودند. سازمان‌ها در نظر دارندمحصولات زراعتی افغانستان را از لحاظ کفیت وکمیت ارتقاع داده تا بتواند جایکاه کشت کوکنار را گیرد. امروز افغانستان ۹۲ فیصد گندم خودرا خودش تولید می‌کند. با این حال این کشور وابسته به کمکهای خارج درقطار کشورهای فقیر ودر حال انکشاف شمرده می‌شود. عواید سرانه این کشور حدود ۸۰۰-۹۰۰ دالر می‌باشد.۸۰ فیصد نفوس مشغول کشاورزی ومالداری می‌باشد.۶۷ % بودجه عادی دولت و ۱۰۰% بودجه قوای مسلح از طریق همکاری کشورهای خارج به خصوص ایالات متحده امریکا پرداخته می‌شود. با قطع شدن چنین همکاری افغانستان دوباره بطرف فقر خواهند رفت. غرض پر ساختن این خلا یگانه وسیله که می‌تواند عواید این کشور ارتقاع دهد همانا استفاده از معادن می‌باشد. ارزش مجموعی معادن افغانستان ۱۱۳۱٫۸۴۰ میلیارد دالر بوده که می‌تواند ازین مدرک سالانه مبلغ ۳-۵ میلیارد دالر عواید بدست آرند. در طی مدت ۱۱ سال دولت افغانستان نتوانست اراضی زراعتی خویشرا را توسعه دهد. تولید برق وتاسیس فابریکات را در بخش خصوصی و دولتی نماید. درینصورت می‌توانست از کشور مصرفی به یک کشور تولیدی تبدیل گردد. کنون ده فیصد نفوس مشغول کار صنعت می‌باشد. محصولات صنعتی این کشور کوکا کولا، نساجی، چرم، بوت لوازم پلاستیک، ذغال سنگ، گاز، کوبالت، مس، صابون، صنایع دستی، فرنیچر، کود کیمیاوی وچوب می‌باشد. حدود ۳۵ فیصد نفوس از نبودن نان خانه برق آب آشامیدنی صحی رنج می‌برند. واحد پولی افغانستان افغانی است. یک افغانی به صد پول تقسیم شده است. پول‌های فلزی این کشوریک افغانیگی ۲ افغانیگی پنج افغانیگی و پولهای کاغذی آن ۱۰-۲۰-۵۰-۱۰۰-۵۰۰-۱۰۰۰ افغانیگی می‌باشد. قیمت یک دالر در اطراف ۴۸-۵۲ افغانی از سال ۲۰۰۲-۲۰۱۲ بوده است. حسابات مالی سال از ۲۱ مارچ الی ۲۰ مارچ سال آینده می‌باشد.
مقروض :مبلغ ۸ بیلون دالرمقروض می‌باشد قسمت زیاد این قرض زیاده ازکشور روسیه و مبلغ ۵۰۰ ملیون دالر از بانک انکشاف بین‌المللی می‌باشد. فیصدی رشد اقتصاد کشور ۳٫۴ % می‌باشد.
تاریخچه اقتصاد افغانستان
در مجموع اقتصاد دانان وسیاست مداران تاریخ اقتصاد ا فغانستان را در سه دوره خلاصه نموده است. عبدالحی حبیبی درکتاب تاریخ صنایع افغانستان تاریخ سیاسی اقتصادی افغانستان را در سه دوره خلاصه نموده است.
۱.دوره قبل التاریخ که انسانهای آن زمان از طریق شکار ومحصولات نباتات طبیعی امرار معشیت می‌نمودند. الی دوره دوم این‌ها توانستند ظرف مسی فلزی بسازند. ۲.دوره دوم: مرحله اول این دوره سرودهاست که درین دوره مردم خط را نمی شناختن ولی تاریخ ورویدادبشکل قصه‌ها افسانه نسل بنسل انتقال نموده است درین دوره سیستم تبادله اجناس زیاده مروج بودومردم دین را شناختن زراعت را می شناختن صنایع فلزی واسباب زرارعتی را تولید می‌نمودند. مرحله دوم دوره دوم از تمدن بلخ وبخدی شروع الی ورود اعراب دوام می‌کند. تمدن باختریان، کوشانیان هخامنش‌ها شامل این دوره می‌باشد. درین مرحله خط زیورات سکه را میشناختن ابزار کار استفاده از حیوانات سنگتراشی وساختن ظروف از صنایع آنزمان بوده است.
۳.وروداعراب است. درین دوره مردم افغانستان معماری نجاری فلز سازی بافندگی عطاری تجارت را شناختن. دولتهای غزنویان تیموریان بابری درانی پرقدرت و دارای اقتصاد قوی بودند. در قرن ۱۸ حضور انگلیس در هندوستان بالای اقتصاد افغانستان تاثیرات منفی را وارد نمود. در ایام سلطنت احمشاه درانی و تیمور شاه ثروت زیادی در افغانستان تجمع نموده بود. پس از سلطنت شاه زمان نفاق وخانه جنگی در ضیف ساختن اقتصاد افغانستان تاثیرات ناگوار نمود. از گذشته‌ها الی امروز بنیاداقتصادمردم افغانستان زراعت مالداری و تا حدودی کم استخراج معادن احجار بوده است. برای اولین بار در افغانستان در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی فابریکه تولید برف جبل السراج احداث گردید. عصر پیشرفت وترقی در افغانستان از زمان اعلحضرت محمد ظاهر شاه آغاز گردید. در کشور پلانهای انکشافی ۵ ساله و ۲۵ ساله طرح و تا ۲ مرحله کاملاًتطبیق گردید. درمرحله سوم مشکلات در بودجه وارد گردیده ومرحله چهارم نیز موفقانه به اکمال رسید. درنتیجه افغانستان صاحب شاهراه حلقوی ۱۱ بند برق ۵۲۰۰ موسسات صنایع کوچک و فابریکات گردید. وضع ترانسپورتی خصوصی و دولتی بهتر ومنظم گردید. از تاسیسات و فابریکه‌های مهم آنوقت فربریکه نساجی گلبهار، نساجی بگرامی، نساجی افغان، پشمینه بافی، نختابی کابل، بوت آهو، پشمنه بافی قندهار، کود وبرق مزارشریف، صابون سازی، سیلوها، فابریکه سمنت غوری، جبلالسراج، و هرات، بایسکل سازی پامیر، پلاستیک سازی‌ها، دستگاه ساختمانی هلمند، افغانی، بنایی، سپین غر، راه میدان سازی، فابریکه پایه سازی، تصدی جنگلک، فابریکه حجاری بتون، فابریکه حجاری و نجاری، کابل فلز، خشکه شوئ ها، کاماز ها، افسوتر، فابریکه‌های کشمش پاکی، بانک‌ها شرکتهای صادراتی بین‌المللی، بنادر سفارت خانه‌ها، وزارت خانه‌ها، تاسیسات وبناهای دولتی، فابریکه شکر بغلان، فابریکه جین وپرس مزارشریف، فابریکه روغن سازی سپین زر، استخراج زغال سنگ وسایر معادن، ایجاد مکاتب ولیسه ها، توزیع کوپون مواد اولیه به مامورین، توشیع قوانین، قوای مسلح مجهز، تشکیل احزاب سیاسی، کوپراتیفها و اتحادیه‌های صنفی، مطابع، میدانهای هوایی، محلات رهایشی، شرکت صادراتی قالین، قره قل وغیره می‌باشد. در آنزمان افغانستان از لحاظ تولیدات زراعتی متکی به خود بوده سالانه صادرات گاز، میوه جات خشک تازه پوست قالین ونباتات طبی را داشت. که توازن اقتصاد کشور را مستحکم حفظ نموده بود. در طول سلطنت محمد ظاهرشاه نرخ اسعار ثابت بوده نرخ دالر از ۳۴ افغانی هیچگاه بلند نرفته است. تشکیل سرای صرافی شهزاده مشکلات هزاران تاجرین و سایر افغان‌ها را مرفوع ساخته است که الی امروز این مارکیت موجود است.
  صادرات افغانستان
صادرات عمده افغانستان به کشورهای امریکا هند پاکستان وفرانسه می‌باشد. مجموعاً صادرات که در سال ۲۰۰۸ صورت گرفته است ۶۰۳ میلون دالر عواید بدست آمده است. یک بر سه حصه این عواید از درک فروش محصولات بته کوکنار بدست می‌آید. محصولات زراعتی و احجار قیمتی ونیمه قیمتی، پنبه، صنایع دستی، نباتات طبی پشم پوست روده ذغال سنگ و کوبالت از صادرات مهم این کشور بشمار می‌رود. صادرات این کشور درسال ۲۰۰۹ مبلغ ۵۴۷ میلیون دالر بوده که در قطار ۱۶۴ مین کشور جهان محسوب می‌شود. صادرات سال ۲۰۰۸ مبلغ ۶۰۳ میلیون دالرمیباشد که ارقام منفی صادرات غیرقانونی یعنی reexports کوکنارو حشیش می‌باشد. فیصدی صادرات افغانستان به کشور پاکستان ۲۵٫۹ ٪، هند (۲۵٫۵ ٪)، ایالات متحده ۱۴٫۹ درصد، تاجیکستان ۹٫۶ ٪، آلمان ۵ ٪ (۲۰۱۰) می‌باشد.
برنامه GSP :در سپتمبر سال ۲۰۰۷ ایالات متحده امریکا غرض تشویق تجارت افغانستان برنامه تجارتی ۳۲٫۶ میلیارد دالری را با افغانستان بنا نمود. درین برنامه ۵۰۰۰ قلم اموال افغانستان میتواندبدون محصول گمرکی داخل ایالات متحده امریکا شود. در صورت که دولتهای افغانستان تجارت خودرا سریع و هر ساله رشد دهد می‌تواند تا ۳۰ سال این قرار داد را پوره نماید. درغیر ان الی ۵۰ سال همه صادرات ما به نرخ خوب بازار خواهد داشت.[۲]
اداره انکشاف صادرات افغانستان:این اداره دولتی درسال ۲۰۰۶ بکار آغاز نموده است. هدف این اداره بمقاصد همکاری وانکشاف تجارت دولتی وخصوصی می‌باشد. این اداره ۲ فیصد تکس حاصل می‌نماید.[۳]
۳ واردات افغانستان
واردات افغانستان در سال ۲۰۰۸ بالغ بر ۸٫۲۷ میلیارد دالر گردیده بود. واردات افغانستان طور عمده منسوجات، محصولات نفتی، ماشین آلات و دیگر کالاهای سرمایه ای، مواد ساختمانی و مواد غذایی می‌باشد. واردات از کشورهای روسیه امریکا هند چین جاپان کره جنوبی آلمان کنیا و پاکستان صورت می‌گیرد. واردات افغانستان ۵٫۳ میلیارد در سال (۲۰۰۸ ) می‌باشد به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۱۰ مین کشور می‌باشد. واردات در سال ۲۰۰۷ مبلغ ۴٫۵ میلیارد دالر بوده است. فیصدی واردات افغانستان بتناسب کشورها: ایالات متحده ۲۹٫۱ ٪، پاکستان (۲۳٫۳ ٪)، هند ۷٫۶ ٪، روسیه ۴٫۵ ٪، آلمان ۴٫۲ ٪ (۲۰۱۰)
بنادر افغانستان:شیرخان بندر، حیرتان، آقنه، تورغندی در شمال افغانستان، اسلام قلعه وغلام جهان با ایران، سپن بولدک تورخم و خوست با پاکستان، علاوه براین بنادر بنادر دیگر که رسمت ندارد در کشور وچود دارد ولی استفاده اعظمی صورت نمی‌گیرد. مثلاً پل بدخشان تاجکستان، نورستان پاکستان کنر با پاکستان فراه ونیمروزبا ایران وغیره. درین اواخر دولت افغانستان می‌خواهد یک بندرراه خشکه را در داخل خاک اعمار نماید.[۴]
اطاقهای تجارت وصنایع در افغانستان
اتاق تجارت و صنایع افغانستان منحیث یک نهاد مستقل قانونی غیر سیاسی غیر انتفاعی و غیر دولتی بوده که در راستای خدمت به جامعه سکتور خصوصی افغانستان فعالیت می‌نمایند. این نهاد ملی مدافع سکتور خصوصی افغانستان می‌باشد. علاوه بر حمایه لازم از تاجران و سرمایه گذران ملی، سرمایه گذاران خارجی و بین‌المللی را نیز جهت دست یافتن به یک تجارت موفق در افغانستان حمایه و رهنمایی می‌نماید تا با فعالیت در چوکات سکتور خصوصی افغانستان به اهدافشان نایل شود. اتاق تجارت و صنایع واحد افغانستان از اثر ادغام اتاقهای تجارت و صنایع اسبق که در سال ۱۹۳۱ میلادی تاسیس گردیده قسماً در چوکات دولت فعالیت می‌نمود. در سال ۲۰۰۴ اتاق تجارت بین‌المللی افغانستان بطرز موثر تر توسط متشبثین خصوصی تاسیس گردید. تا آنکه در ۱۹ حوت سال ۱۳۸۶ برابر با ۹ مارچ ۲۰۰۸ به عنوان یک نهاد نیرومند ملی، مؤثر و نماینده واقعی سکتور خصوصی افغانستان فعالیت خورا آغاز نمود. اطاقهای تجارت افغانستان علاوه برکابل در ۲۰ ولایت ویک ولسوالی نمایندگی دارد. علاوه براینکه در داخل فعالیت دارند غرض سهولت تاجرین در ده کشور اروپایی امریکایی و آسیایی نمایندگی دارند. اطاقهای تجارت وصنایع افغانستان رابط نزدیک تجارتی با کشورهای همسایه داشته با کشورهای چین پاکستان وایران ۴ اطاق تجارت وصنایع مشترک دارد. با ۱۳ کشور اروپایی وآسیایی همکاری داشته ورابطه نزدیک دارد. عضویت اتاق تجارت بین‌المللی (ICC)، عضویت اتاق تجارت اسلامی (ICC)، عضویت اتاق تجارت سازمان همکاری‌های منطقوی جنوب آسیا (SAARC)، سازمان ترانسپورت جاده (IRU)، سازمان همکاری‌های اقتصادی جنوب آسیا (SAARC)، سازمان بین‌المللی کار (ILO) و سازمان همکاری‌های اقتصادی (ECO) را نیز دارا می‌باشد. این نهاد دارای ۲۱ سکتور و ۹ دفتر می‌باشد.
کمکهای بلاعوض سال ۱۳۹۰ افغانستان
به منظور ثبات و خودکفایی افغانستان جامعه بین‌المللی مجموعاً مبلغ ۶۷ میلیارد دالر را غرض کمک به افغانستان وعده دادند. که همه سال این پول در پروژه‌های انکشافی وعادی دولت افغانستان بمصرف می‌رسد. تمویل کنندگان کمک‌های بلاعوض کشورها کمپنی‌ها وانجیوها می‌باشد که پلان کاری آن توسط اداره (USAID) پلان گذاری وکنترول می‌گردد. کمکهای بلا عوض بخش عمده ای بودجه ملی افغانستان را تحت پوشش قرار می‌دهد. در سال ۱۳۹۰ کمک‌های بلاعوض ۴۴٫۵ % بودجه عادی را تشکیل داده و تقریبا ۷۴% مصارف بودجه انکشافی را تمویل می‌نماید. منابع اساسی کمک‌های بلاعوض تمویل کنندگان در قسمت بودجه عادی از طریق صندوق امانتی بازسازی افغانستان، (ARTF)، صندوق امانتی نظم و قانو ن «LOTFA»، برای پولیس ملی افغان و قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) برای اردوی ملی فراهم می‌گردد. قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) وجوهی را برای پولیس ملی افغانستان نیز فراهم می‌نماید. مجموع کمک‌های بلاعوض برای بودجه عادی سال ۱۳۹۰ مبلغ ۶۶٫۷۱۰ میلیارد افغانی تخمین گردیده که نشان دهنده ۳۷٫۵ % افزایش می‌باشد. کمک‌های بلاعوض صندوق امانتی برای بازسازی افغانستان در هر سال حدود ۲۵ میلیون دالر امریکایی (معادل ۱۱۷۵ میلیون افغانی) جهت متکی ساختن هر چه بیشتر حکومت به منابع داخلی کاهش می‌یابد. توقع می‌رود تا کمک از طریق صندوق امانتی برای بازسازی افغانستان برای بودجه عادی الی سال ۱۳۹۷ به صفر تقرب نماید. با در نظرداشت افزایش تعداد نیروهای اردوی ملی و پولیس ملی افغانستان، پیش بینی می‌گردد تا کمک‌های بلاعوض صندوق امانتی برای نظم و قانون (LOTFA) و قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان (CSTC-A) به ترتیب الی مبلغ ۲۵٫۶۳۸ میلیارد افغانی و ۲۷٫۸۰۹ میلیارد افغانی افزایش یابد. همچنان قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان مبلغ ۳٫۸۶۲ میلیارد افغانی را برای پولیس ملی فراهم می‌نماید. افزایش کمک‌های بلاعوض تمویل کنندگان برای سکتور امنیت، حکومت نیز تعهد نموده تا تمویل سکتور امنیت را الی مبلغ ۳٫۰ میلیارد افغانی افزایش دهد. در سال ۱۳۹۰ حکومت مصارف معاش و ۳٬۲۵۰ افغانی معاشات تشویقی تا ۳ % از نیرو‌های پولیس ملی که بالغ بر ۰٫۵ میلیارد افغانی می‌گردد و همچنان مصارف اعاشه ۸۲٬۰۰۰ نفر نیروهای پولیس (که بالغ بر ۳٫۳ میلیارد افغانی می‌گردد تمویل خواهد نمود. در بودجه سال ۱۳۹۰، حکومت مصارف اعاشه و معاش نیروهای اردوی ملی رااز ۸۷٬۰۰۰ نفر به ۱۰۰٬۰۰۰ نفرافزایش خواهد داد. این امر تمویل حکومت از بودجه سکتور امنیت راافزایش داده و تمویل دونر‌ها راالی ۱٫۸ میلیارد افغانی کاهش می‌دهد. قوماندانی مشترک امنیتی افغانستان) CSTC-A امتیازات تشویقی، امتیازات مناطق پر خطر و مصارف اعاشه و معاش نیرو‌های امنیتی بالاتر از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر را پرداخت خواهد نمود. مجموع منابع بودجه انکشافی در سال ۱۳۹۰ مبلغ ۶۵٫۸۶۲ میلیارد افغانی تخمین گردیده که متشکل از ۳۴٫۹۴۴ میلیارد افغانی از منابع جدید و ۲۴٫۷۳۴ میلیارد افغانی از وجوه غیر اختیاری انتقالی سال گذشته می‌باشد. بر علاوه، مبلغ ۱۱٫۹۹۸ میلیارد افغانی از عواید داخلی و مس عینک برای تمویل پروژه‌های اختیاری انکشافی می‌باشد.
 
بانکداری در افغانستان
چرخش اقتصادی یک کشور توسط بانک‌ها صورت می‌گیرد. گفته می‌توانیم بانک‌ها نبض اقتصادی یک کشوررا در دست دارند. زیرا همین بانک‌ها است که پول چاپ می‌کند کنترول مناسبات پولی را می‌نماید از همه مهم‌تر سرمایه از خارج توسط همین مرجه انتقال وتوسط همین مرجه در پروژه‌ها وبنیاد‌های جدید تاسیس یک کشور بمصرف می‌رسد. درحقیقت محل حفاظت سرمایه کشور می‌باشد. در افغانستان سیستم بانکداری دولتی وخصوصی وجود دارد. که همه این بانک‌ها توسط د افغانستان بانک یا بانک مرکزی کشور کنترول می‌گردد. در سیتم دولتی علاوه بر دافغانستان بانک و بانک ملی بانکهای سکتور از قبیل بانک پشتنی تجارتی بانک، بانک انکشاف زراعتی، بانک انکشاف صنعتی می‌باشد. قانون جدید بانکداری دولت افغانستان تلاش نمود تا ضمن توسعه بانک‌های دولتی زمینه را برای گسترش و فعالیت بانک‌های خصوصی نیز فراهم نماید تا این بانک‌ها در راستای تحقق برنامه‌های اقتصادی کشور فعالیت نمایند و منابع مالی را به سوی فعالیت‌های سودمند و مولد اقتصادی سوق دهند. فعالیت بانکهای خصوصی افغانستان سریع‌تر از بانکهای دولتی‌اند ودلیل آن اینست که سیتم بانکهای خصوصی کاملاً از سیتم جدید بانکداری و انترنیت مجهز می‌باشند. در انتقال پول ازیک ولایت به ولایت دیگر مشکلات مردم را مرفوع نموده‌اند. پس از ورود قوتهای بین‌المللی سیستم ونظام بانکداری کشورهای غربی تا حدودی تاثیرات خودرا بالای بانکهای کشور انداخته سود یا مفاد نا جایز بدست می‌آورند. قبلاً زیاده ترین تکس بانکی ۱۰% بود واز سرمایه ۱۱% درسال دولت به سهمداران مفاد می‌پرداخت. فعلاً تکس به ۲۰% رسیده است. که این مفاد نمیتواندایجاد تاسیسات بنیادی را در افغانستان نماید. کشورهای اسلامی روش بانکی مخصوص دارند که از کشورهای غربی متفاوت اند. سر مایه نقدی بانکهای افغانستان ۱۴۴،۹۸ میلیارد می‌رسد که با این پول می‌توانند در ترقی کشور فعالیت بانکداری اسلامی را نمایند.[۵]
تاریخچه بانکداری افغانستان
درطول سلطنت پادشاهان افغانستان سود جویی از طریق پول با پول حرام و خلاف شریعت اسلامی پنداشته می‌شد. بدین لحاظ رسماً هیچ بانکی الی سال ۱۳۱۲ وجود نداشت. مال شاهی در خزانه شاهی حفظ می‌شد. مردم سرمایه خودرا خود حفاظت می‌نمودند در بسا شهرها از طرف یک فامیل بزرگ امانت خانه‌ها ساخته می‌شد که فقد پول بدون سود حفاظت می‌شد. یک تعداد صرفان که وجود داشت بنام سود خور دوزخی یاد می‌نمودند که در اجتماع بنام حرام خور جای نداشتند. پس از ورود انگلیس تعداد صرفان هندی بین افغانستان هندوستان فعالیت می‌نمودند. پولهای بارزش وقت سکه اشرفی (طلا عربی) نقره نیکلای (نقره اصل روسی) روپیه هندی و پوند انگلیسی بود. تبادله این نوع پول‌ها در تجارت ورفتن به حج وسفرها صورت می‌گرفت. این صرافان بیشتر در بازار‌های کابل و قندهار فعالیت داشتند اسعار مورد ضرورت دولت نیز از همین صرافان خریداری می‌گردید، این روند ادامه داشت تا اینکه در سال ۱۳۱۱ با ابتکار یکی از تاجران ملی و شخصیت‌های برجسته کشور مانند محترم عبدالمجید «زابلی» یک شرکت سهامی بنام شرکت سهامی هاشمی را تأسیس کرد که بعداً در ماه ثور سال (۱۳۱۲ ه ش) این شرکت سهامی بنام بانک ملی افغان مسمی و به حیث اولین بانک در افغانستان عرض وجود کرد. در ابتدا این بانک به عنوان یگانه بانک در کشور وظایف بانک مرکزی را پیش می‌برد و به گذشت زمان هر روز وظایف و فعالیت‌های این بانک گسترش می‌یافت و در سلسله همین انکشافات دومین بانک در افغانستان به عنوان بانک مرکزی افغانستان (د افغانستان بانک) به تاریخ ۱۷/۱۱/۱۳۱۸ به سرمایه ابتدایی ۱۲۰ ملیون افغانی در پایتخت کشور (شهر کابل) افتتاح شد که بعداً در سال ۱۳۵۴ سرمایه د افغانستان بانک به یک میلیارد افغانی ارتقاء کرد که این رقم در ماده هشتم (۸) قانون (۱۳۷۳) پول و بانکداری ۱۰ میلیارد افغانی نشان داده شده است. نظام بانکداری در افغانستان با تأسیس بانک ملی توسط محترم «رابلی» پا به عرصه وجود گذاشت چنانچه قبل از تأسیس د افغانستان بانک، بانک ملی امور بانکداری دولتی را نیز پیش میبردکه بعد از تأسیس د افغانستان بانک وظایف بانکداری دولتی به د افغانستان بانک واگذار گردید. چاپ و نشر پول از بانک ملی به د افغانستان بانک سپرده شد که د افغانستان بانک توانست تحولات و انکشافات بزرگی را در رابطه به چاپ و نشر پول افغانی بوجود آورد. پس از سال ۲۰۰۲ مطابق به ماده دوازدهم قانون اساسی د افغانستان بانک یک بانک مستقل و بانک دولتی را تمثیل می‌نمود. د افغانستان بانک توانست که قوانین چون قانون د افغانستان بانک، پول و بانکداری، قانون مبارزه علیه تطهیر پول، عواید ناشی از جرایم، مبارزه علیه تمویل تروریزم و غیره را تسوید نماید که بعد از توشیح مقام ریاست جمهوری اسلامی افغانستان در معرض اجراء گذاشته شد. بانک مرکزی افغانستان و نظام بانکداری افغانستان با روی کار شدن دولت جدید جمهوری اسلامی افغانستان خصوصاً بعد از توشیح قوانین جدید د افغانستان بانک و قانون پول و بانکداری وارد مرحله جدید شد. د افغانستان بانک با تطبیق ریفورم پولی با چاپ و نشر پول جدید به خوبی توانست بحران تورم پولی را در کشور مهار کند که پایانی بود برای تغییر شکل پولی افغانستان. زیرا تا حال با روی کار آمدن هر رژیم جدید شکل و نوع پول افغانی دست خوش تغییر بوده است. د افغانستان بانک برای اولین بار پلان استراتیژیک پنج ساله ای خویش را در سال ۱۳۸۸ هجری شمسی ترتیب و به دست اجراء گذاشت. این پلان که از (۱۳۸۸) شروع و تا (۱۳۹۲) ادامه می‌یابد بر تعهدات راسخ بانک در زمینه تحقق مأموریت اش مبنی بر ثبات قیمت‌ها و ایجاد نظام مالی مستحکم تاکید جدی صورت گرفته است.
بانکهای دولتی :پشتنی بانک، بانک ملی افغان، دافغانستان بانک (بانک مرکزی افغانستان) 2.  بانکهای خصوصی:تمامی بانکهای خصوصی افغانستان پس از ۲۰۰۴ تاسیس شده است. عبارتند از عزیزی بانک، کابل بانک، یوناتید بانک، بانک بین‌المللی افغانستان، آرین بانک، باختر بانک، بانک الفلاح، برک بانک، غضنفر بانک، حبیب بانک لمیتد، میوند بانک، نشنل بانک پاکستان، پنجاب نشنل بانک، ستندرد چارترد بانک، فرست مایکروفاینانس بانک می‌باشد. از جمله ۵ بانک خارجی است که ۳ بانک پاکستانی یک عربی ویک خارجی است.
جدول تشریح کننده خصوصیات بارز اقتصادی افغانستان
1.تولید ناخالص داخلی (برابری قدرت خرید-GDP-ppp) :
*۲۷،۳۶ میلیارد (تخمین سال ۲۰۱۰ ) به مقایسه کشور‌های جهان : ۱۱۱
*۲۵،۲۸ میلیارد (۲۰۰۹ )
*۲۰،۹۲ میلیارد (۲۰۰۸ )
تخمینات در سال ۲۰۱۰ و به دلار آمریکایی صورت گرفته است.
 GDP (نرخ تبادل رسمی) :
*۱۵،۶۱ میلیارد (۲۰۱۰ تخمین)
 نرخ رشد واقعی تولید ناخالص داخلی :۸٫۲ ٪ (۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان : ۱۷
*۲۰٫۹ ٪ (۲۰۰۹ )
*۳٫۶ ٪ (۲۰۰۸ )
 GDP-PPP - عواید سرانه نا خالص ملی: مبلغ ۹۰۰ دالر در سال (۲۰۱۰ )به مقایسه کشور‌های جهان: 218
*۹۰۰ دالر(۲۰۰۹ تخمین)
 
* ۸۰۰ دالر(۲۰۰۸ تخمین)
البته تخمینات در سال ۲۰۱۰ به دلار آمریکایی سنجیده شده است.
*تولید ناخالص داخلی -- ترکیب بر اساس بخش :
*کشاورزی : ۳۱٫۶ ٪
*صنعت : ۲۶٫۳ ٪
*خدمات : ۴۲٫۱ ٪
*البته اطلاعات بدون تولید تریاک می‌باشد. اطلاعات (۲۰۰۸ )
*نیروی کار :۱۵ میلیون (۲۰۰۴) به مقایسه کشور‌های جهان : ۳۹
*نیروی کاراز روی شغل :
*کشاورزی : ۷۸٫۶ ٪
*صنعت : ۵٫۷ ٪
*خدمات : ۱۵٫۷ ٪ (۰۸/۰۹ تخمینات سالهای)
*تعداد بیکاران به فیصد :۳۵ ٪ (۲۰۰۸ تخمین) به مقایسه کشور‌های جهان : ۱۸۰
*۴۰ ٪ در(۲۰۰۵)
*جمعیت زیر خط فقر :
*۳۶ ٪ سالهای (۰۸/۰۹)
*درآمد ویا مصارف خانوار توسط سهم درصد :
*پایین‌ترین از ۱۰ ٪ : ۳٫۸ ٪
*بالاترین از ۱۰ ٪ - ۲۴ ٪
 *سرمایه گذاری (ناخالص ثابت) :
*٪ نا معلوم
*بودجه :
*درآمد : ۱ میلیارد دلار
*هزینه :۳،۳ میلیارد $
توجه داشته باشید : افغانستان مبلغ ۲،۶ میلیارد دلار از صندوق وجهی بازسازی دریافت کرده و مبلغ ۶۳ میلیون دالر را ازصندوق قوانین و فرمایش ( ۰۹/۱۰ تخمین) بدست آورده است.
 *مالیات و درآمدهای دیگر :
*۶٫۴ ٪ از تولید ناخالص داخلی (سالهای ۰۹/۱۰ ) به مقایسه کشور‌های جهان : ۲۰۹
فعلاً تکس دولتی ۲۰%می‌باشد.
*مازاد بودجه (+) و یا کسری (--) : ۱۴٫۷- ٪ از تولید ناخالص داخلی ( ۰۹/۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان در مقام ۲۰۳
 *نرخ تورم (قیمت مصرف کننده) :
*۰٫۹ ٪ (۲۰۰۹ تخمین) به مقایسه کشور‌های جهان در مقام ۱۹ قرار دارد
* ۸٫۳ - ٪ (۲۰۰۸ تخمین)
 *نرخ وام دهی نخست بانک تجارتی :
*۱۵٫۶۸۹ ٪ (تخمین ۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ ) به مقایسه کشور‌های جهان : ۵۰
*۱۵٫۲۲۲ ٪تخمین (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ )
*عرضه پول خورد :۵٫۳۰۷ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ تخمین) به مقایسه کشورهای جهان : ۸۷
۳٫۹۴۳* میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ )
 *عرضه پول گسترده :
*۵٫۶۵۹ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۱۰ تخمین)
مقایسه کشور را به جهان : ۱۱۸
*۴٫۱۴۹ میلیارد دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۹ تخمین)
*سهام اعتباری داخلی :
*۳۶۳٫۶ میلیون دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۸ تخمین)
مقایسه کشور را به جهان : ۱۷۳
*۲۰٫۰۶ میلیون دلار (۳۱ دسامبر ۲۰۰۷ تخمین)
 *ارزش بازار سهام عمومی معامله :
دلار NA
 
*محصولات کشاورزی :
تریاک، گندم، میوه، آجیل، پشم، گوشت گوسفند، sheepskins، lambskins
 *صنایع :
در مقیاس کوچک تولید منسوجات، صابون، مبلمان، کفش، کود، پوشاک، محصولات غذایی، نوشیدنی‌های غیر الکلی، آب معدنی، سیمان، فرش دست باف، گاز طبیعی، زغال سنگ، مس
 *نرخ رشد تولید صنعتی :
٪ NA
 *تولید برق :
*۲۸۵،۵ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۶۹
 * مصرف برق :
*۲۳۱،۱ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۷۹
 *برق -- صادرات :
۰ کیلووات ساعت (۲۰۰۹ تخمین)
 *برق -- واردات :
۲۳۰ میلیون کیلووات ساعت (۲۰۰۸ تخمین)
 *نفت -- تولید :
۰ بشکه / روز (۲۰۱۰ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۴۸
 *نفت -- مصرف :
۴۸۰۰ بشکه / روز (۲۰۱۰ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۷۱
 
*نفت -- صادرات :
۰ بشکه / روز (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۳۳
 *نفت -- واردات :
۴۵۱۲ بشکه / روز (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۶۲
 *نفت -- ثابت کرد ذخایر :
0 BBL (1 ژانویه ۲۰۱۱ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۰۲
*تولید گاز طبیعی :
۳۰ میلیون متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۸۷
* مصرف گاز طبیعی :
۳۰ میلیون متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۰۹
 *گاز طبیعی -- صادرات :
۰ متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۴۹
*گاز طبیعی -- واردات :
۰ متر مکعب (۲۰۰۹ تخمین)
مقایسه کشور جهان : ۷۶
*گاز طبیعی -- ذخایر ثابت کرد :
۴۹٫۵۵ میلیارد متر مکعب (۱ ژانویه ۲۰۱۱ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۶۶
*بیلانس حساب جاری :
 ۲،۴۷۵- میلیارد دلار (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۶۴
۸۵ میلیون (۲۰۰۸ تخمین)
*صادرات :
۵۴۷ میلیون (۲۰۰۹ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۶۴
۶۰۳ میلیون (۲۰۰۸ تخمین)
توجه داشته باشید : نه از جمله صادرات غیرقانونی یا reexports
 *صادرات -- کالاها :
تریاک، میوه‌ها و آجیل، فرش دست باف، پشم، پنبه، پوست و pelts، سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی
 *صادرات -- شریک‌ها :
پاکستان ۲۵٫۹ ٪، هند (۲۵٫۵ ٪)، ایالات متحده ۱۴٫۹ درصد، تاجیکستان ۹٫۶ ٪، آلمان ۵ ٪ (۲۰۱۰)
 *واردات :
۵،۳ میلیارد (۲۰۰۸ تخمین)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۱۰
۴٫۵ میلیارد (۲۰۰۷)
 *واردات -- کالاها :
ماشین آلات و دیگر کالاهای سرمایه ای، مواد غذایی، منسوجات، فرآورده‌های نفتی
 * فیصدی واردات بتناسب کشورها :
ایالات متحده ۲۹٫۱ ٪، پاکستان (۲۳٫۳ ٪)، هند ۷٫۶ ٪، روسیه ۴٫۵ ٪، آلمان ۴٫۲ ٪ (۲۰۱۰)
 *بدهی -- خارجی :
۲،۷ میلیارد دلار درسالهای (۰۸/۰۹)
به مقایسه با کشور‌های جهان : ۱۳۴
۸ میلیارد (۲۰۰۴)
*نرخ دالر در مارکیت :
افغانی (AFA) به ازای هر دلار ایالات متحده --
۴۶٫۴۵ (۲۰۱۰)
۵۰٫۲۳ (۲۰۰۹)
عواید ناخالص افغانستان
عواید ملی: طبق ارزیابی اداره «صندوق بین‌المللی پول» عواید نا خالص این کشور ۲۷،۴۴ بیلون دالر و عواید نا خالص سرانه مبلغ ۹۰۰ دالر درسال واز جمله ۱۸۳ مملکت یکصدو ششمین (۱۰۶) مملکت بشمار می‌رود.
طبق گزارش سی آی ای فیست بوک عواید ناخالص افغانستان از سال ۱۹۹۳ الی ۲۰۱۰ مبلغ ۲۷،۳۶۰ میلیارددالربوده است. در گزارش بانک جهانی عواید ناخالص افغانستان از ۲۰۰۵-۲۰۱۰ مبلغ ۳۱،۰۴۴ میلیارد دالر درسال بوده است. جدول ذیل به میلیارد دالر در سال سنجش گردیده است.
جدول عواید نا خالصداخلی سالهای گذشته وآینده افغانستان ازطریق نرخ تبادله رسمی
نام وسال
نام کشور
۲۰۰۰
۲۰۰۱
۲۰۰۲
۲۰۰۳
۲۰۰۴
۲۰۰۵
۲۰۰۶
۲۰۰۷
۲۰۰۸
۲۰۰۹
میلون دالر
 افغانستان
۰
۰
۴٬۱۴۲
۴٬۵۸۴
۵٬۲۸۰
۶٬۲۷۲
۷٬۰۶۶
۸٬۶۴۶
۱۰٬۱۸۸
۱۲٬۴۶۶
سال
نام مملکت
۲۰۱۰
۲۰۱۱
۲۰۱۲
۲۰۱۳
۲۰۱۴
۲۰۱۵
۲۰۱۶
 
 
 
به میلون دالر
 افغانستان
۱۵٬۶۰۸
۱۸٬۳۳۲
۱۹٬۱۹۱
۲۱٬۰۵۶
۲۳٬۱۹۳
۲۵٬۷۲۳
۳۰٬۶۶۱
 
 
 
توقع برده شده است که عواید ناخالص این کشور الی سال ۲۰۱۶ به مبلغ ذیل رشد خواهد نمود. لست ذیل توسط صندوق وجعی بین‌المللی ترتیب گردیده است. لست تخمینی عواید ناخالص داخلی سال گذشته وسالهای آینده. GDP- ppp
مملکت 
2011 
2012 
2013 
2014 
2015 
2016 
سال تخمین 
 افغانستان
۲۹٫۶۱۶
۳۲٫۰۲۶
۳۴٫۷۶۷
۳۷٫۵۸۹
۴۰٫۸۵۸
۴۴٫۵۴۱
October 2010
                                                                عواید سرانه:طبق ارزیابی اداره سی آی ای درآمد سرانه افغانستان از سال ۲۰۰۰-۲۰۱۰ مبلغ ۵۰۰ دالر ودر جمله ۱۷۰ مین کشور جهان بشمار می‌رفت. طبق ارزیابی بانک جهانی درآمد سرانه افغانستان از سال ۱۹۹۰-۲۰۱۰ مبلغ ۵۰۱ دالر در سال بوده از ۱۹۰ کشور جهان ۱۷۵ مین کشور درحال پیشرفت بوده است. عواید ناخالص افغانستان به مقدار ۳۱ فیصد از بخش زراعت ۲۶ قیصد از بخش صنعت ۴۳ فیصد از بخش خدمات بدست می‌آید. تعداد افراد مستعد بکار حدود ۱۵ میلون می‌باشد. از جمله ۸۰ فیصد مشغول زراعت و مالداری ۱۰ فیصد مشغول صنعت ۱۰ مشغول خدمات می‌باشد
                                                                                                . عواید سرانه افغانستان از سال ۱۹۶۰ الی ۲۰۱۶ به ارزش دالر امریکایی
                       
نام مملکت
۱۹۶۰
۱۹۶۱
۱۹۶۲
۱۹۶۳
۱۹۶۴
۱۹۶۵
۱۹۶۶
۱۹۶۷
۱۹۶۸
۱۹۶۹
 افغانستان
۵۶
 
۵۶
۵۴
۷۳
۷۶
۹۴
۱۲۸
۱۵۰
۱۲۰
۱۲۱
نام مملکت
۱۹۷۰
۱۹۷۱
۱۹۷۲
۱۹۷۳
۱۹۷۴
۱۹۷۵
۱۹۷۶
۱۹۷۷
۱۹۷۸
۱۹۷۹
 افغانستان
۱۴۶
۱۴۹
۱۲۷
۱۳۴
۱۶۳
۱۷۵
۱۸۵
۲۰۸
۲۲۷
۲۴۸
نام مملکت
۱۹۸۰
۱۹۸۱
۱۹۸۲
۱۹۸۳
۱۹۸۴
۱۹۸۵
۱۹۸۶
۱۹۸۷
۱۹۸۸
۱۹۸۹
نام مملکت
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
نامعلوم
                                                          از سال 1980 الی 89 احصایه در دست نیست ولی گفته می‌شود که عواید سرانه بین 400-500 الر درسال بوده است.
بودجه ملی افغانستان
بودجه ملی افغانستان شامل بودجه عادی و انکشافی می‌باشد. بودجه ملی سال ۱۳۸۹ تقریباً ۸٫۷۹۳ میلیارد دالرمیباشد، که این رقم شامل فند‌های توسعوی بوده که خارج ازشبکه‌های حکومت به مصرف خواهند رسید. مصارف نظر به اهداف آن تقسیم می‌گردند. مصرف عملی پولی است که به هزینه روزمره دولت مانند معاشات کارمندان و پولیس، مصارفات و خدمات دفاتر وادارات دولتی و خریداری وسایل و ماشین آلات و وسایط نقلیه بمصرف می‌رسد. بسیاری از این مصارف از مالیات و دیگر منابع داخلی تمویل می‌گردد. مصرف عملی سال ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۳۹۷ میلیارددالر می‌باشد. بودجه انکشافی در کنار بودجه عملی قرار دارد. این پول بالای توسعه و بهبود عرضه خدمات به مردم بمصرف می‌رسد. بودجه انکشافی به دو دسته تقسیم گردیده است.
بودجه انکشافی اصلی : شامل مساعدت انکشافی است که توسط وزارت مالیه از طریق طرزالعمل‌های حسابدهی دولت اداره می‌شود و بودجه انکشافی ۱۳۸۹ مبلغ ۲٫۲۸۴ میلیارد دالر است.
بودجه انکشافی خارجی: مبالغی است که تمویل کنندگان آنرا کمک کرده و از طریق طرزالعمل‌های دولت بمصرف نمی‌رسد و مستقیماً توسط تمویل کنندگان به شرکای قراردادی توزیع می‌گردد. بودجه انکشافی خارجی برای سال ۱۳۸۹ مبلغ ۱۱۲ میلیارد دالر می‌باشد. در مجموع بودجه انکشافی توسط مراجع بین‌المللی تمویل می‌گردد، این مراجع در کنفرانس لندن ۱۳۸۹ تعهد نمودند که ۵۰ فیصد کمک‌های انکشافی را از طریق حکومت افغانستان الی اخیر ۱۳۹۱ فراهم خواهد نمود. ایجاد بودجه سالانه یک پروسه مغلق و طویل می‌باشد. مسوولیت اداره این پروسه مطابق به قانون اساسی به وزارت مالیه سپرده شده است. دوره آماده گی بودجه سالانه مدت یک سال را دربر می‌گیرد و وزارت مالیه جدول زمانی آنرا ساخته و از آن نظارت می‌کند. بالاثر همکاری دولهای خارج فعلا هر وزارت خانه افغانستان دارای ستراتیژی وبرنامه ۵ ساله ویا اضافه از آنرا طرح ریزی نمودند. ستراتیژی وزارت مالیه افغانستان از سال ۱۳۸۷ الی ۱۳۹۲ می‌باشد درین مدت طرح شده است تا به تدریج کمکهای خارجی تنزیل یافته به عوض آن باید ۸۰ فیصد بودجه داخلی از طریق منابع داخلی پرداخته شود. بودجه مالی سال ۱۳۹۰ مبلغ ۲۲۶ میلیاردافغانی (۴٫۸ میلیارد دالر) پس از دوبار رد توسط پارلمان افغانستان به تصویب رسید. که ازازین ۲۲۶ میلیاردافغانی مبلغ ۱۵۳٬۹۶۹٬۶۸۵٬۴۲۷ افغانی (۳٫۲۷ میلیارد دالر) برای مصارف بودجه عادی کشور و بالغ به ۷۲٬۵۵۰٬۲۷۶٬۷۲۳ افغانی معادل ۱٬۵۴۳٬۶۲۲٬۹۰۹ دالر آن بمصرف بودجه انکشافی می‌باشد.[۶] پروژه انکشافی سال ۱۳۹۰ عبارتنداز ایجاد سرک حلقوی ولایت بدخشان، جاده‌ی بزرگ قلعه مراد بیک الی جبل السراج، جاده هرات- چغچران، پروژه آبرسانی ولایت نیمروز، بازسازی میدان هوایی ولایت خوست، اعمار دانشگاه در ولایت بغلان، ادامه کار ساختمان دانشگاه هرات، اعمار دانشگاه در ولایت پکتبا، مراکز مختلف در بخش‌های وزارت صحت می‌باشد.
چالش‌ها در عدم تطبیق بودجه انکشافی
در چند سال گذشته دولت نتوانسته است بودجه انکشافی خودرا که جز مهم برای کشور است طور صد فیصد بمصرف رساندوعلت آن قرار ذیل اند. طبق بیانات وزارت مالیه افغانستان از شروع سال ۱۳۹۰ تا فعلاً تمامی وزارت خانه ۳۳ % پلان را سال را تطبیق نموده‌اند. علت عدم تطبیق تاخیر درتصویب پروژه‌ها عدم امنیت مشکلات اداری ناوقت رسیدن پول، وسعت پلان به نسبت عدم داشتن کارکن فنی وغیره مسایل می‌باشد. وعلت عمده آن قرار ذیل می‌باشد.
اداره وحاکمیت دولتی در ساحه تطبیق پروژه باعث آن می‌شود که پروژه به تعویق به افتد. بعضی کمک‌ها وعده می‌شود ولی در عمل چنین کمک یا نمی‌رسد یا قسمتی آن می‌رسد ویا ناوقت می‌رسد. بیروکراسی قاغذ پرانی وسایر مسایل اداری باعث عدم تطبیق پروژه می‌شود. بودجه فعالیت وتطبیق پلان وزارت خانه‌های افغانستان
دولت اسلامی افغانستان در مدت ۹ ماه سال ۱۳۹۰ از ۲۴۹ میلیارد بوددیجه سال صرف ۳۳% که حدود ۸۲ میلیارد افغانی می‌شود استفاده نموده است. امکان دارد تا اخیر سال ۱۳۹۰ به ۴۰-۴۵ % برسد که مایه خیلی تاسف است. هکذا کسر بودجه الی ۸۰ فیصد می‌باشد.
وزارت فواعد عامه
این وزارت یکی از مهم‌ترین وزارت خانه سکتوری افغانستان می‌باشد. وظیفه این وزارت سروی طرح ونظارت از میدانهای هوایی، راه و شاهراه، خطوط آهن را دارد. بودجه این وزارت درسال ۱۳۹۰ مبلغ ۳۸۰٫۶ میلون دالر میباشدکه در ۵۰ پروژه باید مصرف گردد تافعلاً ۲۱ جدی ۱۳۹۰ حدود ۱۱۴ میلون دالر مصرف گردیه که ۳۲ فیصد می‌شود. طبق گزارش وزارت از ۵۰ پروژه ۱۷ پروژه قبلاً تکمیل گردیده است. ۲۲ پروژه تحت کار ۱۱ پروژه در حالت دواطلبی قرار دارد. مهم‌ترین پروژه‌های این وزارت ترمیم واعمار سرک قیصار بالا مرغاب، قلعه مراد بیگ جبلالسراج شهراه ارلملک، واشکاشم فیض آباد می‌باشد. مهم‌ترین شهراه که افسانه شده است سرک قیصار بالا مرغاب است که امکان دارد هرگز اعمار نگردد تطبیق این سرک شهراه حلقوی افغانستان را تکمیل می‌نماید. [۷]
وزارت صحت عامه
وزارت صحت عامه در سال ۱۶۴٫۷ میلون دالر پلان داشت که تا فعلاً ۴۲ فیصد تطبق گردیده است. این وزارت دارای ۴۰ پروژه انکشافی می‌باشد که پروژه‌ها ساختمانی و سایر مسایل می‌باشد. علت عدم تطبیق تدارک مواد می‌باشد. که وقت زیاذ را در بر می‌گیرد.
گزارش تطبیق پلان ۹ ماهه وزارت خانه‌های افغانستان
نام وزارت
 %تطبیق پلان
 
نام وزرات
 %تطبیق پلان
  اداره ملی مبارزه باحوادث
صفر
  وزارت تحصیلات عالی
۲۱
  کمیسیون مستقل انتخابات
صفر
  وزارت معارف
۲۸
  کمیسیون مستقل حقوق بشر
صفر
  وزارت عودت مهاجرین
۴۰
  اداره جیودیزی و کارتوگرافی
صفر
  وزارت اقتصاد
۱۶
  شرکت بریشنا
۱
  وزارت امور زنان
۴۴
  آبرسانی وکانالیزاسیون
۲
  وزارت زراعت
۳۶
  اداره عالی مبارزه بافساد اداری
۳
  وزارت انرژی و آب
۳۱
  وزارت امورخارجه
۴
  وزارت فواید عامه
۲۶
  وزارت اطلاعات و فرهنگ
۵
  وزارت انکشاف دهات
۴۷
  وزارت دفاع ملی
۹
  وزارت هوانوردی و ترانسپورت
۳۳
  وزارت تجارت و صنایع
۱۰
  وزارت اقوام و قبایل
۴۸
  معادن و اقتصاد
۱۴
  وزارت مبارزه با مواد مخدر
۱۸
  دفتر ریاست جمهوری افغانستان
۱۷
  وزارت انکشاف شهری
۳۸
  وزارت مخابرات
۵۷
  وزارت عدلیه
۴۸
  صحت عامه
۴۰
  دادستانی کل
۴۲
  مجلس بزرگان
۲۱
  اداره ارگان‌های محل
۱۷
  مجلس نمایندگان
۳۱
  اداره محیط زیست
۶۸
  اداره امور
۳۷
  آکادمی علوم
۳۷
  دادگاه عالی
۴۳
  کمیته ملی المپیک
۸۷
  وزارت مالیه
۴۲
  اداره کنترل و تفتیش
۲۷
  وزارت حج و اوقاف
۴۸
  اداره کوچی‌ها
۴۲
  وزارت تجارت
۱۰
  اداره بریشنا
۱
  وزارت امور داخله
۱۸
  برد مستقل کابل جدید
۳۵
  کسر بودجه در افغانستان
زمانیکه که یک کمپنی یا یک وزارت ویا دولت مصارفش نسبت عوایدش ازدیاد یابد کسر بودجه صورت می‌گیرد. کسر بودجه در اکثر کشورهای جهان حتا امریکا نیز رخ می‌دهد. یکی از علل مهم بلند وپایین رفتن قیمت اسعار، اجناس، و تغیرات در قیمت اجناس می‌باشد. تطبیق ننمودن پلان ۱۰۰% و ده‌ها مشکلات دیگر نیز کسر بودجه را بار میاورد.
مقالات ویکی پیدیا انگلیسی که با این مقاله ارتباط دارد
v    Economic of Afghanistan
v    Lists of countries by GDP
v    List of countries by future GDP (PPP) estimates (2011–2016)
v    List of countries by past and future GDP (PPP) (1980–2016)
v    List of countries by GDP (nominal) per capita
v    List of countries by GDP (PPP)
منبع
*ویکی پیدیا انگلیسی
*اقتصاد افغانستان در وبگاه افغانستان آنلاین
[ http://www.afghan-web.com/economy /]
*شبکه خبر رسانی افغانستان اطلاعات در مورد عدم تطبیق پلان سال ۱۳۹۰
*اقتصاد افغانستان در وبگاه سی آی ای فیست بوک
https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/af.html
 
*چگونگی اقتصاد افغانستان در وبگاه
http://www.theodora.com/wfbcurrent/afghanistan/afghanistan_economy.html
 
*ستراتیژی وزارت مالیه افغانستان سالهای (۱۳۸۷-۱۳۹۲) در وبگاه وزارت مالیه افغانستان
http://mof.gov.af/Content/files/MOF%20APPROVED%20STRATEGIC%20PLAN%201388-1392%20DARI%20RIMU.pdf
 
*لست بانکهای افغانستان وبگاه پیام آفتاب
http://www.payam-aftab.com/fa/news/15057/
*برنامه تجارتی در مورد وارد قرار داد تجارتی 32.6 میلیارد دالر با افغانستان ووارد نمودن 5000 قلم مواد مواد افغانی به امریکا بدون محصول گمرکی در وبگاه
http://kabul.usembassy.gov/media/doc3.pdf  و
http://www.ustr.gov/sites/default/files/uploads/gsp/asset_upload_file860_14807.pdf
گزارش وزارت مالیه در مورد فعالیت وتطبیق پلان شش ماه سال 1390
http://mof.gov.af/Content/files/MOF%202nd%20Q%20%20Semi%20Anual%20PERFORMANCE%20REPORT%201390%20RIMU%20DARI.pdf
*بانک مرکزی افغانستان نوشته ویکی پیدیا فارسی
کسر بودجه وکمکهای خارجی در بن اقتصاد افغانستان یادتان باشد نوشته سراج الدین ایثار دانشجوی دکترای اقتصاد در لندن ئر وبگاه بی بی سی فارسی http://www.bbc.co.uk/persian/afghanistan/2011/12/111129_k01_bonn2_isar.shtml    
 
 
 
 
 
 
کد مطلب: 17278
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل