آیا طالبان در شمال افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی را تهدید می‌کند؟

طی هشت سال گذشته از ۲۰۰۱، که آمریکا رهبری نیروهای ائتلاف را برای حمله به افغانستان برعهده داشته است، استان های شمالی کشور تا حد زیادی تا همین اواخر آرام باقی مانده بود.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱ قوس ۱۳۸۸ ساعت ۰۶:۵۲
آیا طالبان در شمال افغانستان، کشورهای آسیای مرکزی را تهدید می‌کند؟
طی هشت سال گذشته از۲۰۰۱، که آمریکا رهبری نیروهای ائتلاف را برای حمله به افغانستان برعهده داشته است، استانهای شمالی کشور تا حد زیادی تا همین اواخر آرام باقی مانده بود.
در این دوره، حملات طالبان بیشتر در جنوب افغانستان و مناطق مرزی با پاکستان متمرکز شده بود، و عمدتاً کاروان‌های تدارکاتی نیروهای آمریکایی و ناتو را که از راه زمینی، سوخت و مهمات را از پاکستان به افغانستان منتقل می‌کردند، هدف قرار می‌داد.
اما از وقتی که رهبران نظامی آمریکایی و ناتو، مسیر شمالی را جایگزین مسیر جنوبی کرده‌اند، به نظر می‌رسد طالبان هم با تغییر تاکتیک‌های نظامی خود، صحنه‌های شمالی کشور را برای عملیات خود علیه نیروهای اشغالگر برگزیده‌اند.
حال این سؤال مطرح می‌شود که آیا پایگاه‌های هوایی و نظامی آمریکا و غربی‌ها واقع در کشورهای آسیای مرکزی ازبکستان و قرقیزستان و یا فرودگاه فرانسه در تاجیکستان، که اجازه داده‌اند فضای هوایی و زمینی سرزمین هایشان برای انجام عملیات و حمل و نقل نظامی به افغانستان، مورد استفاده قرار گیرد، به طرز چشمگیری در معرض تهدید طالبان قرار دارد؟ و آیا این روند تازه می‌تواند پای منطقه آسیای مرکزی را به جنگ افغانستان بکشاند؟
در ماه سپتامبر۲۰۰۹، زمانی که طالبان فعالیت‌های خود را در ولایت کندوز، نزدیک به منطقه تاجیکستان که توسط سربازان آلمانی نیروی ناتو کنترل می‌شود، تشدید کردند، این خطر احساس شد. در آن موقع طالبان به دو تانکر سوخت در کندوز حمله کردند و بمب افکن‌های ناتو در پاسخ به آن، با حمله هوایی به منطقه، تعداد زیادی از مردم عادی و بیگناه را به قتل رساندند.
مقامات افغان می‌گویند فعالیت‌های طالبان در ولایت کندوز موجب شده است تا صدهاً تن از شبه نظامیان خارجی طالبان از مناطق قبیله‌ای پاکستان به شمال افغانستان کوچ کنند.
عمده این جنگجویان خارجی متعلق به جنبش اسلامی ازبکستان (IMU)، هستند که از اواخر دهه ۱۹۹۰، قبل از ورود به افغانستان، در آسیای مرکزی حضور داشته‌اند و سپس از سال ۲۰۰۱، پس از حمله آمریکا به افغانستان، در مناطق قبیله‌ای پاکستان سکنی گزیده‌اند. تعداد مبارزین این گروه تا ۵٬۰۰۰ تخمین زده می‌شود.
با این حال، این شبه نظامیان آسیای مرکزی کاملاً همگن نیستند. یک گروه شناخته شده وابسته به IMU، اتحاد جهاد اسلامی است که ارتباط آشکاری با مهاجران ترک و افغان در آلمان دارد؛ و به نظر می‌رسد که اولویت‌های خود را از براندازی دولت ازبکستان به برنامه‌های گسترده‌تر بین‌المللی جهادی منتقل کرده است.
در شرایطی که دولت پاکستان حملات نظامی تناوبی خود را در مناطق قبیله‌ای انجام می‌داد، جنبش اسلامی ازبکستان در کنار طالبان پاکستان جنگید. طاهر یلداش اف – رهبر جنبش - یار نزدیک بیات الله محسود رهبر طالبان پاکستانی بود. محسود توسط موشک هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی در اوایل آگوست کشته شد.
حملات پی در پی طالبان در مسیرهای زمینی کاروان‌های تدارکاتی که از پاکستان و از طریق گردنه خیبر به افغانستان وارد می‌شدند، توقف کاروان‌های نیروهای ائتلاف را برای حمل سوخت و مهمات به دنبال داشت.
حالا که مسیر شمالی از طریق کشورهای آسیای مرکزی مورد استفاده قرار می‌گیرد، اعمال فشار بیش از حد طالبان در اینجا منطقی به نظر می‌رسد و جنبش اسلامی ازبکستان، انتخاب قطعی و بدیهی برای این کار است (زیرا بسیاری از مبارزان آن در اواسط دهه ۹۰ به همراه رزمندگان نهضت اسلامی تاجیکستان که در جنگ داخلی با دولت بودند، به شمال افغانستان مهاجرت کردند. در این میان فاکتورهای قومی نیز بسیارمهم است، زیرا جمعیت‌های شمال افغانستان از اقوام ازبک و تاجیک تشکیل شده‌اند.
به نظر می‌رسد که سه راه برای ورود شبه نظامیان به مناطق آسیای مرکزی وجود دارد، که در زیر به بررسی هر کدام از آنها می‌پردازیم:
محور اول، مرز افغانستان - تاجیکستان است که هم در برگیرنده زمین‌های سخت و دشوار و در بخش‌هایی متخلخل و نفوذ پذیر است. این محور به شبه نظامیان و قاچاقچیان مواد مخدر اجازه می‌دهد تا به راحتی از افغانستان وارد خاک تاجیکستان شوند. در ادامه، مسیرهای تاجیکستان به قرقیزستان و ازبکستان کوهستانی است و نیروهای حرکت اسلامی ازبکستان به خوبی با این مسیرها آشنا هستند.
چریک‌های حرکت اسلامی ازبکستان در سال ۱۹۹۹ و ۲۰۰۰، از همین را ه‌ها، حملاتی را در خاک قرقیزستان و ازبکستان انجام داده‌اند. واقعیت است که اجرای قوانین محلی تا کنون قادر به کنترل و جدا کردن متهمان گروه‌های مسلح و مواد مخدر در جنوب شرق تاجیکستان و قرقیزستان نشده است.
محور دوم، در امتداد مرزهای کشورهای آسیای مرکزی با افغانستان قرار دارد. لازم به یاد می‌آوری است که یک پایگاه نظامی آلمان در شهر ترمذ ازبکستان (مرز افغانستان) و یک پایگاه نیروهای فرانسوی در تاجیکستان واقع است، که به نظر می‌رسد فرصت‌های نفوذ را محدود می‌کنند، اما پیکار جویان حرکت، تجربه‌های زیادی برای عبور از اینگونه موانع دارند و به نظر می‌رسد که نیروهای آمریکایی و ناتو اهداف آسان و در دسترسی برای چریک‌ها باشند.
محور سوم، در درون و مناطق عمیق‌تر کشورهای آسیای مرکزی نهفته است. گروه‌های ستیزه جو، حملات سریع خود را در مناطق دورافتاده تر پراکنده می‌کنند. نمونه‌های بسیاری از حملات هدفمند در ازبکستان در ماه‌های اخیر وجود دارد.
در ماه مه، یک ایستگاه پلیس در اطراف شهر اندیجان، مورد هدف قرار گرفت؛ این در حالی بود که در ماه اوت معاون وزارت کشور ازبکستان (سرهنگ حسن اسداف)، توسط نیروهای حرکت، کشته شد.
همچنین دو روحانی اهل سنت نیز مورد حمله قرار گرفتند. ابرار ابراراف، معاون مدرسه علمیه کوکلداش در تاشکند در اواسط امسال به قتل رسید و رئیس و امام جماعت مسجد انوار، به نام قاری تورسان اف، در یک اقدام تروریستی ناموفق، مورد هدف قرار گرفت. به نظر می‌رسد که به احتمال زیاد هر دو روحانی یادشده به خاطر نزدیک بودن بیش از حد به دولت و به خاطر موضع گیری علیه افراطی گری، هدف قرار گرفته‌اند.
در حالی که پیش از این حمله به روحانیون در ازبکستان بی‌سابقه‌ای بوده است، به نظر می‌رسد که این شبه نظامیان بار دیگر از تاکتیک‌هایی در چهار چوب آسیای مرکزی استفاده می‌کنند.
با این حال در مقایسه با افغانستان و پاکستان، فضای کافی برای مانور دادن آنها در آسیای مرکزی وجود ندارد. هیچ پناهگاه امنی که آنها بتوانند خود را در آنجا مخفی کنند، در دسترس نیست. این واقعیت که این گروه مسلح در تلاش‌های خود در تاجیکستان تا کنون با ناکامی مواجه شده و فعالیت‌های آنان توسط نیروهای امنیتی خنثی شده است؛ نشان می‌دهد که در نهایت محدودیت‌های جدی برای تلاش‌های شورشیان، از جمله حرکت اسلامی ازبکستان، در درون کشورهای آسیای مرکزی وجود دارد.
اما با این حال، رهبران نظامی آمریکا و ناتو و کشورهای آسیای مرکزی به خوبی از خطرات ناشی از حضور طالبان در مناطق شمال افغانستان آگاه هستند. سران سازمان‌های امنیتی افغانستان، پاکستان، آلمان و کشورهای آسیای مرکزی ماه گذشته در شهر دوشنبه گرد هم آمدند ومقابله با چالش‌های جدید «شمال افغانستان» در زمره مهمترین موضوعات مورد بحث آن گرد هم آیی بود.
نویسنده: م. وطن دوست
منبع: وبلاگ آسیابان
کد مطلب: 9259
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل