سید،هزاره یا سیدِهزاره

دکتر سیدیاسر روشن

24 حوت 1397 ساعت 15:00

مولف : پایگاه اطلاع رسانی پیام آفتاب

درج نام قومیت فقط در تذکره الکترونیک است و هیچ اتفاق نگران کننده و جدایی افکنانه‌ای بین سادات و هزاره نخواهد بود و صرفادر بین جامعه هزاره به عنوان یک هویت کل، سادات یک قومیت مشخص خواهد بود.


فرآیندی که از اواخر سال 95 برای "تثبیت قومیت سادات" در تذکره الکترونیکی شروع و در الیوم ۲۴ حوت 1397فرمان تقنینی‌اش از جانب رئیس جمهور صادر شد بعضی سردرگمی‌ها، شکررنجی‌ها، دلسردی‌ها نسبت به سادات و احیانا طعنه و کنایه‌ها به ایشان را در پی داشته است. 
من به عنوان کسی که تقریبا از آغاز فرآیند در جریان امر قرار داشتم و از طرفی نگرانی‌های جامعه خود را نسبت به این امر درک کرده و نمی‌توانم به راحتی از کنار آن بگذرم بر خود لازم دانستم که سطوری چند را بنگارم. 
(منظور ازسادات دراین نوشتار،سادات اهل تشیع می‌باشد که دربین قوم هزاره زندگی می‌کنند.)  
به لحاظ هویتی سادات از هزاره‌ها قابل تفکیک نیستند. عناصری چون مذهب، فرهنگ، زبان، تاریخ، سرزمین، دغدغه‌ها،خویشاوندی و تا حدودی از فیزیک آن چنان آنها را در یکدیگر تنیده که عملا جدایی آنها از یکدیگر امکان پذیر نیست. بنابراین سادات را از نظر "هویت" (صفات اکتسابی) هزاره می‌دانیم اما از نظر "قومیت"(صفات انتسابی و ژنتیک) مسلم است که آنها هزاره نیستند و قومیت مشخص خود را دارند. آنچه که امروز در بحث تذکره‌های الکترونیک مطرح شده درج کلمه قومیت است نه هویت. 
طرح موضوعاتی ازقبیل اینکه: سادات تا قبل از این هم سید بودند، بلی بودند ولی بحث تذکره‌های برقی پیش نیامده بود و پس از طرح  این بحث یک علامت سوال مهم ایجاد شد که ما در محل قومیت چه بنویسیم؟ پشتون، تاجیک، هزاره یا... 
همان طور که گفته شد به لحاظ قومیت سادات هیچ کدام از اینها نیستند و مثل این می‌ماند که هزاره‌هایی که دربین تاجیک ها زندگی کرده‌اند و سنی شده‌اند قومیت خود را تاجیک اعلام کنند که این درست نیست. 
بعد از یک کار و تلاش شبانه روزی تقریبا 30 ماهه که استارتش را "مرحوم انوری" زد و در ادامه در یک حرکت ملی و حتی فراملی بزرگان و بطور حیرت انگیز در بین جوانان شکل گرفت و با جمع آوری چندصدهزار امضا از شهرهای مختلف جهان و در نهایت با مساعدت معاون صاحب اقای دانش و رئیس جمهور آقای غنی به بار نشست. 
درج نام قومیت فقط در تذکره الکترونیک است و هیچ اتفاق نگران کننده و جدایی افکنانه‌ای بین سادات و هزاره نخواهد بود و صرفادر بین جامعه هزاره به عنوان یک هویت کل، سادات یک قومیت مشخص خواهد بود. 
به باور نگارنده این مساله نه تنها تهدید نبوده بلکه این تعدد قومی فرصتی است که به پویایی و  تحرک و نیز "وزن سیاسی" جامعه هزاره کمک خواهد کرد. جامعه هزاره اگر می‌خواهد در معادلات سیاسی حرفی برای گفتن داشته باشد باید آنقدر ظرفیت و  پذیرش خود را بالا ببرد تا بتواند قومیت‌ها و حتی خرده هویت‌های دیگر را در بین خود به عنوان واحدهای مستقل بپذیرد و از این ظرفیت به عنوان وزنه در  چانه‌زنی‌های سیاسی کمک بگیرد. 
امروز می‌بینیم که در بین پشتون‌ها، اقوام دیگر نورستانی‌ها، بلوچ‌ها، پشه‌ای‌ها، گجری‌ها، براهویی‌ها هستند که نامشان در قانون اساسی وجود دارد اما پشتون‌ها چنان ظرفیت‌سازی کرده‌اند که این اقوام در عین موجودیت با پشتون‌ها ممزوج گشته‌اند و در تصمیمات کلان معمولا "پشتون" شناخته می‌شوند. 
اکنون لازم است به یک واقعیت تاریخی که ضرورت درج قومیت را دو چندان می‌کرد اشاره کنم تا "برای تاریخ" مسئول نباشم. 
جریان خزنده‌ای که از اوایل دهه50 و با هجمه قرار دادن "سیادت"شروع شد آنقدر قوی و فربه شد به‌طوری‌که  در جریان جنگ‌های داخلی و با ورود چپی‌ها به صفوف مجاهدین یکی از احزاب به  هدف قرار گرفتن "تشیع" منجر شده و آرام آرام "هویت شیعی" را به "هویت هزارگی" تبدیل کردند و عناصر شیعی را برایش معادل‌های هزارگی جعل نمودند. با به قدرت رسیدن احزاب در مناطق مرکزی برعلاوه تهدیدات روانی خطر حذف فیزیکی این قوم سادات به صورت یک خطر جدی احساس می شد.
قلم به دستانی معلوم الحال با انکارحضورو موجودیت سادات در افغانستان و نیز توهین، تحقیر، فحاشی و هتاکی در حجم گسترده‌ای از تبلیغات بر علیه سادات  ادبیات و گفتمان عمومی هزاره‌ها را به یک جوّ مسموم و پر نفرت نسبت به سادات  تبدیل نمودند به طور ی که انکار هویت سادات به حذف شخصیت‌ها و اشخاص این قوم انجامید. گزارش‌هایی از قتل، حبس، لت و کوب، کوچ اجباری، غصب زمین نسبت به این قوم در سالهای دهه60 و 70 در هزاره جات و کابل وجود دارد که در صورت لزوم با شما شریک می‌سازم. (خواننده فهیم می‌داند که  صحبت ازعده‌ای معلوم الحال با برنامه‌ای مشخص می‌باشد و به هیچ عنوان بدنه مومن و صدیق جامعه هزاره مقصود نیست). 
با آمدن نظام جدید بعد طالبان و نگارش قانون اساسی انتظار می‌رفت که نام سادات به‌عنوان یک قومیت مستقل درآن درج شود تا دست کم نام این قوم از نظر حقوقی تثبیت گردد ولی بخاطر بعضی مصالح این کار صورت نپذیرفت و یک فرصت طلایی از بین رفت. اگر چنانچه در این مقطع که نام قومیت‌ها در تذکره درج می‌شود قومیت سادات درج نشود یک سوال اساسی پیش می‌آید. 
سیدی که دربین هزاره‌ها زندگی می‌کند و با یک دستگاه تبلیغاتی جهنمی هویتش انکار شده (اصلا در افغانستان سیدی وجود ندارد) و از طرفی در قانون اساسی هم از سادات نامی برده نشده و در تذکره‌ها هم  قومیت‌شان درج نشده پس این افراد "مجهول الهویه" کیانند؟ 
پاسخ ما به نسل‌های آینده‌مان چیست؟ آیا آنان نخواهند گفت ما که هستیم و شما پدرانی که در آن فرصت طلایی زندگی می‌کردید چا برایمان این میراث سردرگم را باقی گذاشتید؟! مردمانی که موجودیت‌شان توسط همسایه‌های دیوار به دیوارشان انکار شده، در قانون اساسی نامی از آنها برده نشده و در تذکره‌ای که نام تمام اقوام وجود دارد از آنها خبری نیست تنها یک پیشوند سید که آنهم یا بخاطر سیاسی کاری برای جلب رای در تکت‌های انتخاباتی و یا از ترس توهین و تحقیرها و یا بخاطر ژست روشنفکری کم کم برداشته می‌شود پس از سیادت در آینده چه باقی خواهد ماند؟ 
از سویی دیگر "گفتمان" در افغانستان سیدی وجود ندارد یک پیام بسیار خطر ناک دیگر هم در بر دارد. اینکه سیدی وجود ندارد یعنی اگر توانستی آنها را از بین ببر پیگردی هم وجود نخواهد داشت چون آنها از ابتدا نبوده‌اند. 
ببینید دوستان این چنین است که مساله قومیت با موجودیت گره می‌خورد. باید مبارزه کرد نه برای سیادت بلکه برای زنده ماندن. 
همان‌طور که استاد مزاری سال‌ها برای همین مقصود گلو پاره کرد و قومیتش را فریاد زد و جانش را سر همین راه گذاشت که ثابت کند "ما هستیم" و گفت" حق خواستن به معنی دشمنی با کسی نیست" باید به سادات نیز این حق را قائل شد که از "موجودیت" به خطر افتاده‌شان دفاع کنند و ثابت کنند که هستند و گرنه به راحتی حذف می‌شوند. 
بیایید تفاوت‌ها،اختلاف سلیقه‌ها، گونه گونی را در قالب یک کل منسجم بپذیریم و بدانیم که در یک نور سفید مطلق هم طیف‌های رنگی با طول موج‌های متفاوت حضور دارند. 
تاکید دوباره من بر این است که سید و هزاره جداشدنی نیستند و درج یک کلمه آنها را از هم جدا نخواهند کرد و این آمیختگی تا حدی عمیق است که به واقع می‌توان به سیدهای جامعه هزاره اینگونه عنوان داد: سیدِهزاره ولی با خرده هویت مستقل.


کد مطلب: 89407

آدرس مطلب: http://www.payam-aftab.com/fa/doc/article/89407/سید-هزاره-یا-سید-هزاره

پیام آفتاب
  http://www.payam-aftab.com