جریان شناسی درگیری‌های یمن

تاریخ انتشار : چهارشنبه ۲۵ سنبله ۱۳۸۸ ساعت ۰۷:۱۳
جریان شناسی درگیری‌های یمن
پیشینه یمن
دردوران قدیم منطقه یمن قلمرو حکومت‌هایی همچون قلعه القاهرة (استان حَجّه)، دولت قتبان، معین، سبا و حِمیر بوده است. اما با چیرگی ایران بر جنوب عربستان در سال ‌‌۵۹۷-۵۹۸ میلادی یمن نیز به‌وسیله شاهنشاهان ساسانی به تصرف ایران در آمد و تا ظهور اسلام تابع حکومت ایران بود. منطقه یمن در سال ‌‌۱۷۵۰ میلادی جزو قلمرو دولت عثمانی در آمد و با سقوط امپراتوری عثمانی، در سال ‌‌۱۹۳۴ میلادی با انعقاد قراردادی با انگلستان به استقلال رسید. سابقاً حکومت یمن در دست امیری بود که او را امام یمن می‌خواندند و او شخصاً کشور را اداره می‌کرد ولی از سال‌‌۱۹۶۲ میلادی برابر ‌‌۱۳۴۱ شمسی به جمهوری تبدیل شد. یمن تا قبل از سال ‌‌۱۹۹۰میلادی دو کشور مجاور یعنی جمهوری عربی یمن (یمن شمالی) و جمهوری دموکراتیک یمن (یمن جنوبی) بوده است و در سال‌‌۱۹۹۰طی پیمانی این دو کشور با هم متحد شدند و جمهوری یمن را به وجود آمد.هرچند درسال ‌‌۱۹۹۴ جنگ خونینی بین دوطرف رخ داد، که سرانجام شمالی‌ها برجنوبی‌ها چیره شدند اما اتحاد پابرجا ماند وسیاست خارجی یمن برپایه بی طرفی حسن معاشرت با همسایگان استوار شد.
جغرافیای سیاسی یمن
یمن کشوری عربی در جنوب غربی آسیا و در جنوب شبه‌جزیره عربستان و در خاورمیانه واقع شده‌ و پایتخت آن شهر صنعا است. این کشور که ‌‌۵۲۷۹۶۸ کیلومتر مربع وسعت دارد با دو ساحل غربی در کرانه دریای سرخ و ساحلی جنوبی در کرانه دریای عرب، دارای چند جزیره ‌از جمله جزیره سقره در دریای عرب و جزیره حنیش در دریای سرخ است. این کشور هم اکنون به ‌‌۲۰ استان و یک محدوده پایتختی تقسیم شده است. در یمن بیش از ‌‌۲۰ میلیون نفر جمعیت ساکن است که از این میان استان صعده محل اجتماع و سکونت متمرکز شیعیان است. استان صعده کوهستانی است و در فاصله ‌‌۲۴۳ کیلومتری شمال پایتخت یمن صنعا واقع می‌باشد و ارتفاعش از سطح دریا ‌‌۲۲۶۱ متر می‌باشد. در دوران قدیم نام این شهر «جُماع» بوده است و در هزار سال گذشته به نام «صعده» خوانده ‌است. این استان در مرز یمن به عربستان سعودی قرار دارد و جمعیت آن حدود ‌‌۷۱۳۱۰ نفر است و مخروبه‌های شهر باستانی صعده که در یک کیلومتری شمال شهر کنونی برجای مانده‌ آثار جنگ میان دو نوه الهادی بن یحیی الحسین و نوه الحسن بن الناصر در قرن سوم هجری قمری است، از سال ‌‌۱۹۸۶ با استخراج و صدور نفت آن به خارج، دگرگونی اساسی در اقتصاد یمن به وجود آمد. از این روی این استان برای اقتصاد یمن بسیار مهم و حیاتی است که امروز دست خوش تحولات و درگیری میان شیعیان حوثی و دولت یمن است.
موقعیت راهبردی یمن
یمن دارای موقعیت سوق‌الجیشی بالایی است و حاصلخیزترین کشورهای شبه جزیره می‌باشد. این کشور با تسلط بر تنگه «باب‌المندب» قادر است دریای سرخ را به کنترل درآورد و با استفاده از جزیره استراتژیک «بریم» می‌تواند این تنگه مهم را ببندد و از آنجایی که بلندترین جزیره- زقر- را در منطقه در اختیار دارد می‌تواند فعالیت‌های دریایی در منطقه خلیج عدن و دریای سرخ را به کنترل خود درآورد. یمن پرجمعیت‌ترین کشور شبه جزیره عربستان می‌باشد و در حال حاضر پرجمعیت‌ترین ارتش منطقه را در اختیار دارد و می‌تواند در صورت نیاز تعداد نظامیان خود را بسرعت به حدود سه میلیون نفر برساند. وضعیت سوق‌الجیشی ، طبیعی و انسانی یمن سبب شده است که کشورهای استعمارگر غرب و کشور عربستان سعودی به این کشور همواره چشم طمع داشته باشند.
ترکیب قومی و مذهبی در یمن
ترکیب جمعیتی یمن بدین گونه است که بین ۴۵ تا ۵۵ درصد دارای مذهب زیدی‌اند، حدود ۳۰ درصد شافعی، حدود ۱۰ درصد حنبلی، حدود ۶ درصد شیعه، نیم درصد مسیحی و یهودی و ۳ درصد را مذاهب دیگرتشکیل می‌دهند. شافعی‌ها مناسبات بسیار خوبی با زیدیها و شیعیان دارند اما این سه با حنبلی‌ها دارای اصطکاک‌هایی می باشند زیدی‌ها ازنظرمذهبی حد وسط شیعه و سنی به حساب می‌آیند. پاره‌ای از اعمال عبادی وفقهی آنان به شیعیان و پاره‌ای به سنی‌ها نزدیک است. اقلیت کم شمار شیعه یمن به سه گروه دوازده امامی، اسماعیلیه،- شش امامی -و خوجه ـ هندی الاصل ـ تقسیم می‌شوند. بر این اساس شیعیان اثنی عشری حدود ۲ درصد از کل جمعیت یمن را شامل می‌شوند و در استان‌های «حضر موت» و «عدن» سکونت دارند.
شیعیان دوازده امامی هم اکنون چندین حسینیه در مناطق مختلف یمن دارند وشیعیان، مساجد و اماکن مخصوص خود را گسترش دادند. علیرغم گسترش روزافزون شیعیان دوازده امامی در یمن، آمار دقیقی از آنان وجود ندارد؛ اما براساس آمارگیری غیر رسمی که از سوی برخی از شیعیان صورت گرفته است، شیعیان دوازده امامی هم اینک، بیش از نیم درصد از جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند.
زیدی ها
زیدی‌ها که دریمن ازدیربازاکثریت جمعیت این کشور را تشکیل داده‌اند در۱۶ استان از ۲۰ استان یمن اکثریت دارند و این استانها عمدتا توسط این گروه اداره می شوند. زیدی‌ها خود به طوایف و قبایلی تقسیم می شوند ؛ "جاروریه " ، "سلمانیه "و "تبیریه " اصلی ترین شعبه های این مذهب می‌باشند که بقیه شعبه‌ها نیزبه این سه برمی‌گردند. زیدیه از قرن سوم هجری و از زمان عزیمت «یحیی بن حسین رسی علوی» از عراق به یمن در این کشور زیسته‌اند. زیدی‌ها همواره رهبر خود را با واژه «امام» خطاب کرده‌اند یکی از ائمه آنان «هادی رسی علوی» است که «امام هادی» خوانده می‌شود و مقبره او زیارتگاه مردم «صعده» است. بعضی از شیعه‌ها گمان کرده‌اند این فرد همان امام دهم شیعیان است در حالی که وی اساسا شیعه نبوده است. ۶۰ درصد از زیدیها از طایفه «جارودیه» هستند آنان دو مرجع مذهبی دارند؛ مجدالدین مؤیدی و بدرالدین حوثی که زیدی‌ها به این دو «امام» و «علامه» می‌گویند.
حوثی ها
بدرالدین حوثی رهبر مذهبی و معنوی و «عبدالملک حوثی» رهبر سیاسی و عملیاتی «مبارزان صعده» هستند که اینک با قوای دولتی در این استان درگیر می‌باشند. بسیاری گمان کرده‌اند جنگ جاری صعده جنگ میان زیدی‌ها و سنی‌هاست. کما اینکه عده‌ای هم آن را جنگ شیعه و سنی فرض کرده‌اند در حالی که هر دو طرف جنگ زیدی مذهبند و شیعیان یا اهل سنت یمن در آن دخالتی ندارند. زیدی‌ها از قرن سوم تا اواسط قرن گذشته حکومتی شبه مذهبی را در یمن تشیکل داده بودند ولی حکومت آنان به خلافت شبیه تر بود هر چند رئیس حکومت با عنوان «امام» خطاب می شد. حوثی‌ها با داعیه بازگرداندن حکومت به یک حکومت شبه مذهبی با دولت مرکزی درگیر می باشند ولی نتوانسته اند از یک جنبش فراگیر را در میان همه زیدی های یمن به وجود آورند به گونه‌ای که این جنبش به استان صعده محدود گردیده ونشان چندانی ازآن در۱۵ استان دیگر زیدی دیده نمی‌شود.درعین حال ذکر این نکته لازم است که صعده مذهبی‌ترین شهر یمن بوده و کانون مدرسه‌های علمیه زیدی‌ها به حساب می‌آید. «حوثی‌ها» نامدارترین خانواده در استان صعده می‌باشند وازدیربازریاست براین استان ودرمقاطعی ریاست بریمن را دردست داشته‌اند و در این راه قربانیان زیادی داده‌اند. آخرین بار «حسین الحوثی» رهبر این گروه در درگیری‌های سال ۱۳۸۵ به دست ارتش یمن به قتل رسید. حوثی‌های یمن از توان بالای نظامی برخوردار می‌باشند به گونه‌ای که گفته می‌شود عدد نیروهای دوره دیده شبه‌ نظامی آنان از ۱۰۰هزار نفر فراتر می‌رود. آنان به سلاح‌های پیشرفته مجهز می‌باشند تا جایی که بارها موفق به ساقط کردن هواپیما و هلی کوپتر نظامی شده و حمله زرهی ارتش را با شکست مواجه کرده‌اند.آنان به انواع موشکها و زره‌پوشها مجهزمی باشند والبته مدعی‌اند که این تسلیحات را در جریان حمله به پادگان‌های نظامی ارتش بدست آورده‌اند ولی حجم این تسلیحات پذیرش چنین ادعایی را دشوار کرده است.
از میان شیعیان یمن گروه الحوثی در سال های اخیر در صدر اخبار جهان درباره یمن قرار گرفته است. این گروه شیعی از سال ‌‌۲۰۰۴ نبردهای خود را با ارتش یمن از سر گرفته اند و دولت یمن بارها تلاش کرد با ارائه پیشنهادهایی از جمله صدور عفو عمومی در قبال تحویل اسلحه آنها را به آتش بس ترغیب کند، اما آنها پیشنهاد دولت یمن را نپذیرفتند. به اعتقاد آنها دولت یمن حقوق شیعیان را به رسمیت نمی شناسد؛ از این رو این درگیری ها تا امروز برای احقاق حقوق ضایع شدشان ادامه دارد.
این گروه همچنین خواهان بازگشت شرایط دوران زیدی‌ها که در پی انقلاب ‌‌۱۹۶۲ از یمن برچیده شدند به نظام مملکتی به ویژه در مناطق شمالی یعنی استان صعده هستند و این درگیری در دو سال اخیر باعث قربانی شدن صدها نفر شده است. اصرار دولت یمن به پشتیبانی لیبی از شبه نظامیان الحوثی به اندازه ای بود که سفیر لیبی از یمن را در سال ‌‌۱۳۸۵ اخراج کرد.
بنا به گزارش‌ها در مذاکرات دوحه در ‌‌۱۲ بهمن ماه ‌‌۱۳۸۶، عبدالکریم الاریانی و سرهنگ علی محسن الاحمر فرمانده منطقه شمالی به عنوان نمایندگان رسمی دولت یمن و صالح الهبره و یحیی بدر الدین الحوثی برادر عبدالمالک الحوثی که ساکن آلمان است و از برلین به قطر آمده بود، به عنوان نمایندگان شبه نظامیان الحوثی حضور داشتند.
صالح الهبره نیز درباره محور مذاکرات دوحه به خبرگزاری فرانسه گفت: "نزدیک به ‌‌۴۰۰ نفر از سربازان ارتش یمن در دستان گروه الحوثی اسیر هستند. همچنین درگیری های سه سال گذشته باعث آوارگی بیش از ‌‌۲۵ هزار نفر شده است. بر تمام این موارد باید دستگیری و ربوده شدن هزاران نفر از طرفداران دو طرف، هم از ما و هم از گروه الحوثی را نیز افزود. تمام این موارد موضوعاتی است که در دوحه به بحث گذاشته شد." به این ترتیب توافقنامه دوحه با اعلام آتش بس میان طرفین حاکم شد. اما این توافق نامه سیاسی و نظامی از سوی دو طرف با ادعای نقض آن از سوی طرف مقابل بارها شکسته شد و این درگیری ها بار دیگر در ژانویه سال جاری (بهمن ماه) از سر گرفته شد و در خرداد ماه نیز به اوج خود رسید.
نقش عربستان در یمن
ازده‌ها سال پیش عربستان سعودی تلاش کرده است تا بریمن سیطره یابد وازسال دوهزاربرحجم اقدامات خود افزوده است. این کشور در گام اول سه استان شمالی یمن که درباره مالکیت آنها بین دو کشور اختلاف وجود داشت و به جنگ‌هایی هم منجر شده بود را خرید و از خاک یمن جدا کرد. در گام بعد کمک های فراوان نظامی را به طور رسمی به دولت صنعا گسیل داشت تا در سایه آن و با هزینه تبلیغاتی فراوان به مرور سهم پیروان مذهب حنبلی را در مجلس این کشور افزایش دهد به گونه‌ای که حنبلی‌های یمن علیرغم آنکه حداکثر ۱۰ درصد جمعیت ۱۸ میلیونی این کشور را شامل می‌شوند بر بخش وسیعی از کرسیها و اکثریت کمیسیون‌های مجلس یمن تسلط یافته اند. اقدام دیگر عربستان ایجاد یک ائتلاف بین وهابی‌ها، حنبلی ها و یهودی‌های یمن است که از این طریق بستر تجاری و حمل و نقل یمن را در دستان خود قرار داده‌اند.
سناریوی عربستان برای کشور استراتژیک یمن این است که حکومت مرکزی را متلاشی کند و در همان حال به تضعیف موقعیت‌ زیدی‌ها هم نایل گردد. شواهد زیادی حکایت از آن دارد که دولت ریاض همزمان به دو طرف درگیر کمک می‌کند و از رسیدن این دو گروه زیدی به توافق ممانعت بعمل می‌آورد. درگیری‌های جاری در استان صعده که امکان دارد به استانهای دیگر هم سرایت کند این نگرانی را به وجود آورده است که وهابی‌ها که اقلیت‌ بسیار ناچیزی هستند، یمن را هم مانند عربستان به تصرف خویش درآورند. اگر این اتفاق بیفتد یمن روزهای خونینی را پیش روی خواهد داشت و این می‌تواند ثبات کشورهای عربی را نیز بر هم بزند و بخصوص بر تحولات سومالی، جیبوتی و اتیوپی تاثیری منفی بگذارد.
قطعا در این صحنه عربستان به نمایندگی از غرب عمل می‌کند کما اینکه ما امروز شاهد هم پوشانی خبری از سوی شبکه سعودی العربیه با بی‌بی‌سی ، سی‌ان‌ان، فرانس۲۴ و تلاش مشترک برای انحراف افکار عمومی از مسئله اصلی درگیری‌های یمن هستیم. بر این اساس باید گفت عربستان تلاش می‌کند تا از یمن به مثابه«پاشنه آشیل» تغییرات در حوزه عربی استفاده کند و روند عمومی این حوزه که مقابله با استیلای غرب است را متوقف و معکوس نماید. ابعاد این توطئه حتما بسیار بزرگتر از آن است که دیده می‌شود. از این رو باید گفت دولت مرکزی یمن که بارها قرارداد آتش‌بس با گروه حوثی‌ها را نقض کرده است عملا در مسیر فروپاشی یمن گام برمی‌دارد.
ریشه یابی جنگ کنونی در سعده
بسیاری گمان کرده‌اند جنگ جاری "صعده " یمن جنگ میان زیدی‌ها و سنی‌هاست. کما اینکه عده‌ای هم آن را جنگ شیعه و سنی فرض کرده‌اند در حالی که هر دو طرف جنگ زیدی مذهبند و شیعیان یا اهل سنت یمن در آن دخالتی ندارند. درگیری‌های جاری در استان شمالی «صعده» یمن که اینک «جنگ ششم» نام گرفته بار دیگرتوجهات را به سمت یمن جلب کرده است. دراین بین بعضی ازشبکه‌های خبری عربی روی جنبه «مذهبی» درگیری‌های صعده متمرکز شده و دولت‌های ایران و عراق و حزب الله لبنان را به حمایت سیاسی، مالی و تسلیحاتی از «جنگجویان صعده» متهم کرده‌اند. در همان حال علی عبدالله صالح رئیس جمهور این کشور نیز وانمود کرده است که درگیری‌های استان شمالی یمن درگیری «تندروهای مذهبی» با «دولت قانونی»‌است. از سوی دیگر در داخل ایران و سایر مجامع شیعی نیز این برداشت به وجود آمده است که سنی‌های یمن علیه شیعیان دست به نسل کشی زده و در صدد محو یا تضعیف شیعه برآمده‌اند.
درگیری‌های یمن ماهیت مذهبی ندارد اما دستگاه‌های خبری غرب و عربستان خبرهای آن را از منظری مذهبی منعکس می‌نمایند. آنان حوثی‌ها را افراط‌گرایان تجزیه طلب شیعی لقب می‌دهند تا با تلاش شیعیان در عراق و لبنان برای احیای قدرت خود پیوند بزنند. از این رو آنان به دروغ ایران، عراق و حزب‌الله لبنان را متهم به تسلیح حوثی‌ها می‌کنند و حال آنکه برای دولت‌های ایران و عراق و حزب الله لبنان در عمل امکان دسترسی به یمن وجود ندارد و دلیلی هم ندارد که آنان از یک جنبش طایفه‌ای حمایت نمایند.
درهرحال حوثی‌ها و مبارزان صعده در این میدان مظلوم واقع شده‌اند چرا که دست توافق را گشوده‌اند ولی دولت صنعا بارها توافقات فی‌مابین - و از جمله توافق سال ۱۳۸۶ دوحه -را نقض کرده است که طبعا باید پاسخگوی عواقب آن باشد.
آخرین تحولات جنگ صعده بیانگر اقتدار جنبش حوثی و ضعف ارتش یمن می‌باشد حوثی‌ها در حمله اخیر حدود ۱۲۰۰ نفر از اعضای ارتش را دستگیر کردند، مقادیری تسلیحات را به غنیمت گرفته، دو پادگان نظامی را متصرف شده و چند هلی‌کوپتر و هواپیمای ارتش را واژگون کرده‌اند. بر اساس جمع‌بندی اخبار منتشره ، تلفات ارتش از تلفات حوثی‌ها بیشتر است و این نشان می‌دهد که دولت ناچار است کوتاه بیاید.
دولت‌های منطقه باید در جهت خاموش کردن آتش جنگ صعده و تشویق دو طرف به مذاکره و توافق گام بردارند. این درگیری‌ها می‌تواند به کشورهای دیگر هم سرایت کند. جالب این است که آسیب‌پذیری عربستان از این درگیری‌ها بیش از دیگران است چرا که بافت طایفه‌ای عربستان غلیظ‌تر از کشورهای دیگر است. در واقع باید گفت در این معرکه دولت ریاض با آتش‌، بازی می‌کند.
تحلیل درگیری های اخیر
دولت یمن مدعی است درگیری های جاری ریشه در شورش گری رهبران حوثی و مداخله خارجی دارد اما این گروه با رد این ادعا خواستار استقلال و احترام به حقوق مردم شیعه این منطقه است.
آتش‌بس شکننده در استان صعده یمن از روز جمعه ششم شهریور ماه بین طرفین درگیری کاملا نقض شد و درگیری‌ها ادامه یافته است، اما نکته قابل توجه در این میان بیان دخالت‌های گسترده عربستان سعودی در این فتنه است و در این میان رییس‌جمهور یمن نیز تاکید دارد که گروه حوثی‌ها را نابود کند.
براساس توافق آتش‌بس باید حوثی‌ها راه را برای نیروهای امنیتی باز کرده و از مناطق کوهستانی پایین می‌آمدند و در مقابل دولت نیز عملیات نظامی خود را متوقف می‌کرد؛ البته تاکید اصلی حوثی‌ها بر اجرای مفاد توافق‌نامه سال گذشته دوحه است که مدعی هستند از طرف دولت یمن به طور مکرر نقض شده است.
ارتش یمن ضمن بمباران مواضع گروه حوثی در شمال این کشور، اعلام کرد که خسارت‌های زیادی را طی عملیات‌های نظامی‌ از ‌‌۱۱ اوت تاکنون به شبه نظامیان حوثی وارد کرده است.
گروه حوثی در بیانیه‌ای نیروی هوایی یمن را به هدف قرار دادن غیر نظامیان و اردوگاه‌های آوارگان در صعده در نزدیکی مرزهای این کشور با عربستان متهم کرد. شبه نظامیان حوثی هم‌چنین جنگنده‌های سعودی را به بمباران‌ منطقه الملاحیظ متهم کردند. در حالی که مقامات یمن معتقدند به دستاوردهای میدانی در جنگ با شبه نظامیان حوثی در شمال یمن ادامه می‌دهند، وزارت کشور یمن دستور بازداشت ‌‌۵۵ تن از رهبران گروه حوثی را به اتهام شورش مسلحانه، خروج از قانون، تخریب دارایی‌ها و اموال عمومی صادر کرد.
این وزارتخانه همچنین اتخاذ تدابیر مشابه علیه رهبران گروه‌های مخالف در جنوب را خواستار شد.
به نوشته روزنامه فرامنطقه‌یی الشرق الاوسط، عبدالملک الحوثی فرمانده میدانی گروه حوثی و پدر وی از مراجع دینی یمن و همچنین تعدادی از رهبران برجسته این گروه از جمله صالح هبره نماینده عبدالملک الحوثی در امضای توافقنامه‌ی دوحه و عبدالله الرزامی، مرد شماره دو این تشکیلات جزو فهرست کسانی قرار دارند که امنیت این کشور را به خطر می‌اندازند.
وزارت کشور یمن همچنین به تشکیلات امنیتی خود دستور داده تا با قدرت و جدیت هر چه تمام‌تر با هر گونه اقدامی در نقض قانون که امنیت و ثبات یمن را هدف قرار دهد، مبارزه کنند.
این وزارتخانه از سازمان‌های امنیتی خواسته تا با مشت آهنین به کسانی که امنیت و ثبات یمن را هدف قرار داده و موجب از بین رفتن وحدت ملی و اشاعه‌ی بغض و نفرت بین یمنی‌ها می‌شوند، پاسخ دهند.
وزارت رفاه یمن نیز از کشته شدن احمد جران یکی از فرماندهان میدانی گروهی حوثی در جریان درگیری‌ها خبر داد که منابع حوثی و یا منابع مستقل این خبر را تایید نکردند.
این وزارتخانه همچنین اعلام کرد: نیروهای دولتی در سومین هفته‌ی حملات علیه مواضع شبه نظامیان حوثی توانستند به دستاوردهای بزرگی دست یابند و خسارت‌های زیادی را به آنها وارد کنند.
اما منابع محلی نیز اعلام کردند اعضای گروه حوثی روز شنبه هفتم شهریور ماه چهار تن را در یکی از نواحی شهر صعده ربودند. شبه نظامیان گروه حوثی همچنین با پخش یک نوار ویدیویی، از دستیابی به مقادیری تجهیزات نظامی طی جنگ با نیروهای دولتی یمن خبر دادند.
سازمان‌های امدادرسانی بین المللی نیز با هشدار نسبت به اوضاع خطرناک انسانی در استان صعده، از آوارگی ‌‌۳۵ هزار تن از مردم صعده طی این درگیری‌ها خبر دادند.
سازمان ملل متحد نیز از مقامات یمن و شبه نظامیان حوثی خواسته تا گذرگاه‌های امنی را برای خروج غیر نظامیان از مناطق درگیر ایجاد کنند.
کمیسیونر امور پناهندگان سازمان ملل متحد همچنین بر ضرورت ایجاد این گذرگاه‌های امن جهت رساندن کمک‌های انسانی به خسارت دیدگان درگیری‌ها در صعده تاکید کرد.
سازمان ملل نیز نسبت به احتمال وقوع فاجعه انسانی در صعده به دلیل ناتوانی ساکنان این شهر در خروج از منازل‌شان و دستیابی به کمک‌های بشردوستانه هشدار داد.
مهاجرت عامل موثر
حدود ‌‌۱۵۰ هزار تن بر اثر درگیری‌های دولت یمن و گروه الحوثی در سال‌های اخیر بر اساس گزارش نهادهای بین‌المللی ازمنازلشان مهاجرت کرده‌اند که در میان آن‌ها ‌‌۱۰۰ هزار تن به دنبال سرپناهی برای خود در صعده و کشورهای همجوار هستند. این درگیری در سال جاری میلادی پس از توافق دوحه در سال ‌‌۲۰۰۴ به اوج خود رسیده است و این روزها برای توجیه اختلافی خانگی پای ایران و عربستان علاوه بر لیبی به میدان فرافکنی کشیده شده است.
درگیری ها در استان صعده موجب آواره شدن صدها نفر از مردم غیر نظامی شده است. گروه الحوثی، دولت عربستان سعودی را به حمایت از ارتش یمن برای مقابله با این گروه متهم و تهدید کرد این نبردها را به خاک عربستان می کشاند. دولت یمن، گروه الحوثی را مسئول تشدید تشنج کنونی در استان صعده می داند و در همین حال، یک سخنگوی گروه الحوثی اعلام کرد افراد این گروه خواستار صلح هستند و به توافق دوحه برای آتش بس با دولت پایبند بود، ولی دولت اقدام مشابهی انجام نداد. این سخنگو از دولت یمن خواست برای فرهنگ مخصوص استان صعده احترام قائل شود".
دولت یمن طرح طرفداران حوثی را در زمینه توقف جنگ در تمام بخش‌های صعده رد کرد و یک مقام دولتی یمن تاکید کرد: این طرح جدید نیست و طرفداران حوثی باید خود را متعهد به نکات شش جانبه‌یی که دولت قبلا برای توقف حملات مطرح کرده بود، کنند؛ از جمله‌ی این نکات خروج از تمامی مناطق صعده، گشودن راه‌ها و امن ساختن آنها و پایین آمدن از کوه‌ها و تحویل تجهیزات نظامی به نیروهای امنیتی است.
از مهمترین نکات طرحی که حوثی‌ها اعلام کردند: پایان دادن به حملات نظامی، عقب نشینی ارتش به پایگاه‌های نظامی در مقابل عقب نشینی حوثی‌ها از پایگاه‌های تحت کنترل‌شان است.
سخنگوی برنامه‌ی جهانی غذا اظهار داشت: حدود ‌‌۱۵۰ هزار تن بر اثر درگیری‌ها از منازلشان مهاجرت کرده‌اند که در میان آن‌ها ‌‌۱۰۰ هزار تن به دنبال سرپناهی برای خود در صعده و کشورهای همجوار هستند.
سخنگوی دفتر هماهنگی امور انسانی در سازمان ملل تصریح کرد: درگیری‌ها مانع رسیدن کارمندان این دفتر به منطقه برای یاری رساندن به زخمی‌ها و غیر نظامیان شده است.
جان هولمز، مسوول امور انسانی در سازمان ملل نیز یازدهم شهریور ماه در ژنو با نمایندگان کشورهای اهدا کننده و رسانه‌ها در زمینه‌ی حمایت از ساکنان مناطق درگیر یمن دیدار کرد.
برنامه‌ی جهانی غذا گفته است: این برنامه نیازمند ‌‌۶/۱۸ میلیون دلار برای حمایت از آوارگان صعده است.
اما روز جمعه سیزدهم شهریور ماه مقام‌های دولت یمن از سیطره‌ی نیروهای یمنی بر بخش قدیمی شهر سعده در پی درگیری‌های خیابانی با شبه نظامیان حوثی خبر دادند و منابع امنیتی یمن اعلام کردند که شبه نظامیان حوثی به گشتی پلیس یمن در این منطقه حمله کردند که موجب درگیری‌های شدید بین دو طرف شد و ساکنان بخش قدیمی صعده ساعت‌ها مجبور به حضور در خانه‌هایشان شدند.
یک منبع نظامی مسوول یمن به خبرگزاری سبا یمن اظهار داشت: گردان‌های نیروهای مسلح و امنیتی یمن توانستند تعدادی از مواضعی که عناصر حوثی در آن حضور یافته بودند، ویران کنند. نیروهای ارتش و امنیتی ضمن بمباران مواضع شبه نظامیان ‌‌۱۱ تن از آنها را در منطقه دماج کشتند.
این منبع هم‌چنین شبه نظامیان حوثی را به کشتن غیر نظامیان و کاشتن مین و بمب در راه‌ها جهت مانع‌تراشی در رسیدن کمک‌ها به آوارگان صعده متهم کرد.
از سوی دیگر شبه نظامیان حوثی بار دیگر عربستان را به حمایت از ارتش یمن در جنگ علیه این شبه نظامیان و ارتش یمن را به استفاده از بمب‌های فسفری در حمله علیه مواضع‌شان متهم کردند.
کمیته‌ی صلیب سرخ جهانی نیز تاکید کرد: اوضاع انسانی در صعده به شدت بحرانی شده و ادامه‌ی درگیری‌ها مانع از امدادرسانی به آوارگان در بخش‌های شمال یمن شده است.
تاکنون بر اساس آمارهای سازمان ملل و کمیساریای عالی آوارگان این سازمان، ‌‌۱۵۰ هزار تن آواره شده‌اند که این مساله نیازمند عزم جدی سازمان‌های بین‌المللی و کشورهای ثالث برای میانجی‌گری و حل موضوع است. العطیه، دبیرکل شورای همکاری خلیج فارس چهاردهم شهریور ماه در سفر به صنعا، حمایت همه جانبه کشورهای این شورا را از وحدت، امنیت و ثبات یمن اعلام کرد و امنیت این کشور را جزو لاینفک امنیت کشورهای شورای همکاری خلیج فارس دانست. وی بر اهمیت پشت سر گذاشتن اختلافات بین یمنی‌ها از طریق مذاکره تاکید کرده و از تجربه‌های گذشته یمن در این خصوص بویژه راهکار علی عبدالله صالح، رییس جمهور این کشور مبنی بر انجام مذاکرات ملی برای دستیابی به ثبات، وحدت و توافق تقدیر کرد.
این در حالی است که دولت یمن اعلام کرده است: عملیات‌های نظامی خود را علیه مواضع حوثی‌ها در شمال این کشور که از ‌‌۱۱ ماه اوت آغاز کرده به حالت تعلیق در می‌آورد و این اقدام را پاسخ به درخواست سازمان‌های حقوق بشر و اعلام توقف جنگ از سوی شبه نظامیان حوثی اعلام کرد.
از سوی دیگر ارتش یمن در بیانیه‌ای اعلام کرد که سه تن از رهبران شبه نظامی حوثی را در شمال این کشور کشته است و این سه تن در عملیات‌ نیروهای یمنی در منطقه الملاحیظ در استان صعده کشته شده‌اند.
یک منبع نظامی یمن در بیانیه‌ای که در خبرگزاری رسمی این کشور- سبا - منتشر شد، اعلام کرد: جارالله محمد اسماعیل، علی عبد ربه جبل و عبدالعزیز العربمی سه فرمانده شبه نظامیان حوثی هستند که دو روز پیش در حمله نیروهای ارتش یمن کشته شدند.
این منبع یمنی هم چنین مدعی شد که یحیی حنش یکی دیگر از اعضای فهرست ‌‌۵۵ نفره‌ی مظنونان گروه حوثی نیز در این حملات زخمی شده‌ است.
در حالی که شبه نظامیان حوثی در نوارهایی ویدیویی تصاویری از خمپاره‌هایی را که ارتش یمن علیه مواضع این شبه نظامیان شلیک کرده و بر روی آنها نام کشور عربستان نوشته شده است، منتشر کردند، ارتش یمن حمایت عربستان از نیروهایش را رد کرد.
این منبع نظامی یمن در صنعا در گفت‌وگوی تلفنی به خبرگزاری فرانسه گفت: نیروهای مسلح و شبه نظامیان جمعه شب درگیری‌های سختی داشتند که تا سحرگاه (شنبه) چهاردهم شهریور ماه در الملاحیط و حفرسفیان در استان صعده به طول انجامید اما این آمار هنوز رسما تایید نشده است.
یک منبع دیگر ارتش گفت: به رغم اعلام آتش بس از سوی دولت در روز جمعه، در حملات علیه شبه نظامیان "زیدی"، این شبه نظامیان حمله‌ای را علیه مواضع ارتش ترتیب دادند و ارتش آن را پاسخ داد.
دولت یمن عصر جمعه حمله‌ی سه هفته‌یی خود علیه شبه نظامیان را برای فعالیت آژانس‌های امداد در تضمین امنیت غیر نظامیان متوقف کرد و آرامش برای مدت کوتاهی به استان کوهستانی صعده (مقر شبه نظامیان) بازگشت. اما این آتش بس مدت زیادی طول نکشید و مقام‌های امنیتی دولتی گفتند که شبه نظامیان حوثی نیمه شب فعالیت‌های خود را از سر گرفته‌اند.
سخنگوی کمیسیون ارشد امنیت ملی یمن طی بیانیه‌ای گفت: شبه نظامیان آتش بس را نقض کردند و در الملاحیط و حرف سفیان دست به اقدامات خرابکاری زدند.
وی با بیان اینکه شبه نظامیان پس از اعلام توقف عملیات‌های ارتش، به مدت کمتر از چهار ساعت آتش بس را نقض کردند، گفت: آنها از عواقب آن رنج خواهند برد.
از سوی دیگر استاندار صعده در شمال یمن در گفت‌وگو با روزنامه الشرق الاوسط برخی دست‌های خارجی را حامی شبه نظامیان حوثی در یمن دانست.
حسن مناع، استاندار استان صعده یمن که در حال حاضر شاهد درگیری بین نیروهای دولتی این کشور و شبه نظامیان حوثی است، حکام سابق یمن از سلطنت آل حمید الدین را که پیش از انقلاب ‌‌۱۹۶۲ در شمال یمن در این کشور حکومت می‌کردند، به حمایت از شبه نظامیان حوثی در شمال این کشور متهم کرد.
وی گفت: اعضای کمیته‌ی تحقق صلح در صعده که از سوی رییس‌جمهور مامور به این امر شده‌اند، از نحوه تعامل شورشیان حوثی و رهبران این گروه دچار یاس و ناامیدی شده‌اند.
وی در خصوص درگیری‌های صورت گرفته بین نیروهای دولتی یمن و شبه نظامیان حوثی در خیابان‌های صعده گفت: نام این مساله درگیری نیست، بلکه تحت پیگرد قراردادن جنایتکاران و گروه‌هایی است که امنیت را برهم می‌زنند.
استاندار صعده اوضاع حاکم بر این استان را باثبات و آرام توصیف کرد و افزود: برخی مناطق صعده شاهد تحت پیگرد قراردادن مظنونان شورشی از سوی نیروهای امنیتی است و دلیل این امر اقدام آنها در تجاوز به شهروندان در پی دریافت شکایت‌های مردم است.
وی گفت: ما سعی کردیم تا آنها را از طریق روش‌های شناخته شده فرا خوانیم اما آنها در برابر نیروهای امنیتی مقاومت کردند و ما مجبور به اتخاذ تدابیر امنیتی علیه شبه نظامیان شدیم که این امر به شرایطی انجامید که هم اکنون شاهد آن هستیم.
استاندار صعده کشته شدن نیروهای ارتش و امنیتی یمن در درگیری‌ با شبه نظامیان حوثی در صعده را رد کرده و گفت: سه تن از رهبران شورشیان در این درگیری‌ها کشته شدند. این افراد جزو مظنونان تحت پیگرد نیروهای امنیتی یمن بودند که در کشته و زخمی شدن سربازان یمنی در هفته‌ی گذشته دست داشتند.
مناع تاکید کرد: هر کجا که شبه نظامیان اقدام به بستن راه‌ها و آدم ربایی کنند نیروهای ارتش و امنیتی تدابیر قانونی لازم را اتخاذ خواهند کرد.
وی با تایید کشته شدن تعداد زیادی از شبه نظامیان حوثی در درگیری‌ها گفت: هر کس که مقاومت کند کشته می‌شود. تعداد زیادی از این شبه نظامیان به دلیل مقاومتشان در برابر نیروهای یمن کشته شدند.
استاندار صعده هم‌چنین از دستگیری ‌‌۲۰ تن از عناصر حوثی در شهر صعده طی درگیری‌های خیابانی خبر داد.
وی در واکنش به اتهامات محافل رسمی یمن علیه جمهوری اسلامی ایران مبنی بر حمایت از شبه نظامیان حوثی گفت: این مساله به رهبران سیاسی باز می‌گردد. آنچه که در صعده روی می‌دهد انعکاس اوضاع منطقه‌یی موجود است اما من نمی‌توانم کشور خاصی را متهم کنم.
استاندار صعده ادعاهای شبه نظامیان حوثی مبنی بر حمایت عربستان از نیروهای ارتش یمن، این اظهارات را یاوه گویی توصیف کرده و گفت: ما امیدواریم که عربستان از نیروهایمان حمایت کند اما چنین حمایتی وجود ندارد.
وی هم‌چنین از اقدام شبکه تلویزیونی الجزیره قطر مبنی بر پخش تصاویر مربوط به سلاح‌هایی که روی آنها پرچم عربستان وجود داشت، ابراز تاسف کرد و افزود: بر کسی پوشیده نیست که این سلاح‌ها قدیمی است و به ‌‌۴۳ سال پیش بازمی‌گردد و خاندان پادشاهی در انقلاب ‌‌۱۹۶۲ از این سلاح‌ها علیه جمهوری خواهان استفاده می‌کردند.
استاندار صعده تاکید کرد: اکثریت مناطق این استان به استثنای برخی روستا‌های خولان بنی عامر تحت کنترل دولت است.
اما به نظر می رسد این درگیری‌ها تا زمانی که دولت فرهنگ و حقوق شیعیان را به رسمیت نشناسد ادامه می یابد و فضای رعب و وحشت هم چنان بر امنیت داخلی یمن سایه می اندازد.
یک مقام محلی نیز در استان صعده اعلام کرد: طرفداران حوثی شش زن و ‌‌۱۱ کودک را در روستای ذویب در حیدان اعدام کردند و دارایی‌های ساکنان این روستا را به غارت برده و کودکان را ربوده و وادار به مبارزه علیه نیروهای دولتی می‌کنند.
جنگنده‌های ارتش یمن نیز روز شنبه بار دیگر مقر‌های حوثی‌ها را در مناطق صعده هدف قرار دادند و حوثی‌ها نیز اتهامات علیه خود را رد کردند و گفتند: دولت در اجرای آتش بس جدی نیست بلکه سعی می‌کند امنیت امداد‌رسانی به نیرو‌های امنیتی را فراهم کند. اما دولت هم چنان بر ادعای کشته شدن چهار نفر از این گروه تاکید دارد.
به گزارش ایسنا، در این میان تهران حامی روابط خوب میان شیعیان حوثی و دولت یمن بوده و معتقد است که در یک تعامل سازنده، دولت یمن می‌تواند از همراهی حوثی‌ها برخوردار شود و متقابلا شیعیان از حمایت دولت کشورشان بهره‌مند شوند.
هم‌چنین ایران با توجه به میانجیگری یکی از کشورهای منطقه بین شیعیان و دولت یمن و توافقات به دست آمده در این خصوص پایبندی به این توافقات را راهکار مناسبی برای بازگرداندن آرامش به یمن می‌داند.
نویسنده : ح - بیات
کد مطلب: 8612
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل