از کجکی تا سلما

پیام آفتاب: زمانی‌که کار بند کجکی پایان یافت، دولت سلطنتی وقت، برخی از کوچی‌هایی را که زیاد با فن کشاورزی بلد نبودند، در زمین‌هایی که از برکت سد کجکی سیرآب شده بودند، مستقر کرد. شاید هدف دولت وقت این بود که کوچی‌ها را اسکان کند و به این شیوه به زندگی عقب مانده خاتمه دهد.
تاریخ انتشار : يکشنبه ۱۶ جوزا ۱۳۹۵ ساعت ۱۵:۱۷
بند کجکی روی رود هلمند.
بند کجکی روی رود هلمند.
سال گذشته بی‌بی‌سی مستندی در مورد پروژه اعمار بند کجکی روی رود هلمند منتشر کرد. این سد بزرگ در سال ۱۹۵۲ ساخته شد و کار آن را یک شرکت آمریکایی قرارداد کرده بود. این پروژهٔ بزرگ از کمک‌های دولت وقت ایالات متحده تمویل می‌شد. نیکسون رئیس‌جمهور وقت آمریکا، در آن وقت از ولایت هلمند دیدن کرد. در آن زمان امریکایی‌هایی که در پروژه اعمار بند کجکی کار می‌کردند یک اجتماع کوچک آمریکایی را در هلمند به‌وجود آورده بودند. بی‌بی‌سی فلم‌ها و عکس‌های این مستند را از وارثان همین امریکایی‌ها که حالا در کشورشان زندگی می‌کنند جمع‌آوری کرده بود.
در این مستند دیده می‌شود که در سال ۱۹۵۲ در لشکرگاه سینما وجود داشت، مردم محل، خارجی‌ها را عزت می‌کردند. کسی زیر نام کسب فضلیت و ثواب آخروی زیر پای امریکایی‌ها بمب نمی‌ماند. کشاورزان روستایی با خارجی‌ها عکس یادگاری می‌گرفتند و خیابان‌های لشکرگاه هم خیلی تمیز بود. پروژه اعمار بند کجکی هم خیلی موفق بود و زندگی هزارها خانواده را بهبود بخشید.
با پایان کاربند کجکی، آهسته آهسته اوضاع سیاسی افغانستان تغییر کرد. پس از کودتای هفت ثور و شروع جنگ‌ها، نه تنها دیگر سدی در افغانستان ساخته نشد، بلکه بندها و نهرهایی که آن زمان وجود داشت در اثر جنگ‌ها از بین رفت. بند کجکی صدمه دید و تمام رونق اقتصادی‌ای که ایجاد کرده بود، از بین رفت. روستاها بمباردمان شدند، کانال‌ها و شبکه‌های آبیاری از بین رفت و هلمند یک بار دیگر به دشت سوزان مبدل شد. نابودی شبکه‌های آبیاری و سدها منحصر به هلمند نبود، سیستم آبیاری و برق در کل کشور از بین رفت. نظام آبیاری و کشاورزی کشور چنان نابود شد که حالا افغانستان مواد غذایی مورد نیاز خود را از خارج وارد می‌کند. در سه دهه جنگ، جمعیت افغانستان افزایش یافت، اما برای رفع نیازهای این جمعیت هیچ کاری صورت نگرفت.
شصت‌وچهار سال پس از اعمار بند کجکی امروز قرار است به کمک هند یک سد مهم دیگر در هرات به بهره‌برداری برسد. سد سلما در زمان داوود خان طرح اعمارش ریخته شده بود و در اثر جنگ‌ها متوقف ماند. در سال ۲۰۰۶ هند تعهد کرد که این بند را برای افغانستان بسازد. حالا کار ساخت این سد به پایان رسیده است و امروز نخست‌وزیر هند، در مراسمی پایان کار ساخت آن را اعلام می‌کند. به همین دلیل است که افتتاح بند سلما، برای مجموع مردم افغانستان خبر خوش است. پس از سی سال اولین بار است که یک پروژهٔ زیربنایی در این کشور به بهره‌برداری می‌رسد.
سد سلما که ۲۰ کیلومتر طول و ۳ کیلومتر عرض دارد، از ظرفیت ذخیرهٔ ۶۴۰ میلیون مترمکعب آب برخوردار است. اعمار این سد ظرفیتی ایجاد می‌کند که می‌توان با استفاده از آن ۴۲ میگاوات برق تولید کرد. هم‌چنان این سد توانایی آبیاری بیش از ۷۵ هزار هکتار زمین بایر را دارد. این پروژهٔ زیربنایی می‌تواند روی زندگی مردم هرات و مجموع حوزهٔ جنوب‌غرب تأثیر مثبت بگذارد.
۴۲ میگاوات برق اقتصاد صنعتی هرات را تقویت می‌کند و سیرآب شدن زمین‌های بایرهم محصولات کشاورزی را افزایش می‌دهد. مردم افغانستان باید تا ابد قدردان کمک‌های بلاعوض دولت و مردم هند باشند که با مایه گذاشتن از دست‌رنج‌شان، بند سلما را برای مردم افغانستان هدیه دادند. دولت هند ۳۰۰ میلیون دالر برای اعمار بند سلما هزینه کرد. درست است که هند اقتصاد بزرگی است اما تا حال این کشور در شمار کشورهای کمک‌کننده نمی‌آید. به همین دلیل است که می‌گوییم کمک ۳۰۰ میلیون دالری هند سخاوت بزرگی است. مردم افغانستان از این بابت مدیون احسان جمهوری هند خواهند بود. حالا که هند این سد را اعمارکرده است وظیفهٔ ما است تا از آن حفاظت کنیم. وزارت انرژی و آب باید برای حفظ و مراقبت از این سد، برنامهٔ جامعی داشته باشد. یکی از مشکلات ما در ۱۵ سال گذشته نبود توانایی نگهداری از تأسیسات بازسازی‌شده است. حداقل باید در مورد سد سلما ثابت کنیم که توان حفظ و مراقبت آن را داریم. چیز دیگری که خیلی مهم است، استفاده بهینه از ظرفیت‌های سد سلما است.
سد سلما سالانه ۶۴۰ میلیون مترمکعب آب را ذخیره می‌کند. این مقدار آب در پایان هر سال در ذخیره‌گاه سد انبار می‌شود. برای این‌که آب ذخیره‌شده به زمین‌های بایر برود و به درد کشاورزی بخورد، نیاز به ساختن شبکه‌های آبیاری و کانال‌های آب است. وزارت‌خانه‌های زراعت و انرژی و آب باید طرح ایجاد شبکه‌های آبیاری و کانال‌ها را هرچه زودتر تدوین کنند و برای تطبیق آن از کشورهای تمویل‌کننده، طلب کمک کنند. اگر کانال‌های آب و شبکه‌های آبیاری نباشد، آب ذخیره شده در سد سلما ضایع می‌شود.
در مستند بی‌بی‌سی دیدم که اعمار کانال‌ها و شبکه‌های آبیاری سد کجکی هلمند، خیلی گران‌تر از قیمت کل پروژه بود. در آن زمان دولت آمریکا هم پول کانال‌های و شبکه‌های آبیاری را پرداخت و هم سد کجکی را اعمار کرد. ممکن است که ساختن شبکه‌های آبیاری و کانال‌های آب سد سلما، گران‌تر از قیمت کل پروژه باشد، به‌دلیل این‌که قیمت سدسازی از ۱۹۵۲ تا حال تغییر چندانی نکرده است. به همین دلیل است که در کشورهای مختلف روی برق آفتابی و بادی سرمایه‌گذاری می‌کنند که ارزان‌تر است. اما با آن‌هم باید دولت افغانستان اعمار شبکه‌های آبیاری و کانال‌های آب بند سلما را جدی بگیرند و از کشورهای دوست بخواهند که وجه نقد مورد نیاز را کمک کنند.
زمانی‌که کار بند کجکی پایان یافت، دولت سلطنتی وقت، برخی از کوچی‌هایی را که زیاد با فن کشاورزی بلد نبودند، در زمین‌هایی که از برکت سد کجکی سیرآب شده بودند، مستقر کرد. شاید هدف دولت وقت این بود که کوچی‌ها را اسکان کند و به این شیوه به زندگی عقب مانده خاتمه دهد. دولت وقت خوش‌چانس بود و با مافیای غصب زمین، سردچار نبود. اما امروز حکومت خوش‌چانس نیست. از امکان به دور نیست که سر از فردا زمین‌هایی که از برکت سد سلما سیرآب خواهند شد، مورد توجه غاصبان زمین قرار گیرد. باید حکومت متوجه این نکته هم باشد و اجازه ندهد که مافیای زمین، شیرینی اعمار بند سلما را در دهن مردم تلخ کند.
- فردوس، روزنامه هشت صبح، شنبه ۱۵ جوزا ۱۳۹۵
کد مطلب: 52863
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل