صعود یا سقوط دولت کابل / مهدی نوری

پیام آفتاب: این روزها افغانستان دوران سختی را تجربه می‌کند، تقابل بین دولت مرکزی و گروه‌های سیاسی-نظامی طالبان وارد مرحله جدیدی به نام «بقا برای ارزش‌ها شده است».
تاریخ انتشار : يکشنبه ۲۹ حمل ۱۳۹۵ ساعت ۰۹:۲۷
صعود یا سقوط دولت کابل / مهدی نوری
این روزها افغانستان دوران سختی را تجربه می‌کند، تقابل بین دولت مرکزی و گروه‌های سیاسی-نظامی طالبان وارد مرحله جدیدی به نام «بقا برای ارزش‌ها شده است». در این نوشتار کوتاه به بررسی متغیرهای مختلف می‌پردازیم که افق‌های پیشِ‌روی دولت کابل و طالبان را تحلیل می‌کند. جنگ با طالبان وارد پانزدهمین سال خود شده است، نه‌تنها این گروه منسجم سیاسی-نظامی شکست نخورده، بلکه بسیار منظم و کارآمد در حال نبرد ایدئولوژیک خویش است؛ نبردی که برای آنها با نام «جهاد» تقدیس شده است. برای جنگ با طالبان با وجود حضور آمریکا به‌عنوان بزرگ‌ترین قدرت جهان، نمی‌توان پایانی را متصور شد. تنها در سال گذشته ۱۱هزار نفر در آتش جنگ افغانستان کشته شدند و همچنین آمار غیررسمی از فرار ۳۵ هزار نفر از صف نیروهای امنیتی حکایت دارد. رهبری جدید طالبان با فراست و سیاست‌مداری تمام تلاش کرده تا حداکثر انسجام و نظم را در درون نیروهای تحت امر خویش ایجاد و حفظ کند و بسیار موفق نیز بوده است.
رهبر کنونی طالبان سال‌ها مرگ «ملامحمد عمر» را از رسانه‌ها و افراد دیگر طالبان مخفی و استادانه بر شکست ائتلاف جهانی در افغانستان تمرکز کرد؛ هرچند پس از افشای مرگ ملامحمد عمر در درون این گروه اختلافاتی رخ داد و گروه‌هایی در جنوب و در شرق افغانستان اعلام کردند رهبری «ملااختر منصور» را نمی‌پذیرند، اما نیروهای اخترمنصور با یک حمله موفقیت‌آمیز مخالفان خود را به‌سرعت سرکوب کردند و برخی نیز دوباره بیعت کردند. شورای علمای طالبان حرکت‌های انشعابی را محکوم کرد و بیانیه این شورا باعث تقویت نظام سیاسی طالبان شد و این گروه به مبارزه خویش سرعت بخشید. همچنین درحالی‌که در کابل جنگ سیاسی بر سر قدرت بعد از دو سال هنوز در جریان است، طالبان با مشروعیت و انسجام سیاسی و نظامی، همچنان دولت آشفته کابل را به چالش می‌کشد.
همچنین رهبر طالبان با دادن پست‌های مهم به خانواده ملامحمد عمر و تمرکز قدرت، رضایت عمومی دیگر اعضای ارشد طالبان را جلب کردند و توانستند مشروعیت خویش را قوام بخشند. پس بار دیگر حملات منسجم و هماهنگ طالبان به «هلمند» و استان‌های شمالی از سر گرفته شد. از سوی دیگر، طالبان سال گذشته با راه‌اندازی عملیات بزرگ «عزم» در سراسر افغانستان توانستند فرمانداری‌های بی‌شماری را از کنترل دولت، خارج کنند؛ به‌گونه‌ای که نیروهای ویژه آمریکا و بریتانیا مجبور به دخالت در مناطق ناآرام شدند. همچنین نیروهای طالبان هم‌زمان با نیروهای «داعش» در شرق افغانستان درگیر شدند و توانستند آنها را به عقب برانند و در برخی موارد گروگان‌های شیعه را که در دست آنها اسیر بودند آزاد کردند که باعث محبوبیت آنها در بین مناطق شیعه‌نشین افغانستان شد. این درحالی است که دولت مرکزی افغانستان به دلیل عجز و ناتوانی، بارها طالبان را به میز صلح و گفت‌وگو فراخوانده و حتی حاضر شده است کنترل ۹ استان را به طالبان بسپارد؛ اما با وجود این، طالبان تمایلی از خویش برای صلح در افغانستان نشان نداده‌اند.
آنها در ماه جاری میلادی عملیات سراسری جدیدی را با نام «عمری» آغاز کردند. به گفته طالبان، عملیات عمری در سه ماه زمستان طراحی شده و طبق آن قرار است حمله‌های طالبان به صورت تهاجمی در سراسر افغانستان انجام شود و مقام‌های حکومتی با حمله‌های چریکی هدف قرار گیرند. اما در آن سوی میدان نبرد، دولت کابل قرار دارد که تمام متغیرها حاکی از سقوط این دولت است. برای این دولت که با حمایت بسیار گسترده آمریکا و جامعه بین‌المللی تشکیل شده و ۳۴۰هزار نیروی امنیتی دارد، پیروزی بر طالبان به خواب‌وخیال تبدیل شده است.
اکنون حکومت کابل با مشکلات رنگارنگ و عدیده دیگری دست‌به‌گریبان است؛ وزارت‌های دفاع و امنیت ملی این کشور دو سال است که بدون وزیر مانده‌اند، برخی از مقامات ارشد امنیتی و حکومتی از پست‌های خویش استعفا داده‌اند و صلاحیت‌های مقامات ارشد در حوزه ریاست‌جمهوری زیر سؤال رفته است. همچنین تمایل رئیس‌جمهوری برای مدیریت «مایکرو»، به‌شدت مدیریت جدید را خفه و ناکارآمد کرده است. معاون‌اول ریاست‌جمهوری و ریاست اجرائی با «اشرف‌غنی» و مشاورانش در اکثر زمینه‌ها اختلاف عمیقی دارند. از سوی دیگر، مشروعیت متزلزلی که با میانجیگری «جان کری»، وزیر خارجه آمریکا، به وجود آمد، روزبه‌روز کم‌رنگ‌تر می‌شود.
«جان ساپکو»، بازرس ویژه آمریکا برای بازسازی افغانستان، در ماه گذشته گفت: فساد یک تهدید حیاتی برای دولت افغانستان است. او در سخنرانی‌ای در دانشگاه «سنت‌پترزبورگ» گفت «جهاد ملی» اشرف‌غنی علیه فساد ناکام مانده و هیچ‌گونه تأثیری نداشته است.
او بر این باور است که اگر فساد در دولتی نهادینه شود، نمی‌توان بدون آسیب‌دیدن دولت، فساد را ریشه‌کن کرد و آسیب‌رسیدن به دولت به این معنی است که مقامات ارشد دولتی در فساد دخیل هستند و اگر آنها به میز دادگاه کشیده شوند، هرج‌ومرج سیاسی بالا می‌گیرد. این فساد، کار تسلط طالبان بر سراسر افغانستان را هموار کرده است. اکنون در بسیاری از مناطق روستایی، طالبان محبوبیت دارند و بخش وسیعی از پیشرفت طالبان به دلیل اداره نامناسب کابل است. در دولت غنی و «عبدالله‌عبدالله» میزان فرار جوانان تحصیل‌کرده به بالاترین حد خویش رسیده است. به گفته مقام‌های خارجی و افغانستانی، به‌تازگی غنی و عبدالله برای حل‌وفصل اختلاف‌هایشان در نتیجه یک جلسه که ۱۰ ساعت به طول کشیده، به توافق رسیدند، اما پس از دو ساعت منصرف شدند. این در حالی است که غرب هیچ بدیلی به جای حکومت فعلی افغانستان ندارد. براساس اطلاعات، پیش‌بینی می‌شود گروه سیاسی-نظامی طالبان در سال آینده دست برتر را در افغانستان داشته باشد و دولت کابل در مرز سقوط سیاسی از درون و برون قرار گیرد. آنچه از ۱۵ سال جنگ در افغانستان برداشت می‌شود، آن است گروه طالبان به ارزش‌ها و آرمان‌های خویش بیشتر از دولت کابل پایبند است و در مبارزه بر سر ارزش‌ها موفق‌تر عمل می‌کند.
-مهدی نوری، پژوهشگر ارشد روابط بین‌الملل، روزنامه شرق، ۲۹ حمل ۱۳۹۵
کد مطلب: 50777
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل