مجموعه حقوق زن (قسمت اول) / رستم پیمان

تاریخ انتشار : شنبه ۲۶ قوس ۱۳۹۰ ساعت ۱۴:۵۶
مجموعه حقوق زن (قسمت اول) / رستم پیمان
یادداشت: زن بحیث یک انسان دارای حقوق متعدد است و از طرف دیگر، صحبت کردن از حقوق زن به صورت عام تمام حقوق را در بر می‌گیرد که یک شخص بحیث یک انسان دارا است. بناً تعداد حقوق که در این مجموعه درج گردیده‌اند، به هیچ صورت جامع افراد نمی‌باشند. از طرف دیگر؛ بحث مفصل پیرامون هر حق زن بسیار گسترده بوده و سیاه کردن چند صفحه در این مجموعه به معنی پوشش کلی حقوق متذکره نمی‌باشد. بل بحث مختصر است که فقط می‌تواند آنرا یک رویکرد گذرا یاد کرد. در این مجموعه کوشیده شده‌است که هر حق با در نظرداشت اصول علمی حقوق تعریف شده و بعداً پیرامون آن از چهار منبع مهم (قانون، آیات قرآن کریم، احادیث رسول‌الله و کنوانسنیون‌های بین‌المللی) اسناد جمع گردد و در اخیر هم، موضوع مرتبط تحت عنوان «متفرقه» درج گردد. «مجموعه حقوق زن» در قالب ۱۶ قسمت بدست نشر سپرده خواهد شد. نگارنده از تمام اشخاص که این مجموعه را مطالعه می‌کنند، صمیمانه خواهشمند است که لطف نموده نظریات شان را پیرامون کمی و کاستی‌های آن با نگارنده از آدرس‌های ذیل شریک سازد.
[email protected]
www.rpaiman.blogspot.com
۰۰۹۳-۷۹۹-۸۱۰۷۶۶

***

بسم الله الرحمن الرحیم
قرآن مجید:
"یَأَیهَا النَّاس إِنَّا خَلَقْنَکم مِّن ذَکَرٍ وَ أُنثی وَ جَعَلْنَکمْ شعُوباً وَ قَبَائلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکرَمَکمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ خَبِیرٌ."
"ای مردم! ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم، و تیره‌ها و قبیله‌ها قرار دادیم، تا یکدیگر را بشناسید، ولی گرامیترین شما نزد خداوند باتقواترین شماست، خداوند دانا و خبیر است". (سوره الحجرات، آیه سیزدهم)
سنت:
"ای مردم! پرورودگارتان یکی و پدرانتان یکی است. همه شما از آدم و آدم نیز از خاک آفریده شده‌است. همانا بزرگوارترین شما پرهیزکارترین شماست. هیچ عربی بر عجمی برتری ندارد مگر به پرهیزکاری" (حدیث از رسول‌الله)
قانون:
"هر نوع تبعیض و امتیاز بین اتباع افغانستان ممنوع است.
اتباع افغانستان اعم از زن و مرد در برابر قانون دارای حقوق و وجایب مساوی می‌باشند."(ماده بیست و دوم قانون اساسی افغانستان)

کنوانسنیون بین‌المللی:
"در حیثیت انسانی، زن با مرد برابر است و به همان اندازه که زن وظایفی دارد، از حقوق نیز برخوردار است و دارای شخصیت مدنی و ذمه مالی مستقل و حق حفظ نام و نسبت خویش را دارد.") فقرهٔ اول مادهٔ ششم اعلامیه حقوق بشر اسلامی)
مقدمه
زن، فقط و فقط زن نیست. بل زن؛ مادر است، خواهر است، دختر است، عمه است، خاله است و همسر است.
زن با یک دست گهواره طفل را می‌جنباند و با دست دیگر سرنوشت جامعه بشری را رقم می‌زند. آغوش زنان؛ مهد پرورش بزرگان اند و افتخار میزبانی پیامبران را دارند. آمنه مادر رسول‌الله؛ رسالت بسا عظیم را با پرورش پیامبر به عهده گرفت و رسول خدا را یاری نمود تا او مخلوق خدا را به امر خدا از جال جهالت نجات دهد، و به ساحل نجات برساند.
خدیجه کبرا همسر گرامی رسول‌الله اولین شخصی بود که به اسلام ایمان آورد، از هیچ سعی و کوشش برای ترویج این دین دریغ ننمود، تمام دارایی‌هایش را در راستای انجام رسالت نبی کریم مصرف نمود و تا آخرین لحظه از زندگی در کنارسول الله بی ایستاد.
خلیفه سوم و چهارم اسلام با عقد ازدواج با دختران رسول‌الله به درجات بالایی نائیل آمدند. اولی لقب ذوالنرین را کسب نمود چون دو دختر رسول‌الله در دو زمان متفاوت در عقد نکاح جناب شان بود؛ و دومی هم جزء از اهلبیت پاک نبی کریم شد.
زینب کبرا نواسه رسول‌الله، دختر علی خلیفة الله و قهرمان کربلا؛ پیام آور شهامت ها و شهادت های کربلا است و به گفته یکی از بزرگان: «اگر زینب نمی‌بود، کربلا در کربلا می‌ماند.» (۱).
زن در لابلای آیات از قرآن کریم، احادیث نبوی، قوانین افغانستان و کنوانسیون‌های بین‌المللی؛ از مقام والای برخوردار است. خداوند (ج) می‌فرماید که همه از زن و مرد آفریده شده‌اند، و رسول‌الله (ص) بهشت را در زیر پای مادران قرار داده، و بهترین شخص کسی را معرفی کرده‌است که با همسرش بهترین باشد، و قوانین افغانستان با پیروی از دین مبین اسلام بیشتر از پیش به حقوق زن توجه داشته‌است و مادهٔ ۲۲ قانون اساسی نافذهٔ سال ۱۳۸۲؛ هر نوع تبعیض بین زن و مرد را ممنوع کرده‌است. زن و مرد را دارای حقوق و تکالیف مساوی در مقابل قانون پنداشته‌است؛ و در همه کنوانسیون‌های بین‌المللی می‌توان در مورد حقوق زن موادی یافت.
حقوق زن یکی از پردغدغه‌ترین مباحث در نظام حقوقی اسلام و نظامهای حقوقی کشورهای اسلامی می‌باشد؛ و کوشش شده که حقوق زن در محدودهٔ شریعت اسلام به بهترین وجه آن تأمین گردد؛ ولی متأسفانه قوانین بعضی از کشورهای اسلامی توجه کمتری به حقوق زن مبذول داشته‌اند، یا با دید متفاوت نسبت به دید دین مبین اسلام، به حقوق زن نگریسته‌اند؛ و بیگانگان هم فهمیده یا نه فهمیده، با نشانه گرفتن عدم تأمین حقوق زن در نظامهای حقوقی این کشورها، بار گناه را بردوش دین اسلام گذاشته‌اند.
با وجودیکه حقوق زن در قوانین بعضی از کشورهای اسلامی به شکل احسن آن انعکاس یافته اما در عمل مورد تجاوز و تهدید قرار گرفته‌است؛ که در اینجا نظام حقوقی این کشورها مقصر نیستند. بل سایر عوامل در بروز تجاوز بر حقوق زن نقش اساسی را ایفأ می‌کنند که یکی از مهمترین عوامل نقض حقوق زن در کنار سایر عوامل دیگر در این کشورها، عبارت از «عدم آگاهی مردم از احکام قانون» (۲) است.
 افغانستان از جمله کشورهای است، که حقوق زن در قوانین نافذه آن به شکل شاید و بایدش انعکاس یافته اما به دلیل عدم آگاهی مردم از احکام قوانین که در روشنائی دین مبین اسلام تدوین گردیده‌اند، موارد نقض حقوق زن قابل تأمل اند. وبرای از میان برداشتن این عامل، جداً و شدیداً برای راه اندازی پروگرام‌های آگاهی عامه در جهت تأمین حاکمیت قانون و رفع نقض حقوق مردم خصوصاً حقوق زن ضرورت احساس می‌شود.
رساله که در دست شما قرار دارد و دارید مطالعه می‌کنید، تعدادی محدود اما اساسی و مهم از حقوق زن را به معرفی می‌گیرد. در این رساله کوشش شده که حقوق زن به شکل خلاصه در روشنائی آیات از کلام‌الله، احادیث نبوی، احکام قوانین افغانستان و کنوانسیون‌های بین‌المللی به هدف آگاهی عامه مورد بحث و بررسی قرار گیرند.
رسالهٔ هذا در قالب یک مقدمه و سه فصل تدوین گردیده‌است. فصل اول آن شامل روند تاریخی حقوق زن در تمدن‌های عمده جهان از جمله تمدن اسلام می‌باشد، فصل دوم این رساله به عمده‌ترین حقوق مالی زن تمرکز دارد، و فصل سوم هم دارد از اساسی‌ترین حقوق غیر مالی زن بحث می‌کند.
این رساله به هیچ عنوان عاری از اشتباهات نیست؛ و امید دارم به بزرگواری خویش عفو نموده و در اصلاح آن یاری رسانید.

فصل اول
مبحث اول
کلیات
تعریف حقوق زن
برای فهم بهتر معنی «حقوق زن»، اولاً «حقوق» را تعریف می‌نمایم و بعداً مطابق به قانون، تعریفی از «زن» ارایه خواهیم داشت؛ و در اخیر هم «حقوق زن» را معرفی می‌نماییم.
تعریف حقوق:
حقوق را از دو نگاه تعریف کرده‌اند که عبارت از تعریف عندی حقوق و تعریف آفاقی حقوق می‌باشند.
الف) تعریف عندی حقوق: حقوق جمع حق است؛ و معانی عندی حقوق هم عبارت از سهم، حصه، امتیاز، بخش و… است؛ که تمام معانی عندی حقوق، بیان کننده امتیاز اند.
ب) تعریف آفاقی حقوق: حقوق جمع حق است؛ و معانی آفاقی حقوق هم عبارت از قواعد، مقررات، حکم، قانون، امر، فرمان و … است؛ که تمام معانی آفاقی حقوق بیان کننده قواعد و مقررات اند.
تعریف زن:
برای زن می‌توان دو تعریف ارایه کرد. اول، از نگاه عام که مردم در جامعه این تعریف را به زنان می‌دهند؛ و دوم، از نگاه قانون.
الف) تعریف عام از زن: در جامعه زن به اناث اطلاق می‌گردد که عقد ازدواج بسته باشد؛ و اناث که عقد ازدواج نبسته باشد، زن اطلاق نشده، بل به آن دختر می‌گویند.
ب) تعریف زن مطابق به قانون: مطابق به فقرهٔ اول مادهٔ سوم قانون منع خشونت علیه زنان، زن عبارت از اناث بالغ و نا بالغ است.
یاداشت: در این بحث «حقوق زن»؛ معنای «عندی حقوق» و «تعریف زن مطابق به قانون» مد نظر می‌باشد.
تعریف حقوق زن:
حقوق زن عبارت از امتیازات اند که برای زنان بالغ و نا بالغ در حدود احکام قانون و شریعت به رسمیت شناخته شده‌است.
مؤخذ قسمت اول:
۱- حسین وارث آدم. داکتر علی شریعتی، تهران: بنیاد فرهنگی داکتر شریعتی، ۱۳۸۳
۲- با وجودیکه «عدم آگاهی از احکام قانون عذر پنداشته نمی‌شود». اما یکی از عمده‌ترین دلالیل نقض حقوق در کشور عدم آگاهی مردم از احکام قانون است.

مؤاخذ کلی «مجموعه حقوق زن»:
۱- قرآن کریم؛
۲- احادیث نبوی؛
۳- عبدالقادر عدالت‌خواه. حقوق فامیل: کابل: انتشارات میوند، ۱۳۸۷؛
۴- پوهاند عبدالعزیز. احکام میراث از نگاه فقه و قانون، کابل: ادارهٔ علمی نشراتی التقوی، ۱۴۲۱ ق؛
۵- حسین وارث آدم. داکتر علی شریعتی، تهران: بنیاد فرهنگی شریعتی، ۱۳۸۵؛
۶- مکارم شیرازی. تفسیر نمونه، قم: سمت، ۱۳۸۲؛
۷- قانون مدنی افغانستان؛
۸-  قانون جزای افغانستان؛
۹-  قانون اصول محاکمات مدنی افغانستان؛
۱۰- قانون کار افغانستان؛
۱۱- قانون منع خشونت علیه زن افغانستان؛
۱۲- وبسایت وزارت عدلیه افغانستان؛
۱۳- وبسایت وزارت امور زنان افغانستان؛
۱۴- وبسایت کمیسون مستقل حقوق بشر افغانستان؛
۱۵- وبسایت تحقیقاتی حوزه؛
۱۶- وبسایت پزوهش؛
۱۷- وبسایت باشگاه؛
۱۸- منشور سازمان ملل متحد؛
۱۹- اعلامیه جهانی حقوق بشر؛
۲۰- اعلامیه حقوق بشر اسلامی؛
کد مطلب: 16815
 


 
نام و نام خانوادگی
ایمیل