افغانستان، کشوری است کوهستانی و محاط به خشکی که بین آسیای میانه، خاورمیانه و شبه قاره ی هند واقع شده است. این کشور در زمان های قدیم محل تلاقی سه تمدن بزرگ ایرانی، هندی و چینی بود و بخاطر این که گذرگاه هند به شمار می رفت همواره مورد تاخت و تاز جهان گشایان قرار می گرٿت. در قرن نوزدهم میلادی افغانستان به عنوان کشور حایل بین امپراتوری های استعماری انگلیس و روس قرار داشت و در دوران جنگ سرد هم این نقش را بین شوروی سابق و جهان غرب به سردمداری امریکا در شبه قاره ی هند و خاورمیانه ایفا می کرد. افغانستان در طول تاريخ معاصر خود مشکلات زيادی بواسطه ي بی ثباتی و منازعات بی وفقه متحمل شده است، به طوری که شالوده ي اقتصادی و زيربنايی اين سرزمين از هم پاشيده و ميليونها تن از مردم آن به کشورهای ديگر پناه برده اند.
دولت جدید افغانستان که با لشکر کشی امریکا به این کشور و حمایت جامعه ی بین المللی شکل گرفت با چالشهای زيادی برای تأمین امنیت، گسترش حاکمیت دولتی فراتر از کابل پايتخت و برقراری وحدت ملی روبروست.
نمایه ی تاریخی افغانستان تا سال 2007(= 1386)
سرزمين افغانستان، قبل از ميلاد مسيح تا قرن دوم ميلادي با ايران، آسياي ميانه و قفقاز يك واحد سياسي و حوزه ي فرهنگي مشترک را تشكيل مي داد.
از قرن دوم ميلادي تا ظهور دين مقدس اسلام، در سرزمين كنوني افغانستان ملوك الطوايٿي حاكم بود ( به جز دوره ي كوشاني ها و يفتلي ها). از ظهور اسلام تا دوره ي ابدالي، سرزمين افغانستان در ابتدا مانند ساير مناطق خراسان بزرگ، بخشي از خلافت اسلامي به شمار مي رفت كه توسط امراي محلي به شكل ملوك الطوايفي اداره مي شد؛ و در مرحله ي بعدي بطور عمده با ايران واحد سياسي و حوزه ي فرهنگي مشترك را تشكيل مي داد كه در زمان نادر شاه افشار، تا دهلي گسترش يافته بود.
كشور مستقل افغانستان در سال 1747 ميلادي برابر با 1126 هجري شمسي توسط احمد شاه ابدالي تأسيس شد. با سقوط دولت زمان شاه در سال 1801 ميلادي تحركات مداخله گرايانه ي انگليس ها كه در شبه قاره ي هند مسلط شده بودند در افغانستان آغاز شد.
انگليس ها در سال 1839 افغانستان را اشغال نموده و شاه شجاع را به امارت گماشتند. در نوامبر 1841 با قيام مردم شهر كابل انگليس ها مجبور به تخليه ي اين شهر شدند؛ اما بار ديگر در 21 نوامبر 1878 جنوب و شرق افغانستان را اشغال نموده و پيمان گندمك را بر امير محمد يعقوب خان تحميل نمودند كه به موجب آن افغانستان تحت قيموميت انگليس در آمده و استقلال سياسي خود را از دست داد.
در سال 1839 انگليس ها پيمان « ديورند» را با اميرعبدالرحمان، امضا كردند كه بر اساس آن سرحدات كنوني افغانستان با پاكستان، ترسيم شد و قبايل پشتون در دو سوي اين مرز قرار گرفتند.
در سال 1919 (= 1298 هجري شمسي) در نتيجه ي سومين جنگ افغانستان و انگليس در زمان امان الله خان، استقلال افغانستان در چارچوب مرزهاي كنوني به رسميت شناخته شد.
در26 سرطان(= تير) سال 1352با كودتاي سردار محمد داوود خان، رژيم سلطنتي ظاهر شاه سقوط كرد و رژيم جمهوري تأسيس شد.
با كودتاي كمونيستي هفتم ثور 1357، رژيم كمونيستي به رهبري نورمحمد تره كي، حكومت را در دست گرفت و بحران خونين افغانستان كه تا كنون ادامه دارد آغاز شد.
با گسترش جهاد اسلامي در افغانستان و خطر سقوط رژيم كمونيستي به رهبري حفيظ الله امين، شوروي سابق در ششم ماه دلو ( = ديماه) سال 1358 به افغانستان لشكر كشي نموده و اين كشور را اشغال كرد. در طي 14 سال اشغال شوروي بيش از يك و نيم ميليون نفر در افغانستان كشته و معلول و حدود 8 ميليون نفر ديگر به كشورهاي همجوار آواره شدند. سرانجام در اثر جهاد اسلامي مردم افغانستان، روس ها مجبور شدند كه در26 دلو(= بهمن) 1367 آخرين واحد هاي نظامي شان را از اين كشور خارج سازند.
در هشتم ماه ثور(= ارديبهشت) سال 1371 رژيم كمونيستي به رهبري دكتر نجيب الله سقوط كرد و با تشكيل دولت مجاهدين جنگ هاي داخلي ميان گروه هاي سياسي و قومي آغاز شد.
در ماه قوس (= آذر) سال 1373 گروه طالبان در قندهار ظهور كرد و در تاريخ 5/7/1375 بر كابل مسلط شد.
به قدرت رسيدن طالبان پس از دو دهه جنگ، ثباتی نسبی برای دوسال به همراه آورد. اما رژيم افراطگرای طالبان با انتقادهای زيادی ازسوی جامعه ي بين المللی روبرو شد. طالبان که از قبايل مختلف پشتون هستند، به سركوبي جناح های سياسي مختلف واقليت هاي قومي افغانستان در مركز، شمال و غرب اين كشور پرداخت و كوشيد كه قرائت افراطي مبتني بر سنت هاي قومي و فرقه اي خود از اسلام را بر مردم اين كشور تحميل كند. دولت طالبان که کنترل حدود ۹۰ درصد از خاک اٿغانستان را تا اواخر سال ۲۰۰۱ در دست داشت، تنها از سوی سه کشور پاکستان، عربستان سعودی و امارات عربی متحده به رسميت شناخته می شد.
اما آنچه طالبان را با جامعه جهانی رودر رو قرار داد، حضور اسامه بن لادن، رهبر شبکه القاعده در خاک افغانستان بود که از طرف آمريکا متهم به طراحی بمب گذاری سفارتخانه های آمريکا در آفريقا در سال ۱۹۹۸و حملات ۱۱ سپتامبر۲۰۰۱ در آمريکا شده بود.
در تاريخ 16/7/ 1380 حمله ي سنگين موشكي و هوايي امريكا و بريتانيا به افغانستان آغاز شد و شهر كابل با فرار طالبان در تاريخ 23/8/1380 سقوط كرد و حكومت آقاي رباني براي بار دوم در آنجا مستقر شد.
در مورخه ي 6/9/1380 اجلاس بن درآلمان تحت سرپرستي سازمان ملل متحد به مدت 14 روز بر گزار شد. بر اساس توافقنامه ي بن دولت موقت جديد افغانستان به رياست آقاي حامد كرزي تشكيل شد و در تاريخ 1/10/1380 قدرت را در كابل به دست گرفت.
در تاريخ 21/3/1381 لويه جرگه ي اظطراري بر اساس موافقتنامه ي بن در كابل برگزار شد و دولت انتقالي به رياست آقاي حامد كرزي به مدت دو سال تعيين گرديد. لويه جرگه ي قانون اساسي در تاريخ 23/9/1383 برگزار شد و پس از 22 روز بحث و گفت و گو، تحت فشار ناظران خارجي، قانون اساسي جديد تصويب شد.
در تاريخ 18/7/1383 انتخابات رياست جمهوري برگزار شد كه در نتيجه ي آن دولت دايمي افغانستان به رياست حامد كرزي به مدت پنجسال تشكيل شد.
در ابتدای سقوط طالبان، ولايت هاي مختلف افغانستان در کنترل فرماندهان محلی بود و دولت کابل، تسلط چندانی بر ولايت ها نداشت. به تدريج و با کمک نيروهای بين المللی ياری امنيتی (آيساف) و ائتلاف تحت فرمان آمريکا، دولت کابل توانست اندكي کنترل خود را بر ولايت ها گسترش دهد. با اين وجود، شبه نظاميان طالبان به مقابله با دولت كابل و نيروهاي ناتو به رهبري امريكا كه آن ها را اشغالگر مي خوانند برخاسته اند و در ولايت هاي جنوبي و شرقي افغانستان نفوذ و عمليات خود را گسترش داده اند. دولت آقاي كرزي و نيروهاي ناتو به رهبري امريكا تا كنون از برقراري امنيت در افغانستان عاجز مانده اند.
از زمان سرنگونی طالبان و استقرار نيروهاي خارجي در افغانستان، تجارت مواد مخدر رونق فراوانی پيداکرده است و اين كشورعمده ترين کشورتوليد کننده ترياک در جهان به شمار می رود, طوری که بیش از95 درصد مواد مخدر جهان در این افغانستان تولید می شود و حدود ۶۰ درصد از درآمد اقتصادی این کشور را نیز به خود اختصاص داده است.
اطلاعات عمومی
جمعيت: 26 ميليون (سازمان ملل ۲۰۰۵) .
پايتخت: کابل .
مساحت: ۶۵۲،۲۲۵ کيلومتر مربع .
تقسیمات کشوری: ۳۴ ولایت (استان).
طول مجموع مرز های مشترک: 5529 کیلومتر.
• مرز مشترك با جمهوري اسلامي ایران (غرب): 936 کیلومتر.
• مرز مشترك با ترکمنستان (شمال): 744 کیلومتر.
• مرز مشترك با ازبکستان (شمال): 137 کیلومتر.
• مرز مشترك با تاجیکستان (شمال): 1206 کیلومتر.
• مرز مشترك با چین (شرق): ۷۶ کیلومتر.
• مرز مشترك با پاکستان (جنوب): ۲۴۳۰ کیلومتر.
شهرهای بزرگ: هرات، قندهار، مزارشريف، جلال آباد.
زبان اکثريت: فارسی دری و پشتو.
مذهب اکثريت: اسلام ( سنی حنفی ، شیعه ی جعفری، اسماعلیه).
اميد به زندگی: ۴۳سال مردان و ۴۳سال زنان (سازمان ملل).
واحد پول: افغانی = 100 پول ؛ يك دالر = 50 افغاني .
صادرات عمده: ميوه، خشکبار، فرش، پشم، ترياک.
درآمد سالانه: آماری دردست نيست .
نشانه ي حوزه اينترنتی : af.
کد بين اللملی تلفن:۹۳+
رهبران سياسی
رييس جمهور: حامد کرزی
حامد کرزی در سال ۱۹۵۷ در شهر قندهار در جنوب افغانستان زاده شد. او در هند و فرانسه به تحصيل پرداخت و در بيشترين دوران اشغال افغانستان توسط نيروهای شوروی و حکومت طالبان در مهاجرت به سرمی برد. آقای کرزی به عنوان رييس دولت موقت افغانستان در سال ۲۰۰۱ پس از سقوط طالبان برگزيده شد.
رييس مجلس نمايندگان (= ولسي جرگه): يونس قانونی
مجلس نمايندگان افغانستان، نمايندگانی از طيفهای گوناگون سياسی در افغانستان، اعم از تکنوکراتها، سکولارها، گروههای مجاهدين، کمونيستها(مائوئیست ها و سویتیست های طرفدار شوروی سابق)، هواداران پيشين گروه طالبان و اطرافيان شاه سابق را در خود جای داده است.
رييس مجلس سنا (= مشرانو جرگه): صبغت الله مجددی
وزيرخارجه: رنگين دادفر سپنتا
وزيردفاع: عبدالرحيم وردک
وزير داخله (کشور): حنیف اتمر
وزير ماليه (دارايی):
احزاب و سازمان هاي اجتماعي
احزاب داراي مجوز رسمي فعاليت : 86 حزب (سال 1384)
• احزاب سكولار : 34 حزب .
• احزاب داراي سابقه ي كمونيستي : 29 حزب .
• احزاب داراي گرايش اسلامي : حدود 23 حزب .
سازمان هاي اجتماعي داراي مجوز : 765 سازمان
مجموع احزاب و سازمان هاي اجتماعي داراي مجوز و بدون مجوز رسمي در داخل و خارج از افغانستان از سال 1284 تا 1386 : بيش از1210 عنوان.
رسانه ها
در زمان حکمرانی، طالبان رسانه های افغانستان شديداً كنترل می شدند. راديوی افغانستان به راديوی " صدای شريعت" تغيير نام داد و منعکس کننده اعتقادات فرقه اي طالبان بود. تلويزيون نيز به عنوان " منشاء فساد اخلاق" ممنوع شده بود.
اواخر سال ۲۰۰۱ راديوی افغانستان پس از فروپاشی طالبان دوباره پخش برنامه های خود را از سرگرفت. چند روز پس از آن شبکه ي تلويزيونی افغانستان آغاز به كار كرد. روزنامه های افغانستان از آزادی بيان چشمگيری برخورداراند، اما تعداد آنها زياد نيست. پس از سقوط طالبان چندين ايستگاه راديو و تلويزيون خصوصی نيز آغاز به کار کرده اند.
در سال ۲۰۰۴ قانون مطبوعات به تصويب رسيد که تحت آن انتقاد از اسلام و اديان ديگر ممنوع اعلام شد. ايستگاه های راديويی ديگری نيز از خارج برای اٿغانستان برنامه پخش می کنند. از جمله بی بی سی، سرويس جهانی فرانسه، راديو اروپای آزاد ( راديو آزادی که بودجه آن از سوی آمريکا تامين می شود)، صدای آمريکا، صدای آزادی (از سوی نيروهای آيساف).
برنامه های سرويس جهانی بی بی سی بر روی امواج کوتاه و اف ام نيز در نقاط ديگر افغانستان به گوش می رسد.
روزنامه های دولتی
انيس (به زبان فارسی).
هيواد (به زبان پشتو) .
اصلاح (به زبان فارسی و پشتو).
کابل تايمز (به زبان انگليسی).
اتفاق اسلام (به زبان فارسی در هرات).
روزنامه های غير دولتی
چراغ
آرمان ملی
ويسا
صدای بامداد
افغانستان
راه نجات
اراده
به سوی فردا
ترقی
اوت لوک افغانستان (انگليسی)
هفته نامه ها
کابل
پيام مجاهد (ارگان شورای نظار سابق)
اقتدار ملی
پنجره
مشارکت ملی
کليد
مردم
جامعه
راديوها
راديو ملی افغانستان (دولتی)
راديو صبح به خير افغانستان
راديو هرات
راديو بلخ
راديو قندهار
راديو کليد (غيردولتی در کابل و ولايات)
آرمان اف ام - (بازرگانی سرگرمی در کابل و ولايات)
راديو افغان آزاد - خصوصی
تلويزيونها
تلويزيون ملی افغانستان - دولتی
تلويزيون بلخ
تلويزيون هرات
آيينه - غيردولتی
تلويزيون طلوع (غيردولتی سراسری)
تلويزيون آريانا (غيردولتی سراسری و ماهواره ای)
تلويزيون افغان
تلویزیون تمدن
خبرگزاريها
آژانس اطلاع رسانی باختر(دولتی)
خبرگزاری پژواک (غيردولتی)
خبرگزاری اسلامی افغان ( به زبان پشتو و انگليسی در پيشاور)
خبرگزاری صدای افغان ( آوا )
